တဂ်: Central Burma

  • An Emerging Bill of Rights? Human Rights in Ah Nyar’s Federal Units

    An Emerging Bill of Rights? Human Rights in Ah Nyar’s Federal Units

    An Emerging Bill of Rights? Human Rights in Ah Nyar’s Federal Units

    Briefing Paper on Federal Unit Politics of Central Burma (part 3)

    This analysis is Part (III) of the Briefing Paper on Federal Unit Politics of Central Burma. While Part I examined the structural formation of federal units and Part II analysed their internal power structures, this section focuses on the human rights frameworks embedded within the interim constitutional arrangements of three federal units in Ah Nyar. In the context of ongoing armed conflict and evolving governance arrangements, these interim constitutional frameworks represent early attempts to articulate commitments to fundamental rights, freedoms, and protections for people from war zones. This section, therefore, examines the scope of rights recognised in these interim constitutions and assesses the institutional mechanisms provided for their protection.

    Before examining the human rights frameworks, it is important to understand the nature of the interim political arrangements adopted by the three federal units in Ah Nyar. These arrangements are neither purely legal nor purely political; rather, they represent a hybrid arrangement that combines legal foundations with the practical necessities of interim governance amid the revolutionary context in central Burma. The terminology used in these documents itself reflects different approaches to the legality and political nature of the arrangements. Sagaing refers to its document as a “constitution”, Magway adopts the term “arrangement law”, while Mandalay uses “interim arrangement.” These distinctions are not merely semantic. They reflect attempts to balance legal legitimacy with the need for flexibility in governance under conditions of conflict and political transition. Moreover, the authority and process through which these documents were adopted have also influenced the terminology used in each case. Nevertheless, these interim political arrangements function as the supreme legal frameworks during the interim period (Art. 18 of the Magway Interim Arrangement Law, Art.11 of the Mandalay Interim Arrangement, and Art. 2 of the Sagaing Interim Constitution).

    Human Rights Responsibilities of the State

    Over decades of civil war, Burma has long experienced different forms of sub-national governance and political arrangements, particularly among ethnic liberation movements such as the Karen, Wa, and Kachin. They are driven by liberation and self-determination. These structures have largely been shaped by wartime necessity. What is different in the emerging federal units in central Burma is the deliberate division of power across the three branches of government – legislative, executive and judicial. The state constitutions set out clear boundaries between these branches (Art. 7 of Mandalay Interim Arrangement, Art. 12 of Magway Interim Arrangement and Arti 6 of Sagaing constitution). These institutions are expected to exercise checks and balances. On human rights, these interim constitutional arrangements provide legal foundations to guarantee fundamental rights and freedoms of citizens.

    International human rights law establishes that the primary responsibility for protecting and promoting human rights lies with the state. The UDHR affirms that individuals are entitled to effective remedies for violations of their rights (Art. 8) and to the realisation of economic, social, and cultural rights necessary for human dignity (Art. 22). These principles are further codified in the two major international covenants (ICCPR and ICESCR). Together, these instruments require states to respect, protect and fulfil human rights by establishing legal frameworks to ensure human rights responsibilities of the state, including taking appropriate measures to realise social, economic and cultural rights progressively.

    Burma is not a State Party to the International Covenant on Civil and Political Rights. However, it is a State Party to several other core international human rights treaties, including the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights, the Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women, the Convention on the Rights of the Child, and the Convention on the Rights of Persons with Disabilities. In the absence of a federal constitutional framework, sub-national constitutions re-affirm commitments to state responsibilities under international law (Art. 177 of the Magway Interim Arrangement Law; Art. 191 of the Sagaing Interim Constitution; with no corresponding provision in the Mandalay Interim Arrangement).

    Fundamental Rights and Freedom

    The three constitutional frameworks demonstrate a clear commitment to the protection of fundamental freedoms and human rights. In doing so, they broadly reflect core international human rights standards, particularly in relation to civil and political rights, across all three federal units. While these provisions are articulated within interim constitutional arrangements, they indicate a deliberate effort to align with established human rights norms.

    At the core, a set of fundamental rights and freedoms is consistently recognised across all three frameworks. These include:

    1. Right to Life
    2. Right to legal recognition as a person, and the right to acquire respect and protection for her/his human dignity
    3. Right to equality before the law.
    4. Right to freely express, write, publish, and have access to and disseminate information.
    5. Right to freedom of thought, belief, religion and the freedom to observe and practice customs and traditions.
    6. Right to freedom of assembly and peaceful demonstration.
    7. Right to freely form and participate in associations.
    8. Right to trade and work
    9. No one shall be subjected to forced labour, torture, enslavement, sexual abuse, and degrading treatment.

    Civil and Political Rights

    The civil and political rights provisions across the three constitutional frameworks show a partial but meaningful alignment with the standards set out in the International Covenant on Civil and Political Rights. Core protections are broadly recognised across Sagaing, Magway and Mandalay. These include the right to life, protection from torture and forced labour, liberty and security of the person, equality before the law, and fundamental freedoms such as freedom of expression, religion and association. Other core civil and political rights are also widely listed in all three constitutional frameworks across Sagaing, Magway and Mandalay. These include

    1. Equal rights of men and women to the enjoyment of civil and political rights
    2. Fair trial rights
    3. Right to recognition (as a person) before the law
    4. Right to be free from arbitrary or unlawful interference with one’s privacy, family, home or correspondence, and from unlawful attacks on one’s honour and reputation.
    5. Freedom of thought, conscience and religion
    6. Right to hold opinions without interference
    7. Right to marriage
    8. Minority rights (to enjoy their culture, religion, etc.)

    At the same time, the comparison highlights notable gaps and inconsistencies when assessed against international human rights law. Certain foundational rights under the ICCPR, such as the right to an effective remedy and the prohibition of propaganda for war, are absent across all three frameworks. Other core rights, including the right to self-determination, freedom of movement, political participation, and child protection, are unevenly recognised, appearing in some constitutions but not others. In Sagaing, the right to self-determination, particularly for ethnic minorities, is generally recognised under Articles 153 and 47 of the constitution. However, this right is not explicitly provided for in Mandalay and Magway.

    Meanwhile, certain rights are not constitutionally entrenched but are instead left to be addressed through specific legislation to be enacted by the interim parliaments, including the Child Rights Law in the Magway Federal Unit. Rights to participate in public affairs, to vote, and to be elected are not constitutionalised in Sagaing and Mandalay, but are recognised in Magway under Article 25 of the Interim Arrangement Law.

    Economic, Social and Cultural Rights

    The economic, social and cultural rights across the three constitutional frameworks show an uneven and selective level of development when compared to civil and political rights. While all three recognise certain core labour-related rights such as the right to work, just and favourable conditions of work and the right to form trade unions, this reflects only a partial alignment with the standards set out in the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights. The principle of equal rights of men and women in the enjoyment of these rights is also consistently recognised.

    However, other key ESCR protections remain limited. The right to social security is only provided in Sagaing, while absent in both Magway and Mandalay. Similarly, the right to education is fully recognised in Sagaing but only partially addressed in Mandalay and not explicitly provided in Magway. Broader rights, such as the right to an adequate standard of living and the right to mental health, are largely absent across all three frameworks.

    At the same time, each framework goes beyond the ICESCR in its own way. This is not incidental. It reflects the lived realities and priorities of each federal unit in central Burma. In Sagaing, for example, the constitution brings in environmental rights, guarantees healthcare access without discrimination, and recognises protections for youth, women, and persons with disabilities. These are not abstract commitments. They respond directly to conditions on the ground. Taken together, they point to an emerging effort to shape a broader, more responsive social policy framework, even within the limits of interim governance. Mandalay, meanwhile, includes provisions on primary healthcare, targeted healthcare for vulnerable groups, farmers’ rights, and cultural promotion.

    Sub-national protection mechanisms

    The sub-national protection mechanisms for human rights across three federal units remain varied. They are still evolving. A key question is whether protection is institutionalised through an independent mechanism or embedded within existing governance structures. The central issue, however, is whether a coherent human rights protection system is taking shape across Sagaing, Magway and Mandalay under the current constitutional frameworks. That said, what have we seen now?

    All three federal units provide for a “free and fair judiciary system” (Art. 6 in Sagaing, Art. 7 in Mandalay and Art. 12 (a and b) in Magway). This matters. It places the judiciary at the centre of rights protection. At the same time, interim parliaments and governments are mandated to establish independent commissions, including for human rights protection (Art. 61 in Sagaing, Art. 46 in Mandalay, and 72(l) in Magway). These are still openings rather than fully operational institutions. But they point to a direction where more structured protection mechanisms could emerge as they create space.

    Sagaing goes further in setting out constitutional protection. Article 42 (a) provides

    “The right to apply to the Office of the Supreme Court of Sagaing Federal Unit when seeking constitutional protection”.

    This right is non-derogable (Art. 42 (b)). In addition, Article 41 (a) states “The right to receive legal protection by filing a complaint to the Unit’s Human Rights Commission in cases of human rights violations.”

    More broadly, there is also a baseline expectation that the state provides protection. Article 24 of the Sagaing Constitution states that “Every citizen residing in Sagaing Federal Unit has a right to receive protection from the Sagaing Federal Unit Government in accordance with the law.” A similar provision appears in Article 51 of the Magway Constitution. Taken together, these provisions indicate that responsibility for protection is recognised. But how this responsibility is exercised and coordinated across institutions remains an open question.

    At the same time, it should be noted that discussions on the Division of Competencies (DoC) are still ongoing. It is not yet clear how these federal units will cooperate with the Human Rights Commission or the Ministry of Human Rights of the National Unity Government. As these arrangements continue to take shape, a key question remains: will these emerging mechanisms evolve into a coherent system of protection, or remain fragmented across different levels of governance?

    Conclusion

    These constitutions are not only framed as rights-based documents; they also reflect this in their structure and emphasis. A significant portion of their content is dedicated to human rights and protection—23 per cent in Sagaing, 22 per cent in Magway, and 18 per cent in Mandalay. While the differences are not substantial, they suggest a relatively consistent prioritisation of rights across the three frameworks, with Sagaing showing a slightly stronger emphasis. They set out a foundation of fundamental rights and freedoms that, in many ways, function as an emerging Bill of Rights across the federal units. Some specific rights are also set to be defined through separate legislation, such as the Farmers’ Rights Law in Sagaing and the Minority and Child Rights Laws in Magway. There is also a clear effort to draw from and respect international human rights law. This matters. It shows that these frameworks are not being built in isolation. That said, this is a meaningful starting point. The foundations are there.

    Cite this article: Centre for Ah Nyar Studies. (2026, April 11). An Emerging Bill of Rights? Human Rights in Ah Nyar’s Federal Units [Briefing paper]. Centre for Ah Nyar Studies. https://ah-nyarstudies.org/an-emerging-bill-of-rights-human-rights-in-ah-nyars-federal-units/


    [cas_related]

  • အညာ၏ စားနပ်ရိက္ခာ အကျပ်အတည်း – ပဋိပက္ခနှင့် ရာသီဥတုဒဏ်ကြားမှ ပြိုလဲပျက်စီးနေသော ရှင်သန်ရေးလမ်းကြောင်းများ

    အညာ၏ စားနပ်ရိက္ခာ အကျပ်အတည်း – ပဋိပက္ခနှင့် ရာသီဥတုဒဏ်ကြားမှ ပြိုလဲပျက်စီးနေသော ရှင်သန်ရေးလမ်းကြောင်းများ

    အညာ၏ စားနပ်ရိက္ခာ အကျပ်အတည်း – ပဋိပက္ခနှင့် ရာသီဥတုဒဏ်ကြားမှ ပြိုလဲပျက်စီးနေသော ရှင်သန်ရေးလမ်းကြောင်းများ

    လက်ပံနီ၊ ၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆

    အညာဒေသသည် ယခင်က မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိက စားနပ်ရိက္ခာထုတ်လုပ်ရေးဒေသ တစ်ခုဖြစ်ခဲ့ သော်လည်း ယနေ့အချိန်တွင် စားနပ်ရိက္ခာစနစ်များ၏ ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ ပျက်ယွင်းမှုကို ကြုံတွေ့နေ ရသည်။ ဤအကျပ်အတည်းသည် ယာယီဖြစ်ပေါ်သော ထုတ်လုပ်မှုလျော့ကျခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ ပဋိပက္ခ၊ ရာသီဥတုဖောက်ပြန်မှုနှင့် အရင်းအမြစ်များကို လက်နက်သဖွယ် အသုံးချခံရမှု (Weaponization of Resources) တို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာပြိုလဲမှု (Structural Breakdown) ဖြစ်သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းချိန်မှစ၍ ဆက်တိုက်ဖြစ်နေသော ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုများနှင့်အတူ ဒေသတွင်းနေရပ်စွန့်ခွာရသည့်လူဦးရေ (IDP) မှာလည်း တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် အများဆုံးဖြစ်နေသည်။ ယခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလအထိ စာရင်းများအရ စစ်ကိုင်းတိုင်း တစ်ခုတည်းမှာပင် IDP ဦးရေ (၁.၃) သန်းကျော်ရှိနေသည်။ မကွေးတွင် (၃) သိန်းနီးပါး နှင့် မန္တလေးတွင် (၁) သိန်းနီးပါး ရှိကြောင်း ကုလသမဂ္ဂ၏ စာရင်းများအရ သိရသည်။ အညာဒေသ စစ်ရှောင်များ၏ ယာယီတိမ်းရှောင်လိုက်၊ နေရပ်ပြန်လိုက်ဖြစ်နေသည့် သဘောသဘာဝကို ထည့်တွက်ပါက လက်တွေ့ တွင်မူ အဆိုပါကိန်းဂဏန်းများထက် အလွန်ပိုများမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခြေအနေတွင် စစ်ပွဲဒေသရှိ လူထု၏ ရှင်သန်ရေးအတွက် လူသားချင်စာနာမှု အကူအညီများ၏ အခန်းကဏ္ဍသည် လွန်စွာအရေးပါ နေသည်။ နိုင်ငံတကာ ရံပုံငွေလျော့ချလာမှုများရှိနေသော်လည်း စစ်ကိုင်း၊ မကွေး နှင့် မန္တလေး ဒေသများသို့ လူသားချင်းစာနာမှုအကူအညီများသည် အထိုက်အလျောက် စီးဆင်းနေသည် ကိုလည်း တွေ့ရသည်။

    လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အရေးပေါ် အကူအညီများမှာ အမှန်တကယ်ထိခိုက်ခံစားနေရသူများထံသို့ လုံလောက်စွာ မရောက်ရှိနိုင်သည့် အနေအထားတွင် ရှိသည့်အရင်းအမြစ်များကို အလိုအပ်ဆုံး နေရာများသို့ ထိထိမိမိရောက်ရှိသွားနိုင်မှုမှာလည်း မေးခွန်းထုတ်စရာပင်။ အာဏာသိမ်းစစ်တပ်၏ ဆက်သွယ်ရေး ဖြတ်တောက်ထားမှု၊ လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီစီးဆင်းမှုကို တင်းကျပ်စွာ ပိတ်ဆို့ထားမှုအပြင် အကူအညီပေးရေးရပ်ဝန်းအပေါ်  ဥပဒေစည်းမျဉ်းများဖြင့် ဘောင်ခတ်တင်းကြပ် ထားမှု စသည်တို့ဖြင့် ဖိနှိပ်ထားသည့်အခြေအနေတွင် သမားရိုးကျ အကူအညီပေးရေး ဇာတ်ကောင်များမှာ ချောင်ပိတ်မိနေတော့သည်။ မြန်မာစစ်တပ်၏ အဖက်ဖက်မှ ပိတ်ဆို့၊ တင်းကြပ်မှုများကြားတွင် ၎င်းတို့မှာ ဒုက္ခရောက်နေသောလူထုထံ အကူအညီများ ထိထိမိမိ ရောက်ရှိနိုင်ရန် ကြံစဉ်ဆောင်ရွက်ခြင်းထက် ၎င်းတို့၏ ရပ်တည်ရှင်သန်ရေး ပထမစဉ်းစား၍ blanket approach များကို အသုံးပြုလာသည်။ အကူအညီလိုအပ်နေသူများ၊ အကူအညီ အမျိုးအစား တို့အပြင် အရေးကြီးသည့် ဒေသိယကွဲပြားမှုမျိုးစသည့် အခြေအနေ အသေးစိတ်များကို ရှည်ရှည် ဝေးဝေး စဉ်းစား မနေဘဲ အလုံးစုံခြုံငုံချည်းကပ် လိုက်ခြင်းမျိုးဖြစ်သည်။ ထိုသို့ အကူအညီပေးရေး မဟာဗျူဟာများသည် humanitarian efficiency အတွက် မေးခွန်းထုတ်စရာပင်။

    ဒေသိယပြုခြင်းမဟာဗျူဟာ (localisation) ကို အကူအညီပေးရေးရပ်ဝန်းမှ အသံကျယ်ကျယ်ဟစ်၍ လုပ်ဆောင်သော်လည်း အဆိုပါ လုပ်ဆောင်မှုများကိုယ်တိုင်က ဒုက္ခရောက်နေသောလူထုနှင့် ဝေးကွာနေဆဲဖြစ်သည်။ ထိခိုက်ခံစားရသူများ (တနည်းအားဖြင့် အကူအညီပေးရေးလုပ်ငန်းများ၏ အကျိုးခံစားခွင့်ရှိသူများ)မှာ ဒေသိယပြုခြင်းလှိုင်းတွင် ပါဝင်ခွင့်၊ အသံပြုခွင့် ရ၏၊ မရ၏ ဆိုသည်မှာ မေးခွန်းထုတ်စရာပင်။ စစ်မက်ပဋိပက္ခ ဖြစ်ပွားနေသော အခြေအနေတွင် အကူအညီပေးရေး ပိုက်လိုင်း၏ အပေါ်ပိုင်းဇာတ်ကောင်များရှိရာ အလယ်ဗဟိုချက်မသည် စစ်ပွဲအတွင်းမှ အနိဌာရုံများ၊ ရေခံမြေခံပြောင်းလဲနေမှုများ၊ စစ်ပွဲဒေသရှိ လူထု၏ ရုန်းကန်ရှင်သန်နေရမှုများအပါအဝင် ၎င်းတို့မည်သို့ တွေးခေါ်ကြသနည်းဆိုသည့် အခြေအနေအရပ်ရပ်များနှင့် ဝေးကွာနေတတ်ပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ အကူအညီပေးရေးရပ်ဝန်း၏ ဗဟိုချက်မဖြစ်သည် ရန်ကုန်သည် စစ်ကိုင်းစစ်မြေပြင်တွင် စဉ်းစား လုပ်ဆောင်ကြသည်များနှင့် အတွေးကွာလွန်းမည်မှာ အံ့ဩစရာမဟုတ်ပါပေ။ ဤအခြေအနေတွင် ဒုက္ခရောက်နေသော လူထုအတွင်းရှိ အဖွဲ့အစည်းများမှ ဦးဆောင်သည့် အကူအညီပေးသည့်ပုံစံ ဖြစ်လာရန် မဟာဗျူဟာဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲများပြုလုပ်ရန် လိုအပ်နေ ပါသည်။

    စစ်ကိုင်းဒေသတွင် စားနပ်ရိက္ခာမလုံလောက်မှုကို တွန်းအားပေးနေသည့် အကြောင်းရင်းများ

    သမားရိုးကျ လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီများထက် မြေပြင်အခြေအနေနှင့် ကိုက်ညီသော၊ ဒေသခံများ ကိုယ်တိုင်ဦးဆောင်သော (Locally-led) ခံနိုင်ရည်ရှိသည့် စိုက်ပျိုးရေးပုံစံများသို့ အရေးပေါ် ကူးပြောင်းရန် လိုအပ်နေပါသည်။ အထူးသဖြင့် အညာဒေသ၏ လက်ရှိစားနပ်ရိက္ခာလိုအပ်ချက် အကျပ်အတည်း၏ အဓိကတွန်းအားများ (Drivers of Insecurity)မှာ

    • Weaponization of Water: ဆည်ရေပေးဝေမှုကို ထိန်းချုပ်၊ ပိတ်ပင်ထားခြင်းသည် နွေစပါးနှင့် ဆီထွက်သီးနှံ ထုတ်လုပ်မှုကို တိုက်ရိုက်ထိခိုက်စေပြီး တောင်သူများကို စားနပ်ရိက္ခာ လုံခြုံမှုမရှိတော့သည့် အခြေအနေသို့ တွန်းပို့နေသည်။
    • Climate & Geological Shocks: ပြင်းထန်သော အပူချိန်နှင့် မကြာသေးမီက လှုပ်ခတ်ခဲ့သော ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် မြေသားများအက်ကွဲကာ စိုက်ပျိုးမြေနှင့် ရေအရင်းအမြစ်များ ပျက်စီးခဲ့ရသည်။
    • Contested Governance: အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ အားပြိုင်မှုများကြောင့် စိုက်ပျိုးရေး သွင်းအားစုနှင့် ဈေးကွက်ချိတ်ဆက်မှုများ ပြတ်တောက်နေသည်။

    လက်ရှိအခြေအနေအား ပို၍အသေးစိတ်ကြည့်သော်

    (က) တွက်ချက်ခန့်မှန်းရန် ခက်လာသော လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း

    ရွှေဘိုခရိုင်ကဲ့သို့ ဆည်မြောင်းများမှ ရေပေးဝေရေးစနစ်ရှိသည့် ဒေသများတွင်ပင် စပါးစိုက် တောင်သူများသည် ခါတိုင်းကဲ့သို့ တွက်ချက်၊ ခန့်မှန်း၍ ရင်းနှီးစိုက်ပျိုးရန် ခက်ခဲလာနေသည်။ ဒေသတွင်း မလုံခြုံမှုမှာ အဓိကအကြောင်းရင်းဖြစ်သော်လည်း သူ့ချည်းသက်သက်မဟုတ်ပေ။ ရေရရှိနိုင်မှု မသေချာခြင်း၊ ဓါတ်မြေဩဇာအပါအဝင် စိုက်ပျိုးရေး သွင်းအားစုဈေးနှုန်းများ မိုးပျံတက်သွားခြင်း နှင့်အတူ ထုတ်လုပ်မှုကုန်ကျစာရိတ် မြင့်တက်ခြင်းတို့မှာ ကြီးမားသော အကြောင်းတရားများဖြစ်သည်။ သွင်းအားစုဈေးနှုန်းများမှာ အလွန်မတည်မငြိမ်ဖြစ်နေပြီး မြို့နယ်၊ ကျေးရွာများ၏ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အနေအထားပေါ်မူတည်၍ ဓါတ်မြေဩဇာဈေးနှုန်းမှာ အလွန်အမင်း ကွာခြားနေလေ့ရှိသည်။ ဥပမာ နယ်မြေချင်း သိပ်မဝေးလှသည့် ဒီပဲယင်းမြို့နယ် နှင့် ကန့်ဘလူမြို့နယ် တို့တွင် ဓါတ်မြေဩဇာ တစ်အိတ်ဈေးနှုန်းမှာ အနည်းဆုံး(၁၀၀၀၀) ကျပ် ကွာဟသည်။

    ထိုဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးများနှင့် ဆုံးရှုံးနိုင်ချေများလွန်းသည့် အန္တရာယ်တို့ကို စပါးစိုက်တောင်သူများက ခါးစည်းခံရုံသာ။ သူတို့ကို ပခုံးကူထမ်းပေးမည့်သူ မရှိ။ အစိုးရ၏ အကူအညီ၊ အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းများ၏ အကူအညီကို တောင်သူများ လက်လှမ်းမမှီ။ ထိုအခြေအနေမှာ လေထီးမပါဘဲ sky-diving လုပ်ရသည့် အခြေအနေနှင့် တူသည်။ မသေလျှင်တောင် ရမည့်ဒဏ်ရာမှာ ခြေကျိုး၊ လက်ပွန်းအဆင့်တော့ မဟုတ်ပါပေ။

    လယ်ကွင်းထဲက ထွက်သည့်နောက် ဈေးကွက်ကို မျှော်ပြန်သော်လည်း ရင်မောစရာ။ မုံရွာကဲ့သို့ ပဲမျိုးစုံနှင့် နှမ်းစသည့် ဆီထွက်သီးနှံများ အဓိက ထုတ်လုပ်ရေးဒေသများတွင်လည်း ကုန်သွယ်ရေး နှောင့်နှေးမှု၊ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုနှင့် ဈေးကွက်မတည်ငြိမ်မှု တို့ကြောင့် တောင်သူများမှာ စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းဝင်ငွေများ အကြီးအကျယ်လျော့နည်းလာနေသည်။ ထို့ပြင် အညာတစ်ခွင်တွင် လှည့်လည် မွှေနှောက် ဖျက်ဆီးနေသော အာဏာသိမ်းစစ်တပ်၏ စစ်ကြောင်းများကလည်း ကြုံလျှင်ကြုံသလို ရိပ်သိမ်းခါနီး သီးနှံများ သို့မဟုတ် ရိပ်သိမ်းပြီးသီးနှံများကို ဖျက်ဆီးသွားတတ်သေးသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဒေသတွင်း နယ်မြေအားပြိုင်မှုနှင့်အတူ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းမကြီးများ နှင့် ရွာချင်းဆက်လမ်းများတွင် ခရီးလမ်းသွားလာမှု လွယ်ကူမနေခြင်းတို့ကြောင့် လယ်ယာထွက်ကုန်များ အချိန်မှီတင်ပို့ရောင်းချနိုင်ရန် အခက်အခဲရှိနေသေးသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ယင်းမာပင်ခရိုင် အပါအဝင် အညာခြောက်သွေ့ဒေသများတွင် လယ်သမားများသည် စိုက်ပျိုးဧက လျှော့ချခြင်း၊ ရာသီအလိုက် သီးနှံ စိုက်ပျိုးချိန်ရွှေ့ခြင်း သို့မဟုတ် မြေကိုအလွတ်ထားခြင်းစသည့် အန္တရာယ် ရှောင်ကြဉ်သည့် နည်းလမ်းများကို ကျင့်သုံးလာကြရရာ ဒေသတွင်း စားနပ်ရိက္ခာ ထုတ်လုပ်မှုပမာဏမှာ တဖြည်းဖြည်း နည်း၍ နည်း၍ လာနေသည်။

    (ခ) ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများ အလွန်အကျွံဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကြောင့် နောက်ဆက်တွဲအန္တရာယ် နှင့် ဆိုးကျိုးများ

    စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးသည် ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်း၏‌ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာကြောင့် မိုးခေါင်ခြင်း သို့မဟုတ် အချိန်အခါမဟုတ် မိုးရွာခြင်း၊ မိုးကြီးခြင်းများမှာ တနှစ်ထက်တနှစ် ပိုမိုပြင်းထန်လာနေသည်။  မထင်မှတ်သော ရေလွှမ်းမိုးမှုများကို တပြိုင်နက်ကြုံတွေ့နေရသည်။ ၂၀၂၃–၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း ယခင်က ရေလွှမ်းမိုးမှု မကြုံဖူးသောဒေသများဖြစ်သည့် ဒီပဲယင်း၊ ခင်ဦး၊၀က်လက်နှင့် အရာတော် မြို့နယ်များ အပါအဝင် လယ်ယာမြေများ ရေလွှမ်းမိုးခံရခြင်းသည် ရာသီအလိုက် (နွေ၊မိုး၊ဆောင်း) စပါးနှင့်သီးနှံများ အလှည့်ကျ စိုက်ပျိုးခြင်းအလေ့အထအပေါ်  တောင်သူများ၏ ယုံကြည်မှုကို ပိုမိုလျော့နည်း လာစေသည်။ တောင်သူများမှာ ကံကိုယုံ၍ ဆူးပုံမနင်းရဲ။ ထို့ပြင် ပဋိပက္ခဖြစ်စဥ်များ အထူးသဖြင့် စစ်ပွဲများ၊ စစ်ကောင်စီမှ စစ်ထိုးလာခြင်းများ၊ မြေပြင်တော်လှန်ရေးတပ်များမှ တိုက်ပွဲဖော်ခြင်းများနှင့် ဆက်စပ်သော ကန့်သတ်ချက်များနှင့် ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ ရာသီဥတုမတည်ငြိမ်မှုသည် စိုက်ပျိုးရေးကို အားပြုရသည့် စစ်ကိုင်းတိုင်းလို ဒေသအတွင်း  ဆုံးရှုံးမှုများကို ပိုမိုပြင်းထန်စေသည်။

    (ဂ) မြေ၊ ရေနှင့် လှုပ်ရှားသွားလာခွင့်အပေါ် အာဏာပြိုင်ဆိုင်မှု

    ဆည်ရေပေး‌ဝေသည့် ရေလမ်းကြောင်း၊ ရေတံခါးများဖွင့်၊ ပိတ်ခြင်းစသည်တို့အား စစ်ကောင်စီမှ ၄င်းတို့၏ ဖြတ်လေးဖြတ်အစီအစဥ် တစိတ်တပိုင်းအနေဖြင့် အကြီးအကျယ်လုပ်သည်။ အထူးသဖြင့် နွေစပါးစိုက်သည့် အချိန်များတွင် ပစ်မှတ်ထား၍ လုပ်သည်။ ထိုအချက်က နွေစပါးစိုက်သည့် တောင်သူများအား စပါးစိုက်ရန် ရေသွင်းရမှု၊ ရေရရှိမှုတို့ကို အခက်အခဲဖြစ်စေသည်။

    ထို့ပြင် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လမ်းကြောင်းများအား ပိတ်ဆို့ခြင်း၊ အထူးသဖြင့် တနေရာမှ အခြား တနေရာသို့ သွားရောက်ရာ လမ်းတွင် မြို့/ရွာ အ၀င်အထွက်ဂိတ်များတွင် ဝင်ရောက်ခွင့်သည် ဒေသဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းများ (ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များ)နှင့် အခြားသောအာဏာ/လက်နက်များ လက်၀ယ်ရှိသည့် အဖွဲ့များအကြား ပြိုင်ဆိုင်မှုများပိုပြင်းထန်လာပြီး၊ ဂိတ်ကြေးကောက်ယူမှု များမှာလည်း ပိုမိုများပြားလာသည်။  ဤအခြေအနေသည် နေရာဒေသအလိုက် မတူညီပဲ တကျောင်းတဂါထာ၊ တရွာတပုဒ်ဆန်းဖြစ်နေကြခြင်းကလည်း လယ်သမားများအတွက် အရာရာကို ခန့်မှန်းရ ပိုခက်စေသည်။ စပါးနှင့် အခြားသီးနှံစျေးကွက်အတွက် အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေပါသည်။ ဥပမာ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၏ အခြေအနေသည် အညာဒေသ၏ ပျက်စီးနေသော ဈေးကွက် ကို အထင်ရှားဆုံး သက်သေပြနေသည်။ နယ်မြေကပ်နေသည့် ခင်ဦးမြို့နယ်တွင် စပါးတင်း (၁၀၀) လျှင် (၅၇) သိန်းကျပ် ဈေးပေါက်နေချိန်၌ ကန့်ဘလူတွင် (၁၈) သိန်းခန့်သာ ရရှိခြင်းမှာ ပိုလျှံသော ထွက်ကုန်များကို အပြင်သို့ တင်ပို့နိုင်သည့် လမ်းကြောင်းများ ပိတ်ဆို့ခံထားရခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ တစ်ဖက်တွင် ရေနံတွင်းများ ပေါများသည့်နေရာခြင်းအတူတူ စက်သုံးဆီဈေးနှုန်းမှာ မုံရွာ(ဓာတ်ဆီတဂါလံ ၁၄၀၀၀ နှင့် ဒီဇယ်တဂါလံ ၁၃၀၀၀ကျပ်)ထက် ကန့်ဘလူ (ဒီဇယ်/ဓာတ်ဆီတဂါလံ ၂၀၀၀၀ကျပ်) တွင် ပိုပြီး မြင့်တက်နေခြင်း များကြောင့် တောင်သူများသည် အရှုံးနှင့် ရင်ဆိုင်နေရပြီး၊ ဤသည်မှာ စားနပ်ရိက္ခာ ထုတ်လုပ်သူများကိုယ်တိုင် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှု ဘေးအန္တရာယ်ဆီသို့ တွန်းပို့ခြင်းခံနေရသည့် အခြေအနေပင် ဖြစ်သည်။

    ထို့ကြောင့် လယ်သမားများ၏ စိုက်ပျိုးရေးဆုံးဖြတ်ချက်များသည် စိုက်ပျိုးရေးနည်းပညာအလား အလာထက် လုံခြုံရေးအခြေအနေသုံးသပ်ချက်အပေါ် ပိုမိုအခြေပြုလာကြရပါသည်။

    ထို့ကြောင့် လက်ရှိစစ်ကိုင်းတိုင်းသည် ပုံမှန်အရေးပေါ် စားနပ်ရိက္ခာအကူအညီ တစ်ခုတည်း ပံ့ပိုး ပေးရုံ၊ အရေးပေါ်ငွေသားပေး‌‌ဝေသည့်အစီအစဥ်များ ကူညီရုံနှင့်မလုံလောက်သည့် အနေအထား ဖြစ်ပါသည်။

    အရေးပေါ် စားနပ်ရိက္ခာအကူအညီသည် အထူးသဖြင့် နေရာပြောင်းရွှေ့ရသူ စစ်ရှောင်များနှင့် အလွန်အမင်း ထိခိုက်လွယ်သူအုပ်စုများ/အရေးပေါ်အကူအညီလိုအပ်နေသည့် အုပ်စုများအတွက် အရေးကြီးနေဆဲဖြစ်သော်လည်း၊ အဆက်မပြတ်ဖြစ်ပွားနေသော အကြမ်းဖက်မှုများနှင့် ထပ်တလဲလဲ ဖြစ်ပွားနေသော စစ်ပွဲအန္တရာယ်များကြောင့် တောင်သူအိမ်ထောင်စုများသည် အကျပ်အတည်းတစ်ခုမှ နောက်တစ်ခုသို့ ကူးပြောင်းချိန်တွင် ထုတ်လုပ်မှုစွမ်းအားစတင်ရန် ငွေကြေးအားဖြင့် ပြန်လည် နာလန်ထူနိုင်ခြင်း မရှိနိုင်တော့သည်ကလည်း အကြောင်းရင်းတရပ်ဖြစ်လာပါသည်။

    ထုတ်လုပ်မှုနှင့် ဝင်ငွေတည်ငြိမ်မှုကိုပံ့ပိုးပေးနိုင်ရန်နှင့်ဒေသအလိုက်စိန်ခေါ်မှုများအား ဖြေရှင်းနိုင်ရန် အမှန်တကယ်အကူအညီဖြစ်စေသည့် လိုက်လျောညီထွေသော ပံ့ပိုးကူညီမှု ပုံသဏ္ဍန်များမဟုတ်လျှင် စားနပ်ရိက္ခာအကူအညီသည် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအတွက် တံတားမဟုတ်ဘဲ အကြိမ်ကြိမ် အခါခါပေး‌ဝေနေရခြင်းဖြင့် အကူအညီရယူသူ လူထုအတွက်လည်း အမှီခိုခံ အခြေအနေ ဆီသို့ လုံးလုံးလျားလျား ကျရောက်သွားစေသည့် ဖြေရှင်းနည်းတစ်ရပ်အနေဖြင့်သာ ရှိနေပါသည်။

    ထို့ပြင် လက်ရှိ စစ်ကိုင်းတိုင်းတွင်၊ ၂၀၂၅ မတ်လအတွင်း လှုပ်ခတ်ခဲ့သော ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် မြေသား များ အက်ကွဲကာ စိုက်ပျိုးမြေများ ပျက်စီးခဲ့ရုံသာမက၊ ဆည်ရေပေးဝေမှုမှာလည်း စစ်ကောင်စီမှ လုံးဝ ရပ်ဆိုင်းခံထားရခြင်း (Weaponization of water) ကြောင့် အညာဒေသ၏ အဓိက အသက်မွေးဝမ်း ကျောင်းဖြစ်သော နွေစပါးနှင့် ဆီထွက်သီးနှံစိုက်ခင်းများမှာ ဆက်လက်စိုက်ပျိုးရန်၊ ရှင်သန်ရန်လည်း လမ်းစပျောက်နေပါသည်။

    ဥပမာအားဖြင့်၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်၊ xxx ကျေးရွာတွင် ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် မြေပဲခင်းများ တွင် မြေများအက်ကွဲပျက်စီးခဲ့ပြီး ကိုယ်ပိုင်ရေတွင်းမရှိသော တောင်သူများမှာ နွေသီးနှံစိုက်ပျိုးရန်ရေ အရင်းအမြစ် လုံးဝမရှိတော့ပါ။ အစဉ်အလာအရ အားကိုးခဲ့ရသော ဆည်ရေမှာလည်း ပိတ်ပင် ခံထားရသဖြင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးအပြင်၊ ကျေးရွာနေလူထုများ သောက်ရေ၊ သုံးရေအတွက်ပင်လျှင် ရေတွင်းအသစ်များ တူးဖော်ရန်အတွက် ရေစုတ်စက်၊ ရေသွင်းပိုက်များ အရေးပေါ် လိုအပ်နေပါသည်။

    အလားတူ ချောင်းဦးမြို့နယ်၊ xxx ကျေးရွာအုပ်စု၊ xxx ကျေးရွာသည် ကုန်စည်စီးဆင်းသည့် အဓိကဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းဖြစ်သည့် မုံရွာ-မန္တလေးလမ်းမကြီးနားတွင် တည်ရှိပြီး၊ လက်ရှိ လက်ပံတောင်းတောင်မှ ထွက်ရှိသည့် ကြေးနီသတ္တုရိုင်းများအား ၀မ်ပေါင်ကုမ္ပဏီမှ သယ်ယူရာတွင်  စစ်ကောင်စီတပ်များမှ ၄င်းတို့လုံခြုံရေးယာဥ်တန်းများနှင့် အလှည့်ကျပုံမှန် သယ်ယူပို့ဆောင် ပေးနေသည်ဖြစ်သောကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်များမှာ ၂၀၂၆ခုနှစ်၊ ဇန်န၀ါရီ လဆန်းပိုင်းမှ စတင်၍ xxx ကျေးရွာတွင် အထိုင်ချတပ်စွဲလာပါသည်။ သို့ဖြစ်ပါ၍ xxx ကျေးရွာရှိ လူဦးရေ ၁၃၈၀၊ အိမ်ထောင်စု (၇၀၀)ကျော်မှာ စစ်ကောင်စီတပ် လက်လှမ်းမမှီသည့် နေရာသို့ ရွေ့ပြောင်းရပါသည်။ ထိုသို့ ရွေ့ပြောင်းသည့် နေရာသစ်တွင် သောက်သုံးရေ ရရှိရန် အနည်းဆုံး (၃) မိုင်ခန့်‌ဝေးသော နေရာမှ ရေတွင်းသို့ သွားရောက်ခပ်ယူရပါသည်။ အကယ်၍ မသွားရောက်နိုင်သော သက်ကြီးရွယ်အိုနှင့် မသန်စွမ်း၊ က‌လေးသူငယ်များပြားသော အိမ်ထောင်စုများမှာ စားသုံးဆီ ငါးပိဿာ၀င် ပုံးနှင့် တပုံးလျှင် (၈၀၀) ကျပ် နှင့် သောက်သုံးရေအား ၀ယ်ယူသုံးစွဲနေရပါသည်။ ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် ရေတွင်းများ ပျက်စီးခဲ့ရုံသာမက၊ ဝမ်ပေါင်ကြေးနီစီမံကိန်းနှင့် ကျေးရွာတွင်းရှိ “ကုမာရမျိုးဆက်” လူငယ်အဖွဲ့ကဲ့သို့သော ကိုယ်ထူကိုယ်ထ ရပ်ရွာကူညီရေးအဖွဲ့များမှ ပညာရေးနှင့် လူမှုရေးလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်နေရင်း အရေးပေါ်ကူညီရေး လုပ်ငန်းများကိုပါ ကူညီပေးနေသော်လည်း နည်းပညာနှင့် ငွေကြေးလက်လှမ်းမှီမှုမှာ အကန့်အသတ်ရှိနေဆဲဖြစ်ပါသည်။ လက်ရှိ အခြေအနေတွင် အညာလူထု အနေနှင့်အသက်ရှင်သန်ရေးအတွက် အခြေခံအကျဆုံးဖြစ်သော “ရေ”ကို အရေး ပေါ် ဦးစားပေး ဖြေရှင်းရန် လိုအပ်နေပြီး၊ ရေရရှိရေးသည် စားနပ်ရိကွာဖူလုံမှု တစိတ်တပိုင်းအတွက် အဓိကကျသည့်အခြေအနေဖြစ်ပါသည်။

    စစ်ကိုင်းတိုင်းအတွင်း၊ ယခုလက်ရှိအခြေအနေသည် အထက်ဖော်ပြပါအခြေအနေများကြောင့် စားနပ် ရိက္ခာဖူလုံရေးဆိုင်ရာ အခြေအနေအတွက် အထောက်အကူပြုစေသော ဒေသအခြေပြု၊ ပံ့ပိုးငွေ ပမာဏမများပြားသည့်၊ ရေတိုလတ်တလောလိုအပ်ချက်ကို ဖူလုံစေပြီး၊ ရေလတ်အစီအစဥ်များအား ချမှတ်နိုင်ရန် အခွင့်အလမ်းရှိသည့်  လိုက်လျောညီထွေ၊ မြေပြင်အခြေအနေအရ ပြုပြင် ပြောင်းလဲလွယ်သည့် အရေးပေါ်စီမံချက်များအား ပံ့ပိုးအကူအညီပေးခြင်းသည်သာလျှင် အသင့် တော်ဆုံးနှင့် ထိရောက်မှုအရှိဆုံး၊ လိုအပ်နေသည့် လူထုထံသို့ တိုက်ရိုက်အကူအညီ ရောက်ရှိစေနိုင် သည့် အစီအမံများဖြစ်ပါသည်။ ထို့ပြင် ထိုကဲ့သို့သော အကူအညီအသွင်သဏ္ဍန်များမှာ အရေးပေါ် အခြေအနေအား တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်နေရင်း၊ အချိန်မရွေး ကျရောက်နိုင်သည့် စစ်ကြောင်းထိုးမှုနှင့်
    စစ်ပွဲဖော်ဆောင်မှုအစရှိသည့်အန္တရာယ်များမှ ရှောင်လွှဲနိုင်စေမှုကိုပါ အထောက်အကူပြုစေပြီး၊ လူထု၏စားနပ်ရိက္ခာရရှိနိုင်မှုကို/လက်လှမ်းမှီစေနိုင်မှုကိုပါ ‌ရေရှည်တည်ငြိမ်/အကျိုးပြုစေနိုင်သည်။

    ဥပမာ ရွှေဘို သို့မဟုတ် ယင်းမာပင်ခရိုင်ရှိ ကျေးရွာများတွင်

    • စားနပ်ရိက္ခာမလုံလောက်မှုအား လူထုမှ အလုံးစုံ၊ တသက်တာ ခံစားစေရနိုင်သည့် အခြေအနေသို့ မရောက်မီ ပံ့ပိုးကူညီမှုများပေးနိုင်ခြင်း/ထောက်ပံ့နိုင်ခြင်း။
    • ပဋိပက္ခနှင့် ရာသီဥတုဖိအားအောက်တွင် လက်တွေ့အသုံးဝင်နေသည့် ယခင်ပုံမှန်ရိုးရာ လယ်ယာပုံစံများမှ ခွဲထွက်ထားသည့် မတူညီသည့် အခြားပုံစံအသစ်၊ ပဋိပက္ခကာလအတွင်း စားနပ်ရိကွာဖူလုံမှုအတွက် ချဥ်းကပ်မှု အသွင်သဏ္ဍန်အသစ်များကို လေ့လာနိုင်ခြင်း။
    • ယခင်ပုံမှန် လယ်ယာမြေစိုက်ပျိုးခြင်းအလေ့အထတို့နှင့် မတူကွဲပြားသော ပဋိပက္ခကာလ အတွင်း တိုးချဲ့အသုံးချနိုင်မည့် အထောက်အထားများကို ထုတ်လုပ်နိုင်ခြင်း စသည့် အကျိုးကျေးဇူးများ ကို ရရှိလာစေနိုင်ပါသည်။

    ထိုသို့ ‌ဒေသအခြေပြုစီမံချက်ဒီဇိုင်းများ ရေးဆွဲရာတွင်လည်း ပဋိပက္ခကာလအတွင်း ဖြစ်သောကြောင့် သိရှိလိုက်နာကျင့်သုံးရမည့် အခြေအနေများအားသတိပြုမှုရှိခြင်း၊ ပြောင်းလဲ နေသောရာသီဥတုနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်ခြင်း၊ အလုပ်ပြီးမြောက်မှုထက်စာလျှင် အန္တရာယ် လျှော့ချရေးကို ဦးစားပေး ခြင်းနှင့် ဆောင်ရွက်ရမည့်လုပ်ငန်းစဥ်များအား ဒေသခံများမှသာ ဦးဆောင်မှုရှိစေခြင်းစသည့် အချက် အလက်များကိုသာ အခြေခံပြီးကျင့်သုံးပါမှသာ အဆင်ပြေနိုင်ပါမည်။

    ထိုသို့သော စီမံချက်အစီအစဥ်များအား ဆောင်ရွက်ရာတွင်လည်း စားနပ်ရိက္ခာထုတ်လုပ်မှု အမြင့်ဆုံး ရရှိရေး ထက်စာလျှင် မသေချာမှုနှင့် အချိန်မရွေးအန္တရာယ်ရှိစေသည့် အခြေအနေအောက်တွင် စားနပ် ရိက္ခာရရှိနိုင်မှု သို့မဟုတ် လက်လှမ်းမှီစေနိုင်မှု နှင့် တည်ငြိမ်မှုကိုသာ ဦးစားပေးသင့်ပါသည်။

    ရေရှည်တည်တံ့သောရလဒ်များ ရရှိရန်နှင့် အမှန်တကယ်အကျိုးဖြစ်ထွန်းစေရန် ဒေသခံများမှ သာဦးဆောင်သော၊ ၄င်းတို့ကိုယ်တိုင်သိရှိနားလည်ရေးဆွဲထားပြီး၊ဒေသခံအချင်းချင်းအကြား ချိတ် ဆက်ဆောင်ရွက်ကြသည့် အလေ့အထများရှိသည့် မြေပြင်ကွန်ယက်များကိုသာ ပိုမိုအားကောင်း လာစေရန် ပံ့ပိုးပေးစေရန်သာ လိုအပ်ပါသည်။ ပြင်ပပညာရှင်များ မရနိုင်သော လက်တွေ့အခြေအနေ သိမြင်မှုကို ဒေသခံအဖွဲ့များကသာ သိရှိနားလည် ကျွမ်းကျင်ထားကြပါသည်။

    သို့ဖြစ်ပါ၍ အညာဒေသရှိ စားနပ်ရိက္ခာမလုံလောက်မှုသည် ယာယီပြဿနာမဟုတ်တော့ဘဲ လူမှုအဖွဲ့အစည်း၏ စနစ်တည်ဆောက်ရေး၊ ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းဖြစ်လာနေပါသည်။ မတူညီသော ဒေသအခြေအနနှင့် လူမှုစံနှုန်းများနှင့် ကိုက်ညီစွာ၊ ပဋိပက္ခကာလအတွင်း  အချိန်မရွေး အန္တရာယ် ကျရောက်နိုင်သည့် လုံခြုံးရေးအခြေအနေနှင့် လျော်ညီစွာ  ပြုလွယ်၊ ပြင်လွယ်ဖြစ်အောင် စနစ်တကျ ဒီဇိုင်းရေးဆွဲထားသော စီမံချက်များသည်သာ စစ်ကိုင်းတိုင်းအတွင်းရှိ လူထု၏ ပဋိပက္ခ ကာလအတွင်း အရေးပေါ်စားနပ်ရိကွာလိုအပ်ချက်ကို ဖြေရှင်းပေးနိုင်မည့်အပြင်  ရေရှည်အတွက် လူထု၏စားနပ်ရိက္ခာလက်လှမ်း‌မှီနိုင်မှုကိုပါ တည်ငြိမ်စေသည့် အစီအမံဖြစ်ပါသည်။ ထို့အပြင် လူထု၏ ဆက်လက်အသက်ရှင်သန်နိုင်ရေး၊ ပဋိပက္ခကာလအတွင်း ဆက်လက် ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်ရေး အတွက် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဆိုင်ရာအခွင့်အလမ်းများကိုပါ လက်လှမ်းမှီစေခြင်း သို့မဟုတ် စားနပ်ရိကွာ ဖူလုံနိုင်စေရန်အကာအကွယ်ပေးခြင်းနှင့် ရေရှည်တုံ့ပြန်ရေးအတွက် အစီအမံများ ချမှတ်နိုင်သည့် အခြေခံအချက်အလက်များအားလည်း  ပံ့ပိုးပေးနိုင်မည်ဖြစ်ပါသည်။

    အညာဒေသ၏ စားနပ်ရိက္ခာ အကျပ်အတည်းသည် ယာယီစိုးရိမ်မှု မဟုတ်တော့ဘဲ ဒေသတစ်ခုလုံး၏ ရှင်သန်ရေးနှင့်ဆိုင်သော ကိစ္စဖြစ်သည်။ မြေပြင်ရှိ အမှန်တကယ် လုပ်ဆောင်နေသော အဖွဲ့အစည်း များကို ယုံကြည်စွာဖြင့် တိုက်ရိုက်ပံ့ပိုးခြင်းကသာလျှင် အညာမြေ၏ စားနပ်ရိက္ခာစနစ် ပြိုလဲသွားခြင်း မှ ကာကွယ်နိုင်မည့် တစ်ခုတည်းသော နည်းလမ်းဖြစ်သည်။

    လက်ပံနီသည် အညာဒေသ၏ လူမှုပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အခြေအနေများကို အထူးပြုလေ့လာသည့် လွတ်လပ်သည့် သုတေသီတစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူမ၏ သုတေသနများမှာ မြေပြင်၏ ပကတိ အခြေအနေများနှင့် နိုင်ငံတကာမူဝါဒရေးရာ မူဘောင်များအကြား ကွာဟမှုကို ချိတ်ဆက်ဖြည့်ဆည်း ပေးရန် အဓိထားသည်။

    xxx ကျေးရွာအမည်များကို လုံခြုံရေးကြောင့် မဖော်ပြခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ယခုသုံးသပ်ချက်ဆောင်းပါးတွင် ဖော်ပြထားသော အကြောင်းအရာများသည် စာရေးသူ၏ လွတ်လပ်သော အမြင်နှင့် သုံးသပ်ချက်များဖြစ်သည်။


    [cas_related]

  • Ah Nyar’s Big Questions in 2026: Where Are We Headed?

    Ah Nyar’s Big Questions in 2026: Where Are We Headed?

    Ah Nyar’s Big Questions in 2026: Where Are We Headed?

    Photo: Villagers from Pauk Township, Magway Region, fleeing their homes. (Credit: Khit Thit Media)

    Six years into Burma’s Spring Revolution, the political landscape is shifting once again and not always in ways the resistance had imagined. National Unity Government has declared a multi-stage reform process in response to escalating public frustration from its own support base. Questions about effectiveness, coordination, and accountability are no longer whispered concerns; they are openly debated online and across liberated areas. At the same time, Operation 1027 of the three Brotherhood Alliance (MNDAA, AA and TNLA) has effectively stalled. Beijing’s mounting pressure on the alliance has altered battlefield calculations and reminded all actors that geopolitics remains a determining force in Burma’s conflict. Adding to this fragile equation, the junta’s renewed push for general elections has been widely dismissed as a political manoeuvre rather than a genuine democratic transition. Labelled a “sham” by much of the international community, including ASEAN, the elections underscore the regime’s attempt to repackage military rule in civilian clothing. These events emerged as defining features of Burma’s political landscape in late 2025. Amid these developments, central Burma — known locally as Ah Nyar — has quietly become one of the most consequential political arenas of 2026.

    Sagaing, Mandalay and Magway have announced the formation of federal unit governments. This signals a significant shift from resistance mobilisation to sub-national political structuring. Since the coup d’état in 2021, the central dry zone has been more than a resistance stronghold; it has served as the backbone of the NUG’s de facto authority. The formation of federal unit governments was welcomed by the NUG, states and regional parliaments, and non-violent movement coalitions such as CDM and People’s Strike Groups. Somewhat unexpectedly, ethnic revolutionary organisations refrained from expressing their positions or formally acknowledging the establishment of the federal unit governments. NUG Acting President stated, “to establish a better system of governance for the Sagaing region” in his speech during the seventh regular meeting of Sagaing Federal Unit Hluttaw, introducing the cabinet.

    Federal Foundations or Parallel Power Centres?

    The newly emerged federal unit governments in Ah Nyar raise two fundamental questions. Are these sub-national governments creating parallel power centres? Or are they laying the foundations of a future federal union?

    The revolution may have achieved its immediate objective of removing the Naypyitaw regime over the past five years if the major groups had reached a consensus and formed a unified military alliance. However, it failed to bring smaller factions together under a coherent strategic direction. This means that the Spring Revolution has developed within a fragmented reality. That said, the reason why the federal units in central Burma emerged can generally be conceptualised in three ways. First, resistance forces in the region spread across villages and townships (around 87 townships), which makes collective actions challenging. Politically, the movement lacked a coherent central nucleus to provide unified strategic direction. In the past five years, the NUG has struggled to bring these dispersed forces under a coherent organisational framework. Second, a political foundation was already in place. The Federal Democracy Charter, NLD’s federal principles (Suu’s six principles) and the continuing legitimacy of 2020 elected MPs provided both normative and institutional grounding. Many of these MPs remained active in Ah Nyar and liberated areas. Taken together, these reinforce the case for formalised federal units. Third, perceived shortcomings of the NUG in Ah Nyar accelerated local initiatives. Weak coordination with emerging grassroots leaders, ineffective rebel governance and concerns over resource distribution contributed to demands for more autonomous regional structures.

    The federal units have formally recognised the NUG as the central authority of the revolution and the interim federal government. In military affairs, their mandate is limited to unit-level security forces to effectively function as unit guard forces, while PDFs remain under the existing NUG command. Section 139 of the Sagaing Constitution states, “The following armed forces may be established in consultation with the National Unity Government: (a) the Defence Force of the Unit; and (b) the Security Force/Police Force of the Unit.” Section 114 of the Magway Interim Arrangement reflects a similar provision, while the Mandalay Interim Arrangement does not mention any security arrangements. Foreign affairs are fully vested in the centre and reaffirm the NUG’s exclusive diplomatic role. Provisions in Chapter 17 of the Magway Interim Arrangement, Chapter 18 of the Sagaing Constitution, and Annexe I of the Mandalay Interim Arrangement outline power-sharing between the NUG and the units. However, the division of competency still requires careful negotiation.

    These developments could, in principle, reinforce the NUG rather than weaken it. Yet this outcome is not automatic. Critical conditions remain. Clear and durable understandings must be made, particularly on sensitive issues such as military coordination and foreign relations. The division of competencies between the centre and emerging federal units cannot be left ambiguous; it requires deliberate and structured negotiation. Given the political weight of these matters, authority must be exercised with restraint, caution, and strategic foresight.

    Governing Priorities?

    Sub-national governments are primarily functional in nature, widely described as mechanisms to deliver public services and coordinate with key stakeholders at the regional level. Their formation and structure are not unitary; rather, they are coalition-based. In Sagaing, the unit government comprises five representative blocs, while in both Magway and Mandalay, the respective unit governments are composed of seven representative blocs each. That said, and with the fragmented reality of the revolutionary landscape, the basic question arises. Can they truly make these governments work effectively? They must juggle competing priorities: confronting intensifying military pressure from the junta, navigating complex relationships with neighbouring ethnic organisations (KIO in Sagaing, AA in Magway, and TNLA/MNDAA in Mandalay) and sustaining alignment with the NUG and at the same time, building functioning sub-national governments.

    Within this reality, two priorities stand out for 2026.

    First, upper-layer political stability must be deliberately constructed. This requires stabilising the internal balance of power within the unit governments, particularly among the representative blocs, while also managing relationships with the NUG and neighbouring ethnic revolutionary organisations. Without cohesion at this level, effective governance on the ground will remain fragile and contested. To sustain this equilibrium, structured communication channels and agreed decision-making procedures must be institutionalised between representative blocs, the NUG, and neighbouring ethnic organisations. Clear mechanisms for dispute resolution should also be established to manage inevitable tensions before they escalate into political rifts. Without such frameworks, internal competition, mistrust, or overlapping claims to legitimacy will erode administrative effectiveness and weaken public confidence.

    Second, an administrative framework at the federal unit level must be clearly defined, not in rhetoric, but in practice. The 2020 electoral mandate and revolutionary legitimacy, while powerful, cannot by themselves sustain governance. Authority must be translated into systems. Federal units need functioning structures for administration, budgeting, taxation, public service delivery, dispute resolution, and coordination with security actors. Lines of authority must be codified. The boundaries between civilian leadership and armed forces must be clearly drawn. Without institutional discipline, coalition-based governments risk becoming symbolic rather than functional. Equally important is a smooth and orderly transition from the NUG’s Ministry of Home Affairs and Immigration administration to the emerging sub-national governments. This transition is not merely technical; it is political.

    The success of Ah Nyar’s sub-national governments will depend less on how broadly they are composed and more on how effectively they are structured and managed.

    Cite this article: Centre for Ah Nyar Studies. (2026, February 15). Ah Nyar’s Big Questions in 2026: Where Are We Headed? [Op-ed]. Centre for Ah Nyar Studies. https://ah-nyarstudies.org/ah-nyars-big-questions-in-2026-where-are-we-headed/ 


    [cas_related]

  • Analysis of the Evolving Power Structure of Federal Units in Central Burma

    Analysis of the Evolving Power Structure of Federal Units in Central Burma

    Analysis of the Evolving Power Structure of Federal Units in Central Burma

    Photo: People of Sagaing Show Their Support for Operation 1027 and Ethnic Revolutionary Organisations (Photo: Sagaing Region Strike Forces’ Facebook Page)

    Briefing Paper on Federal Unit Politics of Central Burma (part 2)

    The emergence of federal units in central Burma marks a major shift in the country’s revolutionary politics, shaped by the political dynamics of the Spring Revolution. Although this development has been influenced to some extent by the federal principles articulated by actors involved in the NCA process before the coup, as well as by the longstanding principles of ethnic revolutionary groups, the formation of federal units has been driven primarily by the latest discussions after the coup. In the meantime, central Burma has become a testing ground for revolutionary governance, shaped by various armed and political actors working towards a common goal.

    While Part (1) of this series traced the origins and formation of these federal units, Part II examines the power structures within the three units. The analysis aims to uncover how central authority is organised, distributed, and contested, and to offer insights into the political struggles at the regional (federal unit) level amid growing calls for NUG reform.

    Constituent Base of Power

    The power structure of the federal units is shaped by three overlapping sources of legitimacy: electoral, revolutionary, and civil. These cores altogether create a hybrid political order that is neither traditionally parliamentary nor purely revolutionary. This hybrid nature is still a new concept in the political history of Burma.

    Sources of Legitimacy

    Electoral legitimacy derives from the 2020 elected MPs who constitute the unit parliaments. The 2020 General Elections were an electoral process established under the military-drafted 2008 Constitution. Under that Constitution, the terms of the parliaments were set at five years (see Sections 119, 151 and 168[1]). However, the Constitution was completely abolished by the Committee Representing the Pyidaungsu Hluttaw on 31 March 2021[2]. Since then, the new terms of the unit parliaments have been defined as lasting until the emergence of new parliaments under a permanent constitution developed for each region (see Section 58 of the Magway Interim Arrangements; Section 65 of the Mandalay Interim Arrangements; and Section 51 of the Sagaing Constitution).

    Unit parliaments have very limited capacity to exercise territorial authority due to displacement, weak administrative structures, and the complex dynamics of post-coup actors. Nevertheless, their presence provides continuity with pre-coup democratic mandates and offers both local and international legitimacy. The unit parliaments also confer legality on the interim arrangements and serve as the principal bodies for legislative oversight during wartime.

    Revolutionary legitimacy arises from resistance groups that have gained authority through territorial control or influence within the units. These groups include the “3-Ps” (People’s Defence Team, People’s Administration Team, and People’s Security Team) of NUG and the Local People’s Defence Forces (LPDF). Their legitimacy is grounded in the practical authority they exercise through on-the-ground governance and the provision of security. A closer look at the leadership and the composition of resistance groups, four broad community clusters can be identified: youth groups, political parties (primarily the NLD), students’ unions, and local labour and peasant communities. Youth groups involved in national and regional youth policy processes between 2015 and 2020 now form the core of youth-led resistance groups in the region, while the NLD youth wings in the three regions (now federal units) and other democratic political parties have also joined the armed resistance. In central Burma, the Myay-Latt and upper Burma divisions of the All Burma Federation of Students’ Unions, along with several university students’ unions, joined various armed organisations after the coup. In addition, local labour and peasant communities also stepped forward to take up arms and fight against the military junta following the coup.

    Despite differing levels of participation in the political process surrounding the interim arrangements, no direct involvement of resistance groups was found in Sagaing, whereas such involvement was evident in Magway and Mandalay (as reflected in categories 6 and 4 of their respective drafting bodies). In Magway, 14% of the members of the drafting commission were representatives of armed resistance groups, compared with 9% in Mandalay.

    Civic–stakeholder legitimacy comes from women’s organisations, labour groups, peasants, ethnic/minority groups, students’ unions, strike groups, youth networks, and CDM civil servants. Although this category represents very diverse organs, three major groups significantly influence this layer: ethnic minorities, CDM participants, and strike groups. These three groups have demonstrated a relatively higher level of dominance over the political process, beginning with the drafting phase and continuing to the current stage of executive formation. Local bodies representing each group have emerged alongside the drafting process. These include the Sagaing Region Strike Forces[3], formed by strike groups in the Sagaing Region; the Sagaing Federal Unit CDM Civil Servants Council[4] and the Chin Ethnic Groups[5] of the Magway Federal Unit.

    Yinmarbin-Salingyi Strike of Sagaing Region Strike Forces [6]

    This inclusion reflects the social character of the Spring Revolution and broadens political participation beyond armed actors and elected officials. However, their roles often lack a clear constituency and accountability mechanisms, leading to overlapping mandates and the potential duplication of functions.

    These sources of legitimacy combine and create a power structure characterised by negotiation, decentralisation, and collective decision-making. Clearly, the term “consensus” is frequently described in the interim arrangements (in Sagaing, it is the constitution) of three units.

    Varied Models of Executive Power

    The three units share common goals and similar political origins, but they adopt different models of executive power to adapt to the need to balance local power and drive the resistance movement forward.

    Sagaing adopts a highly collectivised executive structure. The five groups responsible for drafting the Sagaing Constitution have significant influence over executive authority, as Section 67 empowers them to scrutinise and select members of the executive. Their influence is further reinforced by Section 66, which permits only individuals belonging to the representative groups involved in the constitution-drafting commission to serve as cabinet members. The Chief Minister has very limited unilateral power, and the government operates through consensus among representative blocs. The Chief Minister does not have the executive authority to appoint or remove any cabinet members, including the Chief Administrator of the Naga Self-Administered Zone. Nor does the Chief Minister have the power to restructure the executive body under the constitution.

    Process Diagram of Cabinet Formation in Sagaing

    This model strictly prevents the concentration of power in any single actor but risks policy paralysis under collective leadership.

    Magway presents the most codified and legally formalised model of executive formation among the federal units. Law No. 1/2023 of the Federal Unit Parliament institutionalises the drafting commission as a body composed of seven representative blocs, and these blocs subsequently become embedded as core political actors within the executive architecture. Their influence is structurally established through Sections 12(d), 61–63, and 152–154 of the Magway Interim Arrangement.

    Process Diagram of Cabinet Formation in Magway

    Section 12(d) predetermines the composition of the cabinet by limiting eligibility to members of these seven blocs, effectively transforming the drafting commission into a gatekeeping mechanism for executive authority. Sections 61–63 further empower the blocs to constitute the Selection Commission responsible for appointing cabinet members, including the Chief Minister. Each bloc nominates one candidate for Chief Minister, and the Selection Commission—comprised of representatives from these same blocs under Sections 153 and 154 determines the executive leadership. Although the Chief Minister is nominally authorised to nominate ministers, cabinet formation remains contingent on the collective consent of the seven blocs and subsequent parliamentary approval. In effect, the Magway model reflects the Sagaing protocol: the Chief Minister lacks unilateral authority to appoint, dismiss, or restructure the cabinet. Executive authority is instead dispersed across the seven blocs and the parliament. Consequently, Magway’s executive structure operates as a hybrid parliamentary model in which executive leadership is balanced, and at times constrained, by institutionalised checks from both parliamentary institutions and civil–political groups.

    Mandalay adopts the least formalised and most centralised model, built around the Coordination Platform of revolutionary forces (the Mandalay Platform). Its Interim Governing Council is selected by the 11–15 representative blocs from the Mandalay Platform, followed by parliamentary approval. Unlike Sagaing and Magway, the Mandalay Executive Head is authorised to appoint, dismiss, or restructure the cabinet.

    Process Diagram of Council Formation in Mandalay

    However, there are no provisions in the arrangement guiding the accountability mechanisms of executive members. It remains unclear whether executive members will be held accountable to the parliament or to the Mandalay Platform. Mandalay has not yet published the members of the Mandalay Platform. The absence of detailed legal provisions on accountability reflects the politically sensitive security environment, where coordination takes precedence over legal precision.

    Reference

    [1] Section 119. The term of the Pyithu Hluttaw is five years from the day of its first session. Section 151. The term of the Amyotha Hluttaw is the same as the term of the Pyithu Hluttaw. The term of the Amyotha Hluttaw expires on the day of the expiry of the Pyithu Hluttaw. Section 168. The term of the Region or State Hluttaw is the same as the term of the Pyithu Hluttaw. The term of the Region or State Hluttaw expires on the day of the expiry of the Pyithu Hluttaw.

    [2] CRPH, “Declaration on the Complete Abolition of the 2008 Constitution” [31 March 2021]. Available here: https://crphmyanmar.org/publications/statements/crph3103212/

    [3] https://www.facebook.com/Sggstrike

    [4] https://www.facebook.com/profile.php?id=100091451325717

    [5] https://www.facebook.com/profile.php?id=61580838481806

    [6] https://www.facebook.com/photo.php?fbid=122196780116063633&set=pb.61551909016018.-2207520000&type=3

    Read part (1) of the briefing paper here.


    [cas_related]

  • အညာကို လျှော့တွက်ခဲ့ခြင်း အမှား

    အညာကို လျှော့တွက်ခဲ့ခြင်း အမှား

    အညာကိုလျှော့တွက်ခဲ့ခြင်း အမှား

    မြန်မာ့နွေဦးတော်လှန်ရေး ၅နှစ်ပြည့်ပါတော့မည်။ ကချင်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ပြောခဲ့ဖူးသည့် “တော်လှန်ရေးတစ်ခုက ၅နှစ်ထက်ပိုမကြာသင့်ဘူး” ဆိုသည့် စကားကို ပြန်လည် သတိရမိသည်။ ထိုအတိုင်းဆို နွေဦးတော်လှန်ရေး အဆုံးသတ်ခါနီးနေပြီလား။ သို့မဟုတ် လက်ရှိကြုံတွေ့နေရသည့်အရာတွေကရော ဘာတွေပါလဲ။

    စစ်တပ်၏ အပ်ကြောင်းထပ် နိုင်ငံရေးကစားကွက်အတိုင်း မြန်မာစစ်တပ်က အသွင်ကူးပြောင်းမည့် နိုင်ငံရေးလမ်းကြောင်းကို စတင် ပုံဖော်နေခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း (ဒေသအခေါ် အညာ) တစ်ဝိုက်နှင့် တိုင်းရင်းသားဒေသရှိနယ်မြေများကို စစ်တပ်၏ စစ်ဆင်ရေးဗျူဟာ နှင့်အတူ ရွေးကောက်ပွဲ အကောင်အထည်ဖော်ရန် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ ဥပမာ-စစ်ကိုင်း ကလေး-ကဘော်ဒေသ၊ ဟားခါး (ချင်းပြည်နယ်) ၊ ပေါက်၊ ကျောက်ထု (မကွေး)၊ မင်းတပ် (ချင်းပြည်နယ်)၊ မတ္တရာ၊ မိုးကုတ် (မန္တလေး)နှင့် ရွှေဘို (စစ်ကိုင်း) စသည့် နေရာအနှံ့အပြားတွင် စစ်ဆင်ရေးများ လုပ်ဆောင်လာသည်။ တချို့နယ်မြေများကို အာဏာသိမ်းစစ်တပ်က ပြန်လည်နေရာယူထားပြီဖြစ်သည်။ အာဏာသိမ်းစစ်တပ်က နိုင်ငံ၏ အရှေ့ပိုင်းမှသည် အနောက်ပိုင်းဒေသနယ်မြေများအထိ တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ၏ ထောက်ပံ့ရေးလမ်းကြောင်းများကို ဖြတ်တောက်ရန် လုပ်ဆောင်လျက်ရှိပြီး အဓိက စစ်ဆင်ရေးများအတွက် ပြင်ဆင်လျက်ရှိသည်။

    ၂၀၂၃ခုနှစ် နောက်ပိုင်းနှင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ် အခြေအနေများကို ပြန်ကြည့်ပါက အာဏာသိမ်းစစ်တပ်အတွက် လုံးဝ အထိနာခဲ့သည်။ စစ်လက်နက်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးစက်ရုံများ တည်ရှိရာ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း တွင်ပင် ထိုကဲ့သို့စစ်ဆင်ရေးများ လုပ်နိုင်ရန် ကျန်ခဲ့သောနှစ်ဆန်းကအထိ မျှော်လင့်ဝံ့မည်မဟုတ်ပေ။ ထိုသို့ဆိုလျှင် ယခုအခြေအနေက ဘာကြောင့်ဖြစ်လာပါသနည်း။

    မည်သို့သောအချက်အလက်များကစစ်အာဏာရှင်ကိုစစ်ဆင်ရေးလုပ်ဆောင်ရန်တွန်းအားဖြစ်စေခဲ့သနည်း။ နိုင်ငံရေးလေ့လာသုံးသပ်သူ အချို့က စစ်ဆင်ရေးများတွင် စစ်မှုထမ်းအင်အား အများအပြားသုံးစွဲလာခြင်း နှင့် တရုတ်၏ ကြားဝင်စေ့စပ်ညှိနှိုင်းသည့်ကိစ္စရပ်များကို ပြောဆိုကြသည်။ အခြားရော ဘာတွေရှိနေနိုင်သနည်း။ မိမိတို့ကတော့ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရနှင့် တိုင်းရင်းသားတော်လှန်ရေးတပ်များအနေဖြင့် ၎င်းတို့၏ မဟာဗျူဟာဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုထဲတွင် အညာကို လျှော့တွက်ခဲ့ခြင်းကြောင့်ဟု သုံးသပ်ချင်ပါသည်။

    အညာက ဘာကြောင့်အရေးကြီးတာလဲ

    စစ်တပ်သည် ၁၉၆၀ ကာလများဆီက ပြုလုပ်ခဲ့သော စစ်ဆင်ရေးကြီးများအပြီး မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းကို မဟာဗျူဟာအရ ဘူမိနတ်သန်ဒေသ၊ တစ်နည်းအားဖြင့် “အဖြူရောင်နယ်မြေ” ဟု သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်။ စစ်တပ်အမြင်အရ အညာကို ထိန်းချုပ်ထားခြင်းသည် နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး၊ ကွန်မြူနစ် နှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေးများကို တားဆီးဖိနှိပ်ရန်အတွက် အရေးပါသည်။ ၂၀၂၁ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက် စစ်တပ်၏အာဏာစက်ဝန်း ထိန်းချုပ်မှုအောက်မှလွတ်မြောက်ရန် လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေးကြီး ထွက်ပေါ်လာနိုင်ခြေကိုမူ လျော့တွက်ထားခဲ့ပုံပင်။

    စစ်တပ်၏ အဖွဲ့အစည်းတည်ဆောက်ထားပုံနှင့် စစ်ရေးပြင်ဆင်မှုများသည် တောင်တန်းဒေသများရှိ ၎င်း၏ ရန်သူ တိုင်းရင်းသားတပ်ဖွဲ့များအား တိုက်ခိုက်ရန် အလေးထားဆောင်ရွက်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အညာကို စစ်ရေးစမ်းသပ်ဧရိယာတစ်ခု အဖြစ်သာ ယေဘုယျ သတ်မှတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ မကွေးတိုင်းတွင် အဓိကလက်နက်ထုတ်လုပ်ရေးစက်ရုံများ ရှိသည်။ တိုင်စစ်ဌာချုပ်များကို နယ်စပ်ဒေသများတစ်ကြော ထိန်းချုပ်ရန် ဖြန့်ကျက်ထားပြီး အလယ်ပိုင်းဒေသများရှိ တပ်မ အသီးသီးက ကျားကန်ပေးထားသည်။ ဒုတိယအချက်အနေဖြင့် မင်းအောင်လှိုင်က ဖီးနစ် တီဗီနှင့် အင်တာဗျူးတစ်ခုတွင် “ပြောရရင်တော့ဗျာ … ဟို ပြောရလို့ရှိရင်တော့ အဲလောက်ထိတော့များလိမ့်မယ်လို့ ကျွန်တော်မထင်ခဲ့ဘူး” ဟု ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းမှု ဆန့်ကျင်ရေးများနှင့်ပတ်သက်၍ ၎င်းအနေဖြင့် အတွက်အချက်မှားခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံထားသည်။ ထိုအချက်က စစ်တပ်အနေနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းတွင် လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေး တစ်ရပ် ဖြစ်လာနိုင်ခြေကို အကြီးအကျယ် လျှော့တွက်ခဲ့ကြောင်း ထင်ရှားသည်။ အာဏာသိမ်းမှုအလွန် ၅နှစ်နီးပါးတွင် မြန်မာစစ်တပ်၏ ဗဟိုချက် ထိန်းချုပ်ရာ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း အညာမှာ စစ်တပ်၏ အဓိကနယ်မြေအများအပြား ဆုံးရှုံးနေခဲ့ပြီဖြစ်သည်။

    ထို့အပြင် အညာသည် နွေဦးတော်လှန်ရေး၏ ပြယုဂ်တစ်ခုဖြစ်လို့နေသည်။ အညာ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးက နေပြည်တော်အာဏာအဆောက်အဦကို တိုက်ရိုက် ခြိမ်းခြောက်နေသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် အညာစစ်မျက်နှာသည် နိုင်ငံအနှံ့ လူမျိုးစုလွတ်မြောက်ရေး တော်လှန်တိုက်ပွဲများအတွက် အလှည့်အပြောင်း တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ စစ်တပ်၏ ဗဟိုအာဏာစက် ပျက်သုဥ်းနေကြောင်း အညာက မီးမောင်းထိုးပြနေသည်။

    နိုင်ငံရေးအရဆိုလျှင် အညာတော်လှန်ရေးအရွေ့ကို ဒေသတွင်းမြို့နယ်အသီးသီးရှိ မြေပြင်ခေါင်းဆောင်များက ဦးဆောင်နေဆဲဖြစ်သည်။ ဤအချက်က လူမျိုးစုနိုင်ငံရေး နှင့် အဝေးရောက် (ပြည်ပရောက်) နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်မှုပုံစံများနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေသည်။ လူမျိုးစုနိုင်ငံရေးဦးဆောင်မှုနှင့် အဝေးရောက်နိုင်ငံရေးဦးဆောင်မှု အခန်းကဏ္ဍတွင်ရှိသော ခေါင်းဆောင်အများစုမှာ မြန်မာနိုင်ငံသားမဟုတ်တော့သူများ (နိုင်ငံခြားသားများ) သို့မဟုတ် နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည်တစ်ခုခုတွင် အမြဲတမ်းနေထိုင်ခွင့်ကတ်ကိုင်ဆောင်ထားသူများဖြစ်သည်။ အဓိပ္ပါယ်မှာ ခေါင်းဆောင်မှုသည် ထွက်ပေါက်သို့ ဦးတည်နေပြီး သို့မဟုတ် ၎င်းတို့နောက်လိုက်ငယ်သားများထက် အလွန်သာလွန်သော ပုဂ္ဂိုလ်ရေးလုံခြုံမှုအစီအမံများရှိထားပြီးဖြစ်သည်။ စစ်ဗိုလ်ချုပ်များ နှင့် ၎င်းတို့၏ နိုင်ငံရေးဘက်တော်သားများသည် ပြည်ပရောက် နိုင်ငံရေးသမားများ၊ အဖွဲ့အစည်းများ နှင့်ပတ်သက်၍ ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်စွာ ကိုယ်တွယ်ခဲ့သည့် နှစ်ရှည်အတွေ့အကြုံများရှိခဲ့သောကြောင့် ၎င်းတို့အတွက် ခေါင်းခဲစရာကိစ္စကြီးမဟုတ်ပေ။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် ၁၉၈၈ ကာလများအလွန်ကတည်းက လူထုခေါင်းဆောင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က မြန်မာပြည်တွင်းတွင် မြန်မာလူထုနှင့်အတူရှိနေခဲ့၊ ခေါင်းဆောင်မှုပေးနေခဲ့သည်။ ပို၍ အရေးကြီးသည်မှာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် မြန်မာနိုင်ငံသား မှတ်ပုံတင်ကို မြဲမြဲကိုင်ထားဆဲပင်။ ထိုအချက်က စစ်ဗိုလ်ချုပ်များအတွက် အလွန်ကြီးမားသော ခြိမ်းခြောက်မှုဖြစ်သည်။ ထိုနောက်ခံအခြေအနေဖြင့် မှန်းဆကြည့်ပါက အညာဒေသမှ ပြည်တွင်းခေါင်းဆောင်မှု အားကောင်းလာခြင်းမှာ စစ်ဗိုလ်ချုပ်များအတွက် နိုင်ငံရေးအရ ခေါင်းကိုက် စရာ ဖြစ်လာပါတော့သည်။

    မတူညီသော ဦးစားပေးမှု၊ ကွဲပြားသော နည်းဗျူဟာ

    ပြီးခဲ့သည့် ၄နှစ်အတွင်း NUG သည် တိုင်းရင်းသားတော်လှန်ရေးတပ်များနှင့် ပူးတွဲ၍ စစ်ဆင်ရေးများဖော်ဆောင်ခြင်း နှင့် ဗဟိုအမိန့်ပေးကွပ်ကဲမှုတည်ဆောက်ခြင်းများကို ကြိုးပမ်းနေ ခဲ့သည်။ နွေဦးတော်လှန်ရေးတွင် အသစ်ဖွဲ့စည်းထားသော တော်လှန်ရေးတပ်များသည်လည်း ပုံစံတူနည်းကို လိုက်ခဲ့သည်။ တိုင်းရင်းသားလွတ်မြောက်နယ်မြေများတွင် ဦးစွာလေ့ကျင့်ပြီးမှ အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းသို့ တဖြည်းဖြည်းရွေ့သည့်ဗျူဟာပင်။ ကနဦးတွင် ဗျူဟာအရ တူညီမှုများတွေ့ရသော်လည်း NUG၊ ERO နှင့် အသစ်ဖွဲ့စည်းထားသော တော်လှန်ရေးတပ်များအကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုသည် အလွန်ကျဉ်းမြောင်းသောဘောင်တစ်ခုထဲတွင်သာ ရှိနေခဲ့ကြောင်းကို နောက်ပိုင်းတော့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်းသိလာရသည်။ ကွဲပြားသော မဟာဗျူဟာများနှင့် မတူညီသော ဦးစားပေးမှုများကို မြင်တွေ့လာရသည်။

    ERO များက သူတို့၏ကိုယ်ပိုင်နယ်မြေများကို ခိုင်မာစေရန် ဒေသဆိုင်ရာဗျူဟာများကို အလယ်ပိုင်းဒေသ အင်အားစုများနှင့် ဗျူဟာအရချိတ်ဆက်ဆောင်ရွက်မှုထက် သူတို့၏ သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကို အခိုင်အမာသေချာစေရေးနှင့် ချဲ့ထွင်ရေးတို့ကိုသာ အလေးထားပြီး လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ မိမိတို့ဒေသတွင်း မဟာဗျူဟာများကို အလယ်ပိုင်းဒေသနှင့်ချိတ်ဆက်ရေးထက် ERO များက ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်နယ်မြေများကို ထိန်းချုပ်မှုအားကောင်းလာစေရန်နှင့် ၎င်းတို့၏ စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးစိုးမိုးမှုကို ခိုင်မာစွာချဲ့ထွင်ရေးကိုသာ ဦးစားပေးနေခဲ့သည်။ အလားတူပင် NUG ဘက်မှာလည်း ERO များအပေါ် အလွန်အမင်းအားပြုပြီး အလယ်ပိုင်းဒေသကို အာရုံသိပ်မထားခဲ့ခြင်းကြောင့် အခွင့်အလမ်းကောင်းများ လွတ်သွားခဲ့သည်ပင်။ သေချာသည့်အချက်မှာ ဗဟိုကွပ်ကဲမှုတည်ဆောက်ခြင်း၊ ERO များနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းများသည် မျှော်လင့်ထားသည့်အတိုင်း ဖြစ်မလာသေး။

    သို့သော် အညာတော်လှန်ရေးအရွေ့သည် လက်လုပ်များနှင့် မြေမြှုပ်မိုင်းများမှတစ်ဆင့် ညှိနှိုင်း စစ်ဆင်ရေးများအထိ အဆင့်ဆင့် ကြီးထွားလာနေခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း အညာတော်လှန်ရေးအင်အားစု အဖွဲ့ငယ်လေးများသည် ကျေးလက်နယ်မြေများနှင့် စစ်ရေးအရဗျူဟာကျသော လမ်းမကြီးများကို ထိန်းချုပ်နိုင်သည်အထိ စိုးမိုးမှုရရှိလာသည်။ အညာတော်လှန်ရေး၏ အစိတ်အပိုင်းကြီးတစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်နေသော်လည်း NUG က မဟာဗျူဟာမြောက် ခေါင်းဆောင်မှုအခန်းကဏ္ဍကို ယူရန် ပျက်ကွက်နေခဲ့သည်။ ထိုအချက်က အညာဒေသတွင် အပေါ်လွှာခေါင်းဆောင်မှုလေဟာနယ် ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်။ နယ်မြေထိန်းချုပ်မှုအရ အောင်မြင်မှုများ ရှိသော်လည်း အညာတော်လှန်ရေးလှုပ်ရှားမှုသည် များပြားလွန်းသော ကျေးရွာအခြေပြု တော်လှန်ရေးအင်အားစုများကို စုစည်းရန် ရုန်းကန်နေရသည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဒုတိယနှစ်ဝက်မှစ၍ အညာတော်လှန်ရေး တပ်များကြားတွင် စီမံချက်အခြေပြု နှင့် ဇုန်အခြေပြု စစ်ရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ ခပ်စိပ်စိပ် မြင်တွေ့လာရပါသည်။ failed experiments များမှ သင်ခန်းစာယူ၍ ဗျူဟာအသစ်များကို လိုက်လျောညီထွေချမှတ်နေသည်ဟု နားလည်ရပါသည်။ ယခုထိတိုင် အညာတွင် စနစ်ကျသော ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲမှုနှင့် အမိန့်ပေးမှုပုံစံကို တည်ဆောက်ရန် အခက်အခဲများရှိနေဆဲပင်။

    ဘာတွေမှားခဲ့သလဲ

    NUG ရဲ့ ပသုံးလုံး ဗျူဟာ (ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့၊ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့နှင့် ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့)က အညာမြေပြင်မှာ ဖြစ်ပျက်နေသော ပကတိအခြေအနေများကို ထည့်တွက်ရန်၊ နွေဦးတော်လှန်ရေးလှုပ်ရှားမှုရေချိန်နှင့် ချိန်သားကိုက်ဖြစ်ရန်တို့ကို ထည့်တွက်ရန် ပျက်ကွက် ခဲ့သည်။ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေး အရှိန်အဟုန်မြင့်လာနေဆဲကာလ၊ တစ်နည်းအားဖြင့် နယ်မြေထိန်းချုပ်မှု မသေချာသေးသည့်အချိန်တွင် NUG က ဗျူရိုကရေစီယန္တရားများကို တည်ဆောက်လိုက်သည်။ ထိုအချက်က မြေပြင်လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုများအတွက် ရှုပ်ထွေးစေသကဲသို့ အညာတစ်ခွင်မှ တက်သစ်စ ခေါင်းဆောင်မှုကြားရှိ အက်ကြောင်းများကို ပိုမိုနက်ရှိုင်းစေသည်။ ၎င်းနည်းဖြင့်ပင် တော်လှန်ရေးဗျူရိုကရေစီအတွင်းမှ ယန္တရားအချင်းချင်းကြားပဋိပက္ခမီး စတင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ NUG ဗျူရိုကရေစီအတွင်းမှ ခေါင်းဆောင်များသည်လည်း အာဏာသိမ်းစစ်တပ်ကို တိုက်ခိုက်ဖို့ထက် ၎င်းတို့အတွက် လုပ်သာကိုင်သာ ရှိစေမည့် အဖွဲ့အစည်းတွင်း ဝန်ထမ်းစနစ်များ နှင့် နေရာချထားမှုများပြုလုပ်ရန် ပိုမိုအာရုံစိုက်နေခဲ့ဟန်တူပါသည်။

    နောက်တစ်ချက်မှာ NUG သည် တိုင်းရင်းသားတပ်များနှင့် စစ်ရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု နှင့် ဗဟိုအမိန့်ပေးကွပ်ကဲမှုတည်ဆောက်ခြင်းတို့ကို အလွန်အမင်းအာရုံစိုက်နေခဲ့ပြီး အညာဒေသရှိ ၎င်း၏တပ်များကို လေ့ကျင့်၊ စုဖွဲ့၍ လက်နက်တပ်ဆင်ရန် ပျက်ကွက်နေခဲ့သည့်အမှားဖြစ်သည်။ ထိုအချက်ကို အတိုချုပ်ပြောရလျင် အညာသားများနှင့် မြေပြင်တွင် အတူတူရှိနေရန် ပျက်ကွက်နေ ခဲ့ခြင်းပင်။ အရင်းအမြစ်ခွဲဝေမှုနှင့် စီမံခန့်ခွဲမှုများသည်လည်း အညာကို ဦးစားပေးရန် ပျက်ကွက်ခဲ့သည်။ NUG ရဲ့ ရန်ပုံငွေရှာဖွေမှုက ပြည်ပရောက်နိုင်ငံသားများနှင့် အွန်လိုင်းမှ စည်းရုံးရေးပေါ်တွင်သာ အဓိက မှီခိုခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး စစ်ကိုင်း၊ မကွေးနှင့် မန္တလေးတို့ကို ဗျူဟာမြောက်ရန်ပုံငွေရှာဖွေရေးအတွက် အားသိပ်မစိုက်ခဲ့ပေ။ သယံဇာတ ခွဲဝေရေးတွင်လည်း အညာအတွက် ဦးစားမပေးခဲ့ပေ။

    အရေးအကြီးဆုံးကတော့ အညာတော်လှန်ရေးအင်အားစုများနှင့် ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်ဖို့၊ အတူတူလက်တွဲဆောင်ရွက်ဖို့ ပျက်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ နိုင်ငံခြားရေး နှင့် သံတမန် ဆက်ဆံရေး ကိစ္စရပ်များမှာလည်း အညာလူထုကြုံတွေ့နေရသည့်အကြောင်းအရာများကို ဘေးဖယ်ထားခဲ့သည်။ အညာဒေသတွင်း ခေါင်းဆောင်သစ်များနှင့် ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်မှုကိုလည်း လျစ်လျူရှုခဲ့ကြသည်။

    ပြင်ဆင်ဖို့ အချိန်ရှိသေးလား

    ကျွန်ုပ်တို့ သတိမမူမိသော အရာများမှ သင်ခန်းစာမယူနိုင်ပါက စစ်တပ်သည် နောက်ထပ် ရာစုနှစ်တစ်ခုအထိ တိုင်းပြည်၏ နယ်စပ်တစ်လျှောက်တွင် စစ်ပွဲများ ဆက်လက်ဆင်နွှဲနေနိုင်ပါသည်။ နွေဦးတော်လှန်ရေးအတွက် အညာကို လျစ်လျူရှုထားသည့် မအောင်မြင်သော စမ်းသပ်ချက်ကို ပြင်ဆင်ရန် အချိန်မနှောင်းသေးပါ။ နွေဦးတော်လှန်ရေး၏ အောင်မြင်မှုသည် ပြင်ပအကြောင်းအရာများ တွင်သာမက အညာအင်အားစုများ နှင့် တိုင်းရင်းသားများ၏တော်လှန်ရေးဟူသည့် ဗျူဟာ ၂ခုကို မည်သို့ပေါင်းကူးချိတ်ဆက်မလဲ ဆိုသည့် အပေါ်တွင်လည်း မူတည်ပါသည်။

    ဟေမာန်သည် စစ်ကိုင်းအခြေစိုက် နိုင်ငံရေးလေ့လာသူတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ယခုဆောင်းပါးသည် Myanmar Pressphoto Agency သတင်းဌာနတွင်ဖော်ပြထားသော ဘာသာပြန်ဆောင်းပါးကို ပြန်လည်ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့် ဖော်ပြထားသော မူရင်းဆောင်းပါးကို ဖတ်ရန် 

    [cas_related]

    းကို ပြနည်ဖော်ပ

  • Myanmar’s Spring Revolution: Paying the Price for What We Overlooked?

    Myanmar’s Spring Revolution: Paying the Price for What We Overlooked?

    Myanmar’s Spring Revolution: Paying the Price for What We Overlooked?

    Photo: CAS

    Spring Revolution approaches its fifth anniversary. It reminds the timeline that was initially pronounced by a prominent Kachin figure. He once said, “Revolution should not take longer than five years”. Are we approaching an end? Or what are we experiencing now?

    The military regime is on its political pathway to transition, dictated by its repeated political playbook. The elections are coming, along with massive military operations across tactical spots connecting central Burma (locally known as Ah Nyar) and neighbouring ethnic states. They include operations in the Kalay-Kabaw area of Sagaing and Hakha of Chin state, Pauk, Kyauk-Htu of Magway and Mindat of Chin State and Madaya, Moegot of Mandalay and Shwe Bo of Sagaing. Tatmadaw is clearly cutting the supply chain from the eastern to the western corner of the country in preparation for its major operations. Looking back to the situation in late 2023 and 2024, it was a complete disaster for the junta. It cannot expect such huge military operations, even in central Burma, where its major weapon manufacturing factories exist. Having said that, why that turn? What has empowered the military junta for such operations? Several analytical reports have pointed out the conscription and China factors. What else could it be? I would argue that the National Unity Government and Ethnic Revolutionary Organisations mistook their strategic positions by overlooking Ah Nyar.

    Why Ah Nyar?

    Tatmadaw has regarded central Burma as its strategic heartland and a historic “white area” after its major operations in the 1960s. For the Tatmadaw, securing Ah Nyar is essential to protect the state and suppress communist and ethnic insurgencies. That said, the possibility that major armed resistance could emerge from its power centre after the 2021 coup d’état has been relatively underestimated. Two theories resonate that claim. Firstly, its structure and tactical preparations are primarily emphasised on fighting against its enemies in the mountains and positioning Ah Nyar as a test ground. Major weapon manufacturing factories are in Magway. Its regional bases are spread across peripheral states – backed by infantry battalions in the central regions. Secondly, Senior General Min Aung Hlaing’s rare confession in his Phoenix TV interview – “To be honest … I didn’t think it would go that far” — exposes the Tatmadaw’s strategic miscalculation. His remark underscores how deeply the military underestimated the potential for armed resistance in its heartland, where it has now lost major territorial control within five years of the coup.

    In addition, Ah Nyar has become the spark of the Spring Revolution. The armed resistance in the Ah Nyar region now poses a direct threat to Naypyitaw. The Ah Nyar front marks a turning point in Myanmar’s liberation struggle. It represents the collapse of the Tatmadaw central authority in the heartland. Without the support of Ah Nyar and its people, the regime risks becoming a regime without backbone.

    Politically speaking, the resistance movement in Ah Nyar is still led by local leadership grounded in different townships across the region. This stands in contrast to exile and ethnic politics, where leadership is largely dominated by foreign citizens or permanent residents of foreign countries. The military generals and their political wings have long experience manoeuvring around exile politicians and institutions, so such actors pose relatively little challenge to them. However, when Aung San Suu Kyi chose to remain inside the country and, more importantly, to remain a Burmese citizen, it became a major threat to them. That said, the emergence of domestic leadership in Ah Nyar is likely to become a political headache for the military generals. The revolution in Ah Nyar is a clear existential threat to Tatmadaw.

    Different Priorities, Divergent Strategies

    Over the last four years, NUG sought to build military cooperation and central command with Ethnic Revolutionary Organisations (ERO). Newly established revolutionary armies follow the same idea – building the armed institution first in ethnic-liberated areas, then moving to central and lower regions. Although strategic similarities were observed in the beginning, it has later become clear that the cooperation between NUG, EROs and newly established revolutionary armies is still functional. Divergent Strategies and different priorities were seen. EROs prioritised consolidating their own territories, focusing heavily on securing and expanding their influence rather than linking their regional strategies to the central regions. Likewise, certain opportunities were missed within NUG by over-emphasising EROs but paying relatively little attention to the movement in the centre. Clearly, the central command and cooperation with EROs still do not function as expected.

    In Ah Nyar, however, the resistance movement evolved progressively—from homemade weapons and landmines to coordinated operations. Several tiny factions of resistance groups in central Burma have obtained major influence over rural territories and strategic roads. Despite being a part of Ah Nyar, NUG has failed to take a strategic leadership role – leaving a leadership vacuum. Yet, despite this territorial success, the movement struggled to unify its numerous, village-based resistance groups. Ah Nyar is facing obstacles to building a coherent command and coordination structure.

    What Went Wrong?

    The 3-Ps strategy of NUG (People Administration Team, People Defence Team, People Security Team) in Ah Nyar failed to account for the realities on the ground and the timing of the revolutionary movement. While territorial control remained uncertain amid a surge of armed resistance, NUG established bureaucratic mechanisms. This not only created operational complexities but also deepened divisions within the emerging local leadership across central Burma. In this way, inter-mechanism conflict arose within the revolutionary bureaucracy. Leaders within the NUG bureaucracy appeared more focused on creating structures that favoured themselves rather than on fighting the military junta.

    NUG focused excessively on coordinating militarily with ethnic armed groups and on establishing a centralised command system, while failing to train, arm, or organise the Ah Nyar forces. In short, it failed to operate alongside Ah Nyar on the ground.

    Resource allocation and management also failed to prioritise Ah Nyar. NUG’s fundraising relied heavily on diaspora communities and online, while it left Sagaing, Magway, and Mandalay out of strategic mobilisation. Resource distribution did not prioritise Ah Nyar either.

    Most importantly, it failed to build trust with Ah Nyar and to stay present alongside them. In matters of foreign affairs and diplomatic relations, the Ah Nyar communities were sidelined. Coordination with new local leaders in Ah Nyar was also neglected.

    Time to re-direct?

    Tatmadaw can keep fighting wars on the periphery for another century — unless we finally learn from what we overlooked. It is not yet too late for the Spring Revolution to correct the failed experiment of neglecting Ah Nyar. The success of the Spring Revolution depends not only on external factors but also on how we bridge the two strategies — Ah Nyar and the ethnic revolution.


    [cas_related]

  • Understanding Federal Units in Central Burma (part 1)

    Understanding Federal Units in Central Burma (part 1)

    Understanding Federal Units in Central Burma

    Briefing Paper on Federal Unit Politics of Central Burma (part 1)

    Introduction

    The dry zone or Central Burma is locally known as Ah Nyar (or Anyar). The central plain where Burmese majority lives was once politically referred to as the heartland of the Myanmar military (or Tatmadaw). It could be due to some demographic and geographic strategy of the Tatmadaw. Firstly, Tatmadaw is the state military, and it is formed by the Burmese majority, and the founding father General Aung San is from Natmauk of Ah Nyar. On the second, and more importantly, the tactical formation of Tatmadaw was strategically built on fighting against its domestic enemies in the periphery states. Tatmadaw has been a central figure of the decade-long civil war with ethnic liberation movement, particularly Karen, Mon of southern Burma, Kachin of northern Burma, Shan of Eastern Burma and Rakhine and Chin of western Burma. In light of this peripheral warfare in the mountainous regions, its major supply bases were heavily located in the central plain areas of Ah Nyar, mostly in Magway region. Out of 25 Weapon Manufacturing Industries of Directorate of Defence Industries of Tatmadaw, 68% of industries manufacturing major weapon supplies are situated in Ah Nyar alone, while the remaining 32% are in Bago and Yangon. Additionally, its human resource pool has long been filled by unemployed young men from central Burma. It was not an unfounded hypothesis for the Tatmadaw’s military strategists to view Ah Nyar as a strategic and secure position from which to counter and contain its enemies in the peripheral states. Who would have imagined the rise of a revolutionary movement in Ah Nyar? Neither the Tatmadaw nor its opposition groups, including Burma’s ethnic revolutionary organisations, could have foreseen it. The 2021 military coup d’état became a miracle in the history of revolution in Burma. The people of Ah Nyar became a central figure of the prominent Spring Revolution in Burma since the early days of 2021. Despite the tragedies on the frontlines and the fragmented structure of the resistance groups, their guerrilla campaigns have, at times, demonstrated efforts to evolve into conventional warfare, most notably marked by the launch of Operation 1027. This has also led to re-framing revolutionary strategies in Ah Nyar. Nearly five years into the Spring Revolution, with Ah Nyar at its heart, the movement now confronts escalating threats from the Tatmadaw. This raises a critical question: what direction is the revolution in Ah Nyar now taking?

    Contextual origins

    Across central Burma, the emergence of federal units was not from the prior constitutional design but a response to the evolving dynamics of the Spring Revolution. As resistance forces gained territorial control across Sagaing, Magway and Mandalay alongside advances in northern Shan, Chin, Kachin and Rakhine, the need for structured governance became increasingly urgent. Beginning in early 2023, consultations among local revolutionary actors, 2020 elected representatives and community networks led to the creation of drafting bodies for interim arrangements. These interim frameworks opened political space for decentralised regional federal governments that complement, coordinate with and strengthen the broader federal-democratic movement led by the National Unity Government. The three regions of central Burma are currently in the process of establishing federal units; most notably Sagaing, which many diplomats and scholars see pioneer of federal units. All three regions of central Burma have now enacted legal arrangements for forming federal unit governments. These interim arrangements form the core of the regional political framework and are key to understanding the direction in which the revolution in Ah Nyar is heading, despite the presence of several tiny factions of resistance groups in each region.

    Drafting and Approval Framework

    The drafting processes were led by the drafting bodies established by the respective regional parliaments. In Magway and Sagaing, the interim arrangements drafting processes began following the enactment of Laws No. 1/2023 in both regions, dated 17 November 2023. In contrast to these two regions, the Mandalay interim arrangements drafting process commenced through an agreement between the Mandalay parliament (Committee Representing Mandalay Hluttaw) and revolutionary groups in Mandalay. Unlike Sagaing and Magway, Mandalay deliberately avoided using the term “law”; instead, it adopted the “Plan for Coordination and Drafting of Interim Political Arrangements in Mandalay”. The plan was officially approved on 12 July 2024. Nevertheless, the principles and drafting processes across all three regions are largely similar.

    Drafting Bodies

    Approval Process

    Unit parliaments hold the sole authority to approve the interim arrangements in Sagaing and Magway. Mandalay follows a two-step approval process: first, the interim arrangements must be approved by the Mandalay Region People’s Revolutionary Forces Coordination Platform, which comprises seven groups representing revolutionary forces; and second, the Mandalay Parliament (in Burmese, မန္တလေးဒေသလွှတ်တော်) approves and announces the arrangements to the public.

    Executive

    Despite differences in terminology, the structure and functions of unit governments in central Burma are largely similar.

    Structure

    Who Forms the Cabinet?

    Sagaing

    Constituting the Sagaing Cabinet is based on selection, as defined in Chapter 5 of the constitution, rather than appointment. Section 67 requires the parliament (Sagaing Federal Unit Hluttaw) to form a Scrutiny and Selection Commission (SSC) for the Interim Sagaing Federal Unit Government. By structure, the SSC comprises representatives similar to those in the drafting commission (for the interim arrangement), together with representatives from the People’s Administration Team in Sagaing. The SSC plays a crucial role in selecting candidates for the position of Chief Minister, and the parliament elects the Chief Minister through a secret ballot system. Once the Chief Minister is confirmed and formally appointed by the parliament, the Chief Minister joins the SSC to select and nominate the remaining members of the cabinet for parliamentary approval.

    Magway

    The Magway Interim Cabinet is constituted through a selection-based system, rather than an appointment system. Under Section 61 of the interim arrangement, the Selection Commission is required to nominate candidates for the position of Chief Minister for approval by the parliament. Once the parliament confirms the Chief Minister, the CM, upon the agreement of the seven parties represented in the Interim Drafting Commission, may nominate the remaining members of the cabinet. These nominations must then be submitted to the parliament for final approval.

    Mandalay

    The Mandalay Region People’s Revolutionary Forces Coordination Platform serves as the key body responsible for forming the Selection Commission for members of the Mandalay Interim Governing Council (MIGC), in accordance with Section 67 of the interim arrangement. The Mandalay parliament is then required to approve the Commission’s selections and formally announce the formation of the MIGC.

    Political Leadership

    Defence and Security

    Sagaing

    Sagaing Federal Unit establishes a federalised, civilian-led, and NUG-coordinated security architecture. The constitution allows Sagaing to form two types of armed forces — the People’s Security Team and the People’s Defence Team (the “2-Ps”), excluding the People’s Defence Force. Although NUG may deploy the 2-Ps with the agreement of the Unit Government, these forces remain under the authority and control of the Unit Government. In accordance with Section 142, the Unit Government is required to establish a Defence and Security Council to oversee the security governance of the Unit.

    Magway

    Magway interim arrangement sets out a civilian-led, locally grounded, and revolutionary-aligned security architecture. Section 114 establishes that security and defence functions fall under the authority of the Magway Interim Government. To support this, the Magway Federal Unit Parliament is mandated to enact laws governing the Unit’s security and defence forces (Section 123). An additional provision is also included that the Unit’s Ministry of Defence must form a preparatory committee to organise the Unit’s security and defence force in coordination with the armed revolutionary actors operating within the region.

    Mandalay

    The interim arrangement does not contain any provisions on this matter.

    Terms of Government

    Photos: Internet


    [cas_related]

my_MMMyanmar
en_GBEnglish my_MMMyanmar