Tag: Ah Nyar

  • What is Happening in Ah Nyar? May, 2026 [Issue 5/2026]

    What is Happening in Ah Nyar? May, 2026 [Issue 5/2026]

    What is Happening in Ah Nyar? May, 2026 [Issue 5/2026]

    This month in Ah Nyar: A Quick Overview

    Federal Unit Governments in Ah Nyar continued to consolidate interim governance structures and deepen political coordination amid the re-escalation of conflict in the region. These efforts reflect an ongoing attempt to institutionalise sub-national governance arrangements, enhance policy coherence among resistance-controlled administrations, and strengthen coordination between civilian and security actors. Prime Minister Mahn Winn Khaing Thann convened a meeting with cabinet ministers at an undisclosed location to review progress on the SCEF, governance and federal units.

    The security and humanitarian situation continued to deteriorate. In western Magway, particularly in resistance-controlled areas west of Pakokku, the Tatmadaw intensified its “four cuts” strategy, restricting civilian access to food, medicine, and other essential supplies while deploying an estimated 2,500–3,500 troops, including newly conscripted recruits, to reassert territorial control. These developments are likely to exacerbate displacement and civilian vulnerability. Concurrently, the World Food Programme warned that 12.4 million people – one in four nationwide – are facing acute hunger, while 3.7 million remain displaced by the ongoing conflict.

    Politics

    Sagaing parliament and government released information on the finalisation of the transfer of administrative mechanisms from the NUG to the Sagaing Federal Unit Government. The process was presented by the President, Prime Minister, cabinet members, including Union Minister for HomeAffairs Lwin Ko Latt, as well as the Chief Minister and cabinet of the Sagaing government. The development marks a significant step towards operationalising devolved governance at the federal unit level. At the administrative level, the Sagaing government convened district and township administration teams to introduce the new governance structure and discuss implementation plans. Meanwhile, the Sagaing parliament continued deliberations on federal unit legislation and reviewed judicial appointments as part of efforts to establish the institutional foundations of the unit’s judiciary. Sagaing Parliament and Government engaged with the SCEF Secretariat, led by Dr Zaw Wai Soe and Salai Ram Kulh Cung, to explore avenues for Sagaing’s participation in the State/Federal Unit/ERO Representative Pillar of the SCEF. The discussions reflect broader efforts to integrate emerging federal units into national-level revolutionary coordination mechanisms. Sagaing parliament also announced the completion of a Security Council Bill, which signals continued efforts to formalise governance and security arrangements within the federal unit framework. 

    Magway parliament held talks with the CRPH on the evolving federal unit political landscape. Separately, the Magway Federal Unit Government engaged the NUG in Division of Competencies (DoC) discussions, with particular attention to the transfer of Magway administrative mechanisms from the NUG to the federal unit government. Magway Federal Unit met with the SCEF Secretariat team, led by Dr Zaw Wai Soe of the NUG Prime Minister’s Office, to discuss its representation in the State/Federal Unit/ERO Representative Pillar, one of the three pillars of the SCEF.

    Mandalay parliament and the governing council held discussions with the SCEF Secretariat, led by Dr Zaw Wai Soe and Salai Ram Kulh Cung, on potential avenues for Mandalay’s participation in the State/Federal Unit/ERO Representative Pillar of the SCEF. The engagement reflects ongoing efforts to position emerging sub-national institutions within broader revolutionary coordination mechanisms and federal political structures. Separately, the Coordination Platform of Revolutionary Forces, commonly referred to as the “Mandalay Platform,” convened with representatives from the seven constituent blocs that form the MIGC, alongside members of the Mandalay Parliament and the governing council. The meeting is a political coordination room created by the Mandalay Interim Political Arrangement and serves as a forum for political coordination and consensus-building among diverse revolutionary stakeholders.

    NUG announced, on May 21, that Prime Minister Mahn Winn Khaing Thann held an in-person meeting, at an undisclosed location, with several union ministers and deputy ministers on key political and military developments.According to the statement, the meeting focused on seven major areas, including the implementation status of the SCEF, interim public administration among federal units, strategic military operations, international relations, healthcare, education, and humanitarian affairs. The SCEF was formed on 30 March through coordination between the NUG, the CRPH, and several major ethnic armed organisations, including the KNU, KNPP, CNF,and KIO.

    Resistance Movement

    The resistance landscape during May 2026 reflected continuing territorial contestation and intensified military consolidation efforts by both Tatmadaw and resistance forces across Ah Nyar and the Magway–Chin corridor.  Resistance forces captured Thayetkan village in Myaing Township, Magway Region, on 23 May 2026. The village, reportedly a stronghold of the pro-junta Pyu-Saw-Htee militia, is located approximately 13 miles from Myaing town. Meanwhile, resistance groups expanded offensive operations in Sagaing Region. The PDF Shwebo District Battalion No. 1 announced the capture of the Saing-Pyin police station in Depayin Township as part of Operation OTT. According to the statement, 11 Tatmadaw soldiers died in the battle.

    On the other hand, Tatmadaw forces expanded continuous military operations following control over northern Chin towns, including Tonzang on May 19. Tatmadaw increased troop mobilisation, aerial logistical operations, and military reinforcements in western Magway, particularly around Saw and Kyaukhtu townships. On May 14, a column of more than 350 troops of Tatmadaw reportedly entered Saw town, where soldiers established positions in public buildings and monasteries, conducted inspections, and arbitrarily detained civilians, particularly young residents. The major expansion of troop deployment was observed on the main roads across western Magway connecting Chin and Rakhine. In Sagaing, Tatmadaw continued military operations across Salingyi, Yinmarbin, and Kani townships. On 17 May, junta troops reportedly launched an offensive along the road linking the Myanmar Yang Tse Copper Company Limited mining project in Salingyi Township and Yinmarbin town.The operation triggered the displacement of approximately 1,000 civilians from nearby communities. 

    Justice and Human Rights

    Humanitarian conditions across Myanmar continue to deteriorate. An estimated 12.4 million people—roughly one in four of the population—are experiencing acute food insecurity, while 3.7 million people remain displaced by ongoing conflict. Against this backdrop, local sources reported that transportation routes from Pakokku to western Magway townships, including Pauk, Myaing, Myit Chay, and the Yaw region, have been tightly restricted. The restrictions have reportedly disrupted the flow of basic commodities and humanitarian supplies. This exacerbates existing vulnerabilities in conflict affected communities and further constrains access to essential goods and services. Local sources indicated that even small household items, such as bottled water, have been blocked by the Tatmadaw. Local sources reported that, during the first week of May 2026, Tatmadaw soldiers allegedly raped four women in MaYoe Kone and TheinYwar villages in Myingyan Township. According to local reports, the survivors have since fled their communities due to concerns over stigma, social pressure, and continued insecurity. In addition, the mentally disabled woman, about 34 years old from Ta Pyin village, Saw township, is reportedly raped and killed by the column of Tatmadaw that raided on 15 May, according to local sources. 

     

  • ကုန်သလယ်ရေသလမ်သကဌောင်သကဌီသမျာသပေါ်က အာဏာအာသပဌိုင်မဟုမျာသ နဟင့် အညာဒေသ၏ စာနပ်ရိက္ခာ

    ကုန်သလယ်ရေသလမ်သကဌောင်သကဌီသမျာသပေါ်က အာဏာအာသပဌိုင်မဟုမျာသ နဟင့် အညာဒေသ၏ စာနပ်ရိက္ခာ

    ကုန်သလယ်ရေသလမ်သကဌောင်သကဌီသမျာသပေါ်က အာဏာအာသပဌိုင်မဟုမျာသ နဟင့် အညာဒေသ၏ စာနပ်ရိက္ခာ

    Soldiers at the Checkpoints in Sagaing (Photo: Mizzima)

    စာသနပ်ရိက္ခာ အချုပ်အခဌာအာဏာ (Food Sovereignty) ဆိုသည်မဟာ အနဟစ်သာရအာသဖဌင့် လူထု၏ မလေသရာပါ အခလင့်အရေသပင် ဖဌစ်သည်။ မိမိဒေသ၏ အရင်သအမဌစ်မျာသကို မိမိတို့ကိုယ်တိုင် ပါဝင်စီမံ ခန့်ခလဲခလင့် ရရဟိမဟသာလျဟင် ပဋိပက္ခကာလအတလင်သ ကဌံ့ကဌံ့ခံနိုင်ရည် ရဟိပေမည်။ ထို့အတူရေရဟည်တလင်လည်သ ပိုမို ကောင်သမလန်ခိုင်မာသော လူမဟုစီသပလာသစနစ်ကို တည်ဆောက်နိုင်မည် ဖဌစ်သည်။ လူထု၏ ကအခလင့်အရေသကို အနိမ့်ဆုံသစံအဖဌစ် အသိအမဟတ်ပဌုခဌင်သဖဌင့်သာလျဟင် စာသနပ်ရိက္ခာဖူလုံရေသ မဟာဗျူဟာသည် အမျိုသသာသလုံခဌုံရေသအစီအစဉ်တစ်ခုဖဌစ်လာပေမည်။ ဒီကနေ့ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရေသ အခင်သအကျင်သကို စေ့ငုကဌည့်လျဟင် နိုင်ငံရေသ နဟင့် စစ်ရေသ၊ စစ်ရေသ နဟင့် စီသပလာသရေသ စသည်ဖဌင့် ဒလေသရောယဟက်တင် အခဌေအနေမျာသမဟာ လင်သလင်သထင်ထင်ဖဌစ်လာသည်ကို သတင်သစာဖတ်သူတိုင်သ မဌင်နေရသည်။ စစ်ပလဲသည် အာဏာနိုင်ငံရေသမျဟသာမဟုတ်၊ နေ့တဓူဝကုန်ဈေသနဟုန်သအတက်အကျလည်သ ဖဌစ်ပေသည်။ စစ်ပလဲသည်ဒေသ၊ နိုင်ငံမျာသ၏ စီသပလာသရေသလည်သဖဌစ်သကဲ့သို့ မိသာသစုမျာသ နဟင့် လူတစ်ညသချင်သစီ၏ စာသဝတ်နေရေသလည်သ ဖဌစ်နေပေသည်။ ကဌိုက်သည်ဖဌစ်စေ၊ မကဌိုက်သည် ဖဌစ်စေ ထိုကျော့ကလင်သမဟ လူထုက ရုန်သထလက်ရန် ခက်သည်ထက် ခက်သည်။

    စစ်ကိုင်သမဟာတော့ ပလင့်လင်သရာသီစစ်ဆင်ရေသမျာသ၏ နေ့တဓူဝ အနိဋ္ဌာရုံမျာသကို စစ်မဌေပဌင်မဟ လူထုက ကဌောကော့နေအောင် ခံနေရသည်။ မိုသလေကင်သလလတ်၍ ကောင်သကင်သေမင်သတမန် ဗုံသကျဲလေယာဉ်ပျံမျာသမဟာလည်သ တံခါသမရဟိ၊ ဓါသမရဟိ ပျံဝဲ၊ ပတ်ကျဲလို့နေသည်။ အာဏာသိမ်သစစ်တပ်မဟာလည်သ တရာသဝင်လူသတ်လိုင်စင်ရထာသသည့်နဟယ်။ ပို၍ပင် ဆိုသရလာသ ပဌင်သထန်လလန်သသည်မဟာ လူထု၏ စာသရေရိက္ခာ အခဌေခံအဆောက်အညနဟင့် လမ်သကဌောင်သမျာသကို ပစ်မဟတ်ထာသတိုက်ခိုက်လာခဌင်သပင်။ ဗုံသကျဲခံ၍ သေသူမဟာ ချက်ခဌင်သအသက်ထလက်ခလင့်ရ၍ ရဟင်သန်ကျန်ရစ်သူမျာသမဟာ ငတ်ပဌီသမဟ သေကဌလေဟူ၍မျာသ စီမံထာသလေသည်မသိ။ အာဏာသိမ်သစစ်ဗိုလ်ချုပ်မျာသအပဌင် အမိန့်ပေသစေခိုင်သသူမျာသမဟာ ၎င်သတို့၏ အဆိုပါလုပ်ရပ်သည် ယဉ်ကျေသသည့် လူသာသကမ္ဘာက လက်သင့်ခံမထာသသည့် စစ်ရာဇဝတ်မဟုဖဌစ်သည်ကို ဆင်ခဌင်နိုင်စလမ်သမဟ ရဟိကဌပါလေစ။ မည်သို့ပင်ဆိုစေ စစ်ကိုင်သက စစ်ပလဲအတလင်သလူထု၏ စာသနပ်ရိက္ခာကို လက်လဟမ်သမဟီခလင့်၊ ရရဟိပိုင်ခလင့်ကို လက်နက်တခုလိုကိုင်စလဲတိုက်ခိုက်ခဌင်သကို ခံနေကဌရသည်။

    ယခုကဲ့သို့ စာသရေရိက္ခာ လက်လဟမ်သမဟီခလင့်နဟင့် အစာသအစာသယ်ယူရေသလမ်သကဌောင်သမျာသကို တိုက်ခိုက် ဖဌတ်တောက်ခဌင်သက အာဏာသိမ်သစစ်တပ်အတလက် အသစ်မဟုတ်ပေ။ အမဌဲကျင့်သုံသနေကျ လမ်သဟောင်သကဌီသပင်။

    စစ်ကိုင်သတိုင်သထဲကို ၀င်နိုင်၊ ထလက်နိုင်သော အဓိက လမ်သကဌောင်သကဌီသ (၄) ခုရဟိပါသည်။

    စစ်ကိုင်သ၏အဓိက အသက်သလေသကဌောဖဌစ်သော တောင်ဘက်၀င်ပေါက် မန္တလေသ–စစ်ကိုင်သ လမ်သကဌောင်သမဟာ ပထမ။ ယင်သလမ်သကဌောင်သမဟာ အောက်မဌန်မာပဌည်နဟင့် ရဟမ်သပဌည်၊ မန္တလေသဘက်မဟ ကုန်စည်မျာသ စီသဆင်သရာဖဌစ်သည်။ ၂၀၂၅ မတ်လမဟာ ဖဌစ်ပလာသခဲ့တဲ့ စစ်ကိုင်သငလျင်ကလည်သ အဆိုပါလမ်သကဌောင်သကို အကဌီသအကျယ်ထိခိုက်ပျက်စီသစေသည်။ ငလျင်ကဌောင့် ကျိုသပျက်သလာသသော အဓိကမဌစ်ကူသတံတာသမဟာ ရဟိရင်သစလဲလူလုပ်အတာသအဆီသမျာသကို ထပ်ဆောင်သ၍ ကုန်စည်စီသဆင်သမဟုကို ပို၍ ပို၍ ခက်ခဲလာနေစေသည်။

    ဒုတိယလမ်သကဌောင်သမဟာ စစ်ကိုင်သ၏ အနောက်ဘက်ခဌမ်သဝင်ပေါက်ဖဌစ်သည်။ ဒေသအခေါ် မုံရလာ-ဂန့်ဂေါ-ချင်သပဌည်လမ်သကဌောင်သဖဌစ်သည်။ ထိုလမ်သကဌောင်သမဟာ ချင်သတလင်သမဌစ်ဝဟမ်သမဟသည် ယောဒေသ ပုံတောင်ပုံညာ၊ ချင်သတောင်တန်သတို့ကို ဖဌတ်၍ အိန္ဒိယနိုင်ငံအထိပေါက်သည်။ တော်လဟန်ရေသတပ်မျာသစိုသမိုသရာ စစ်ကိုင်သတိုင်သအနောက်ခဌမ်သမဟ ကျေသရလာမျာသအတလက် အရေသပါသော လမ်သကဌောင်သကဌီသလည်သဖဌစ်သည်။ ထိုလမ်သကဌောင်သပေါ်ရဟိ အချို့နေရာမျာသတလင် အာဏာသိမ်သစစ်တပ်က နေရာယူထာသနိုင်ဆဲဖဌစ်သည်။ စခန်သတလင်သမဟ အပဌင်သို့မထလက်စေကာမူ ကုန်စည်စီသဆင်သမဟုကို နဟောင့်ယဟက်ဟန့်တာသနိုင်လောက်သော စိုသမိုသမဟုတော့ ရဟိနေသည်။ မဌန်မာစစ်တပ်၏ သင်ရိုသညလဟန်သတမ်သထဲမဟ ဖဌတ်လေသဖဌတ်ဗျူဟာကို ကျင့်သုံသ၍ ရနေသေသသည်။

    စစ်ဆေသရေသ ဂိတ်မျာသက ရိက္ခာသယ်ယူမဟုကို “ဖဌတ်လေသဖဌတ်” စနစ်ဖဌင့် တာသဆီသခဌင်သသည် မဌေပဌင်က ဝန်ဆောင်မဟု ပေသနေသူမျာသကို ဘေသကျပ်နံကျပ်ဖဌစ်စေသည်မဟာတော့ အမဟန်ပင်။ အနိမ့်ဆုံသ အဆင့်အနေဖဌင့် အဟန့်အတာသ တစ်ခုချင်သစီတိုင်သသည် စာသသုံသကုန်မျာသ၏ ဈေသနဟုန်သကို အပဌောင်သအလဲဖဌစ်စေသည်။ အာဏာသိမ်သစစ်တပ်အနေဖဌင့် လူထုကို စာသရေရိက္ခာ လက်လဟမ်သမဟီမဟု မက်လုံသဖဌင့် ဓာသစာခံလုပ်ပဌီသ နိုင်ငံရေသအရ အလျဟော့ပေသလာအောင် ဖိအာသပေသသည့် နည်သလမ်သလည်သ ဖဌစ်နေသည်။

    ရလဟေဘို-မဌစ်ကဌီသနာသလမ်သကဌောင်သမဟာ တတိယ။ ရလဟေဘို-ကျောက်မဌောင်သမဟတစ်ဆင့် ထီသချိုင့်၊ ကသာ၊ ဗန်သမော်မဟသည် မဌစ်ကဌီသနာသနဟင့် လိုင်ဇာအထိ လမ်သကဌောင်သပေါက်သည်။ တတိယလမ်သကဌောင်သမဟာ မန္တလေသတိုင်သအတလင်သရဟိ တကောင်သ၊ သပိတ်ကျင်သမဌို့နယ်မျာသနဟင့်ပါ နယ်မဌေအရထိစပ်နေခဌင်သမဟာ သူ၏ အရေသပါမဟုကို လျော့တလက်၍ မရခဌင်သပင်။ ထိုလမ်သကဌောင်သ၏ ဆုံချက်ဖဌစ်သည့် ရလဟေဘိုလလင်ပဌင်မဟာလည်သ ဆန်အဓိကထလက်သောဒေသဖဌစ်သည်။ ၎င်သကို ထိန်သချုပ်ခဌင်သဖဌင့် ဒေသတလင်သ ဆန်ကို အပဌင်မထလက်အောင် ပိတ်ဆို့နိုင်သည့် ဖဲချပ်တစ်ခု ရသလာသစေသည်။ ထိုဖဲချပ်ကို နဟစ်ဖက်ခေါင်သဆောင်မျာသက ဗျူဟာကျကျကစာသပဌနေကဌသည်။ ရိက္ခာစီသဆင်သမဟုကို လက်နက်သဖလယ် အသုံသချ၍ အုပ်ချုပ်ရေသယန္တရာသကို ပိတ်ဆို့ခဌင်သ သို့မဟုတ် အသစ်တည်ဆောက်ခဌင်သတို့အတလက် ထိုဖဲချပ်မဟာ အလလန်အသုံသဝင်ပုံရသည်။ ဆက်စပ်နယ်မဌေ ကန့်ဘလူတလင် အာဏာသိမ်သစစ်တပ်၏ လက်တံတစ်ခုဖဌစ်သည့် ညသဝါသဝညသစီသသော ပျူစောထီသတပ်မျာသရဟိနေသည်။ ပျူစောထီသအဖလဲ့မျာသ မဟတဆင့် စာသရေရိက္ခာ စီသဆင်သမဟု သာမကဘဲ ဒေသတလင်သ အုပ်ချုပ်ရေသကိုပါ ထိန်သချုပ်ရန် ကဌိုသစာသနေသည်။ သတင်သရင်သမဌစ်မျာသ၏ အဆိုအရ ကန့်ဘလူ ခရိုင်အတလင်သရဟိ ပျူစောထီသအင်အာသမဟာ ခန့်မဟန်သ ၃၀၀၀ ကျော်ရဟိပဌီသ နေရာတော်တော်မျာသမျာသကို ဖဌန့်ကျက်ထာသသည်။

    အထက်ပါ လမ်သကဌောင်သကဌီသသုံသခုအပဌင် နလေညသတော်လဟန်ရေသကာလမဟ တလင်ကျယ်လာသော စစ်ကိုင်သလမ်သကဌောင်သကဌီသတစ်ခု ရဟိနေသေသသည်။ အာဏာသိမ်သကာလ၏ ဗဟိုချက်မစင်္ကဌံ လမ်သကဌောင်သဟု ခေါ်ကဌသည်။ ယင်သမာပင်၊ပုလဲ (စစ်ကိုင်သ) ကနေစပဌီသ မဌိုင် (မကလေသ)၊ ထိုမဟတဆင့် ဧရာဝတီမဌစ်ကို ဖဌတ်၍ မန္တလေသတိုင်သ ပုဂံ၊ ညောင်ညသ သို့မဟုတ် တောင်သာ၊ မလဟိုင် ဘက်မဟတဆင့် ရဟမ်သတောင်နဟင့်ကရင်နီ (ကယာသ) အထိ စပ်သော လမ်သကဌောင်သကဌီသဖဌစ်သည်။ အညာလလင်ပဌင်တော်လဟန်ရေသနယ်မဟသည် ထိုင်သ-မဌန်မာနယ်စပ်အထိဟု ယျေဘုယျနာသလည်နိုင်ပါသည်။ ဗဟိုချက်မစင်္ကဌံလမ်သကဌောင်သမဟာ အညာလလင်ပဌင်မဟ တော်လဟန်ရေသအင်အာသစုနယ်မဌေမျာသနဟင့် မဌန်မာနိုင်ငံ တောင်ပိုင်သရဟိ လူမျိုသစုတော်လဟန်ရေသတပ်နယ်မဌေမျာသ အကဌာသ ချိတ်ဆက်ထာသသော လမ်သကဌောင်သကဌီသလည်သ ဖဌစ်သည်။ ရိက္ခာနဟင့် ထောက်ပို့လမ်သကဌောင်သ (Supply line) ဟုလည်သ နာသလည်ကဌသကဲ့သို့ မဌောက်ပိုင်သစစ်ဆင်ရေသကာလအလလန်ဖဌစ်သော ၂၀၂၄ နောက်ပိုင်သ မူသယစ်ဆေသ၀ါသ သယ်ယူရေသ လမ်သကဌောင်သဟုလည်သ ယူဆကဌသည်။ ဗဟိုချက်မစင်္ကဌံလမ်သကဌောင်သမဟ လမ်သကဌောင်သ (၁) ကဲ့သို့ပင် အာဏာသိမ်သစစ်တပ်နဟင့် တော်လဟန်ရေသအင်အာသစုမျာသအကဌာသ ဘတစ်ပဌန်၊ ကျာသတစ်ပဌန်စိုသမိုသကဌသည့် ကျေသလက်၊ မဌို့ပဌနယ်မဌေမျာသကို ဖဌတ်သန်သသလာသသည့် လမ်သကဌောင်သကဌီသ ဖဌစ်သည်။ လမ်သကဌောင်သ (၂) နဟင့် (၃) ထက်ပို၍ အာသပဌိုင်မဟုမျာသသည်။

    စစ်ပလဲကာလကဌာရဟည်လာသည်နဟင့်အမျဟ လက်နက်အင်အာသလိုအပ်မဟု၊ လူအင်အာသ လိုအပ်မဟုမျာသကဌောင့် စစ်တပ်အပဌင် တော်လဟန်ရေသအင်အာသစုမျာသမဟာလည်သ ငလေကဌေသလိုအပ်မဟု မဌင့်တက် လာသည်နဟင့်အမျဟ ရင်သမဌစ်စဉ်သစာသချက်မျာသမဟလည်သ ပုံစံသစ်မျာသကလဲထလက်လာခဌင်သ ဖဌစ်နိုင်ပါသည်။ ဒေသတလင်သရဟိ သယံဇာတအရင်သအမဌစ်မျာသ ထုတ်ယူရောင်သချခဌင်သနဟင့် မူသယစ်ဆေသ သယ်ဆောင်ပေသခဌင်သဖဌင့် ရရဟိသည့် ငလေကဌေသအကျိုသအမဌတ်မျာသအပေါ် မဟီခိုလာမဟုမဟာလည်သ ၂၀၂၅ ခုနဟစ်တလင် ပို၍ လင်သလင်သထင်ထင်ဖဌစ်လာသည်။ ယိုစိမ့်ထလက်ကျလာသော ဒေသတလင်သသတင်သ တင်ဆက်မဟုမျာသတဆင့်လည်သ အဆိုပါအခဌေအနေ၏ အတိမ်အနက်ကို တလက်ဆရန် သိပ်မခက်တော့ပေ။

    တချိန်တည်သမဟာပဲ ဒေသတလင်သတလင် ပျံ့ကျဲနေသော လက်နက်ကိုင်တပ်မျာသ စုစည်သနိုင်ရေသ အာသထုတ်မဟုမျာသကလည်သ စစ်ကိုင်သမဟာ အာသကောင်သလာနေပဌန်ပါသည်။  အကျိုသစီသပလာသတူသည်ဟုယူဆကဌသူ၊ အင်အာသစုမျာသအချင်သချင်သ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ တိမ်လလဟာအောက်တလင် ပူသပေါင်သလာကဌသည်မျာသကို ခပ်စိပ်စိပ်တလေ့လာရသည်။ ၂၀၂၅ ခုနဟစ်မဟာတော့ နလေညသတော်လဟန်ရေသမဟာမိတ်တပ်ပေါင်သစု (SRA) ပေါ်ထလက်လာခဌင်သက အမျာသသိကဌတဲ့ လက်နက်ကိုင်တပ်မျာသ ပူသပေါင်သကဌခဌင်သပင်။ သို့သော် စစ်ကိုင်သ၊ မကလေသ တို့တလင် မဌို့နယ် သို့မဟုတ် စစ်ဂလင်အလိုက် အလာသတူပူသပေါင်သမဟုမျိုသမျာသလည်သ မျာသစလာရဟိနေပါတယ်။

    စစ်ပလဲကာလအတလင်သ လူထု၏ စာသနပ်ရိက္ခာကို လက်လဟမ်သမဟီခလင့်နဲ့ပါတ်သက်၍ စေ့ငုမိသည့်အခါ အထက် ဖော်ပဌပါ စစ်ကိုင်သလမ်သကဌောင်သမျာသပေါ်ရဟိ စစ်ဆေသရေသဂိတ် (Checkpoints) မျာသဟာ အရေသပါဆုံသဖဌစ်နေသည်။ ၄င်သစစ်ဆေသရေသဂိတ်မျာသသည် အာဏာသိမ်သစစ်တပ်သာမက တော်လဟန်ရေသဘက်တော်သာသမျာသဘက်မဟလည်သ လုံခဌုံရေသခေါင်သစဉ်အောက်မဟ ဖလင့်ထာသကဌသည်။ အာဏာသိမ်သစစ်တပ်အနေဖဌင့် စစ်ဆေသရေသဂိတ်မျာသကို ခရီသသလာသပဌည်သူမျာသထံမဟ ငလေကဌေသကောက်ခံ ခဌင်သသက်သက်မျဟသာမဟုတ်ဘဲ လူထုအပေါ် စိုသမိုသမဟု နဟင့် ၎င်သတို့က ပဌည်သူမျာသထက် ခေါင်သတစ်လုံသပိုမဌင့်သည့်သဘောကို ရိုက်သလင်သနိုင်သည့် ဌာနအဖဌစ်လည်သ အသုံသပဌုနေသည်။ ခရီသသလာသပဌည်သူမျာသကို အမဌဲတစေ ကာသပေါ်မဟ ဆင်သခိုင်သခဌင်သ၊ တန်သစီခိုင်သခဌင်သ နဟင့် ဆီလိုအပေါက်ရဟာ၍ စစ်ဆေသမေသမဌန်သကဌခဌင်သပင်။ “မင်သတို့ရဲ့ လလတ်လပ်ခလင့်က ငါတို့လက်ထဲမဟာရဟိတယ်” ဆိုသည့် သတင်သစကာသမျိုသကို နေ့စဉ်နဟင့်အမျဟ ပဌည်သူလူထုထံသို့ ပါသနေသယောင်။ ဥပမာ ဂိတ်ရဟိလူမျာသက လက်နက်ကိုင်ထာသ၍ အခလန်ကောက်သူဖဌစ်နေချိန်တလင်၊ ပဌည်သူမျာသက တောင်သပန်တိုသလျဟိုသပဌီသ အခလန်ပေသရသူဖဌစ်နေသော “အဆင့်အတန်သကလာဟချက်” ကို ဖန်တီသခဌင်သပင်။

    အခဌာသတဖက် တော်လဟန်‌ရေသအုပ်စုမျာသမဟ ဖလင့်ထာသသော ဂိတ်မျာသမဟာတော့ သူ့နည်သသူ့ဟန်၊ သူ့စံနဟုန်သမျာသဖဌင့် ကဌေသတခုသတ်မဟတ်၍ လည်ပတ်နေသည်။ ၂၀၂၃ နဟစ်ဦသပိုင်သ၊ NUG က ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေသကို ရပ်ရလာ/မဌို့နယ်အဆင့်မဟစတင်၍ အကောင် အထည်ဖော်လာရာမဟစပဌီသ ဂိတ်ကဌေသ အနေဖဌင့် အခလန်ကောက်ခံကဌသည်။ ယေဘူယျ အာသဖဌင့် မဌေပဌင်လူထုသည် မိမိသဘော ဆန္ဒအရ တော်လဟန်ရေသ အင်အာသစုမျာသ ကောက်ယူသည့် အခလန်ငလေမျာသကို လိုလိုချင်ချင် ပေသဆောင်ကဌသည်ဟု နာသလည်နိုင်ပါသည်။ သို့သော် ၂၀၂၄ခုနဟစ် နဟောင်သပိုင်သမဟစ၍ ပိုမိုကဌပ်တည်သ လာသော နေ့စဥ်အခဌေအနေမျာသကဌောင့် အပဌောင်သအလဲမျာသ စဖဌစ်လာသည်။ လူထုမဟ ဒေသအလိုက်မတူညီသည့် အခလန်နဟုန်သထာသမျာသကို ဂိတ်ကဌေသခေါင်သစဉ်ဖဌင့် ပေသဆောင်နေရသည့်အပေါ် သက်ဆိုင်ရာဒေသန္တရ ခေါင်သဆောင်မျာသ၊ တပ်ရင်သတပ်ဖလဲ့တာ၀န်ခံမျာသနဟင့် NUG ၏ ဝန်ကဌီသဌာနမျာသထံသို့ အရေသယူဆောင်ရလက်ပေသရန် တောင်သဆိုလာကဌသည်။ ထိုမဟတဆင့် ၂၀၂၆ ဖေဖော်၀ါရီလ ဆန်သပိုင်သတလင် NUG မဟ တရာသ၀င်စာထုတ်၍ စစ်ကိုင်သတိုင်သအတလင်သရဟိ ခရိုင် (၅)ခုတလင် ဂိတ်မျာသကိစ္စ ဖဌေရဟင်သသည်။ ပဌည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေသအဖလဲ့မျာသမဟ တရာသ၀င်ခလင့်ပဌုထာသသော စစ်ဆေသရေသဂိတ်မျာသမဟ လလဲ၍ အခဌာသ မည်သည့် စစ်ရေသ သို့မဟုတ် ဒေသဆိုင်ရာအဖလဲ့အစည်သမျာသမဟ မိမိတို့သဘော အလျောက် ဖလင့်လဟစ် ထာသသော စစ်ဆေသရေသဂိတ်မျာသ ပိတ်သိမ်သရန်နဟင့် မည်သည့်အခလန်အခမျဟ ကောက်ခံခဌင်သ မပဌုရဆိုသည်ပင်။ ၄င်သဖဌစ်စဥ်နဟင့် နောက်ဆက်တလဲ အခဌေအနေမျာသကို သုံသသပ်ကဌည့်လျဟင်လည်သ စစ်ဆေသရေသဂိတ်မျာသ၏ အရေသပါမဟုနဟင့် ၄င်သတို့မဟ တဆင့် လူတယောက် သို့မဟုတ် လူတစု၊ တဖလဲ့၏ အာဏာကို တည်တံ့စေ၊ ပိုမိုခိုင်မာစေသည့် အခင်သအကျင်သကိုလည်သ တဖက်တလမ်သမဟ အာသထုတ်ဖန်တီသပေသနေကဌောင်သ မဌင်ရသည်။ ထို့ပဌင် ၄င်သစစ်ဆေသ‌ရေသ ဂိတ်မျာသသည် အောက်ဖော်ပဌပါ လူထုအပေါ်သက်ရောက်မဟုမျာသကိုလည်သ တနည်သအာသဖဌင့် ဖန်တီသပေသနေပါသည်။

    ၁။ ကာယစိတ္တနဟိပ်ကလပ်ကဌခဌင်သ

    ဂိတ်မျာသကို ဖဌတ်သည့်အခါ ငလေပေသရရုံမျဟသာမကဘဲ ကာသပေါ်က ဆင်သခိုင်သတာ၊ တန်သစီခိုင်သတာ ဒါမဟမဟုတ် စစ်ဆေသမေသမဌန်သတာတလေက ခရီသသလာသပဌည်သူမျာသအတလက် ကိုယ်စိတ်နဟလုံသ မချမ်သမဌေ့စရာ။ ဂိတ်ရဟိ လက်နက်ကိုင်ထာသသည့် မည်သူမည်ဝါ မသိရသူမျာသ၏ ပဌုသမျဟကို နုရသည့် ခရီသသလာသပဌည်သူမျာသ၏ လမ်သမပေါ်က အတလေ့အကဌုံမျာသမဟာ ခါသသီသလလန်သလဟပါသည်။ မိအေသဘယ်နဟခါနာမဟန်သပင် မရေတလက်နိုင်တော့။

    ၂။ ခရီသဖင့်စေခဌင်သ

    အညာဒေသမဟာ လယ်ယာထလက်ကုန်သာ မဟီခိုရသည်။ သို့သော် ခေတ်မဟီ processing facility မျာသတော့မရဟိ။ အခဌောက်ခံစက်လည်သမရဟိသကဲ့သို့ အအေသပေသစက်လည်သမရဟိ။ သိုလဟောင်ရုံမရဟိ။ ထိုအခဌေအနေတလင် ပုပ်သိုသလလယ်သော သီသနဟံမျာသကို သယ်ယူသည့်အခါ “အချိန်” က တန်ဖိုသဖဌတ် အညလဟန်သကိန်သဖဌစ်သည်။ အချိန်ဆလဲထာသခဌင်သ သို့မဟုတ် တစ်ကျောင်သတစ်ဂါထာ သတ်မဟတ်ထာသသည့် အခလန်အခမျာသကို မပဌေလည်မချင်သ ပေသမဖဌတ်ခဌင်သက –

    • ကုန်သည်နဟင့် တောင်သူမျာသ၏ “ပိုင်ဆိုင်မဟု” ကို ဖျက်ဆီသပစ်နိုင်တဲ့ အာဏာရဟိကဌောင်သ ပဌသခဌင်သလည်သဖဌစ်သည်။
    • စီသပလာသရေသအရ အကျပ်ကိုင်ရုံမျဟမကဘဲ လူထုကို “အကဌောက်တရာသ”ဖဌင့် အုပ်ချုပ်သည့် ပုံစံလည်သ ဖဌစ်သည်။

    ၃။ ပါသစပ်ဖျာသက အခလန်နဟုန်သထာသ (Arbitrary Pricing)

    ဂိတ်မျာသတလင် အခလန်နဟုန်သထာသ သို့မဟုတ် ဂိတ်ကဌေသမျာသမဟာ ပုံသေကာသချပ်မရဟိခဌင်သ နဟင့် ပလင့်လင်သမဌင်သာမဟုကင်သမဲ့ခဌင်သက ပဌည်သူမျာသ၏ လူမဟုစီသပလာသဘဝကို ဝေသဝါသစေပါသည်။ လက်နက်ကိုင်ထာသသူမျာသ၏ ပါသစပ်ဖျာသမဟ စိတ်တိုင်သကျပဌောင်သလဲနေသော နဟုန်သထာသမျာသမဟ အရာရာကို ခန့်မဟန်သရ ခက်စေရုံမျဟမက “အုပ်ချုပ်သူရဲ့ အလိုကျ” နေထိုင်ရမည်ဆိုသည့် သဘောကို ဆောင်ပါသည်။ ထိုအချက်ကဌောင့်ပင် အခဌေခံစာသသောက်ကုန်နဟင့် အခဌာသကုန်စည်မျာသမဟာ “ခင်ညသမဟာ တစ်ဈေသ၊ ဒီပဲယင်သမဟာ တစ်ဈေသ” ဖဌစ်နေခဌင်သပင်။ စနစ်တကျမဟုတ်သော အာဏာပဌမဟုမျာသကဌောင့် ပို၍ ဆိုသဝါသသလာသခဌင်သပင်။

    သို့ဖဌစ်ပါ၍ စစ်ကိုင်သတိုင်သအတလင်သရဟိ စစ်ဆေသရေသဂိတ်မျာသတလင် အခလန်ကောက်ခံခဌင်သသည် ဘဏ္ဍာငလေရဟာ ဖလေခဌင်သထက် လူထု၏ နေ့စဉ်ဘဝ၊ သလာသလာ လဟုပ်ရဟာသမဟုနဟင့် စာသဝတ်နေရေသကို အကဌလင်သမဲ့ ထိန်သချုပ်ထာသ ကဌောင်သ ပဌသသည့် ‘အာဏာပဌကလက်’ (Performative Power) ပင် ဖဌစ်သည်။ ကစနစ်က အညာဒေသ ၏ စာသနပ်ရိက္ခာကလင်သဆက်ကို လက်နက်သဖလယ် အသုံသချကာ လူထုကို စီသပလာသရေသအရရော စိတ်ပိုင်သဆိုင် ရာအရပါ ဒူသထောက်လာအောင် ဖန်တီသနေခဌင်သ ဖဌစ်သည်။

    ထို့ကဌောင့် အညာဒေသ၏ စစ်ပလဲမျာသအတလင်သ လူထု၏ ကဌံ့ကဌံ့ခံနိုင်မဟုအကဌောင်သ  ဆလေသနလေသကဌသည့်အခါ စာရေရိက္ခာဖူလုံရေသသည် ဝမ်သဝရုံမျဟမဟုတ် လူတစ်ညသချင်သစီ၏ မလေသရာပါအခလင့်အရေသလည်သဖဌစ်သည်။ လူမဟုအဖလဲ့အစည်သတစ်ခု တည်ငဌိမ်ဖို့ (Social Stability) အတလက် အခဌေခံအကျဆုံသ အချက်ဖဌစ်သည်။ ကတလင် Dignity of Agency ဆိုသောစကာသရပ်နဟင့် အတလေသအမဌင်ကို မဌေပဌင်လူထုကဌာသမဟာ ပိုမိုမဌင်သာ လာအောင်၊ သိရဟိနာသလည်လာအောင် ကျယ်ကျယ်ပဌန့်ပဌန့် ဆလေသနလေသကဌဖို့လိုအပ်လာပဌီဟု ထင်မဌင်ယူဆမိပါသည်။ စစ်ပလဲထဲမဟ လူထုသည် အကူအညီကို တစ်ဖက်သတ်စောင့်နေရသူမျာသ (Passive Recipients) မဟုတ်။ မိမိတို့ ကံကဌမ္မာကို မိမိတို့ အစိုသရသော “ကိုယ်တိုင်ဆုံသဖဌတ်နိုင်ခလင့်ရဟိသူ” (Active Agents) မျာသဖဌစ်သည်။  ထိုသဘောတရာသကို နဟလုံသသလင်သ၍ ပံ့ပိုသကူညီမဟုအစီအစဉ်မျာသ လုပ်ကဌမဟသာ ထိခိုက်လလယ်သော လူထုအတလင်သ ရေရဟည်ဖလံ့ဖဌိုသတိုသတက်မဟုကို အထောက်အကူပဌုနိုင်မည်ဖဌစ်သည်။

    နောက်ထပ်တချက်က Agency over Survival။ မိမိတို့ဒေသတလင် စိုက်ပျိုသ၊ထုတ်လုပ်၊ ထလက်ရဟိသော စာသနပ်ရိက္ခာကို စီမံခန့်ခလဲနိုင်မဟသာ လူတစ်ညသချင်သစီ၏ ဂုဏ်သိက္ခာနဟင့် ရဟင်သန်မဟုကို အာမခံချက် ပေသနိုင်မည်ဖဌစ်သည်။ ထိုနဟစ်ချက်ကို တလက်ဆ၍ ဒေသတလင်သ ရင်သမဌစ်မျာသကို မဌေပဌင်လူထုက ကိုယ်တိုင်စီမံစေနိုင်သော အခင်သအကျင်သမျိုသ ဖန်တီသပေသမဟသာ “မဌေပဌင်လူထုကဌံ့ကဌံ့ခံနိုင်စလမ်သ” (Grassroots Resilience) ဖဌစ်တည်လာမည်ဟု အဆိုပဌုချင်ပါသည်။ ၎င်သသည် ကုန်စည်စီသဆင်သမဟု လမ်သကဌောင်သမျာသကို ခေါင်သစဉ်ပေါင်သစုံအောက်မဟ ပိတ်ဆို့ဖဌတ်တောက်နေသော အာဏာသိမ်သစစ်တပ်၏ အန္တရာယ်ပေသနိုင်ချေကို လျော့ချရာရောက်နိုင်ပါသည်။

    ထို့ပဌင် ကဌံ့ကဌံ့ခံနိုင်စလမ်သမဟ ရေရဟည်ရပ်တည်ရေသဆီသို့ (From Resilience to Sustainability) ဆိုသည့် ချဥ်သကပ်မဟု ပုံသဏ္ဍန်ဖဌင့် စီမံချက်မျာသကို အကောင်အထည်ဖော်ကဌသင့်ပေသည်။ သို့မဟသာလျဟင် ဒီနေ့ ရဟင်သန်မဟုပထမ စဉ်သစာသချက်မဟသည် အနာဂတ်တလင် ပိုကောင်သသော လူမဟုဘဝကို တည်ဆောက် လာနိုင်ရန်အတလက် အခလင့်အလမ်သနဟင့်အခလင့်အရေသမျာသကို လူထုက လက်လဟမ်သမဟီလာနိုင်မည်ဖဌစ်သည်။ သို့မဟသာ လူမဟုအဖလဲ့အစည်သ အသီသသီသက လူသာသလုံခဌုံရေသဆိုင်ရာအခလင့်အရေသကို ခံစာသရယူပိုင်ခလင့် ရဟိလာနိုင်ပါသည်။ ကနေရာတလင် အမျိုသသာသလုံခဌုံရေသစဉ်သစာသချက်တလင် နယ်မဌေလုံခဌုံရေသထက် လူသာသလုံခဌုံရေသမဟာ ပို၍ အဓိကကျကဌောင်သ ဒေသခေါင်သဆောင်မျာသသတိမူသင့်ပါသည်။ လူထုတလင် မိမိရင်သမဌစ်ကို စီမံခလင့်ရဟိမဟသာ အမျိုသသာသလုံခဌုံရေသမဟာ အနဟစ်သာရ ရဟိမည်။ ထိုသို့မဟုတ်ဘဲ အပေါ်ယံ အာဏာပဌ ထိန်သချုပ်ထာသမဟုမျာသသည် တကယ့်လုံခဌုံရေသမဟုတ် ဆိုသည်ကိုလည်သ ဒေသခေါင်သဆောင်မျာသ ကျင့်သုံသလာစေချင်မိပါသည်။ ထိုမဟတဆင့် ဒေသခေါင်သဆောင်မျာသကို မေသခလန်သထုတ်စရာတစ်ခုက အနာဂတ် ဖက်ဒရယ်စနစ် တည်ဆောက်ရေသတလင် စာသနပ်ရိက္ခာ လုံခဌုံမဟုကို ယူနစ်အဆင့် အခဌေခံဥပဒေမျာသတလင် မည်သို့ထည့်သလင်သ စဉ်သစာသကဌမည်နည်သ ဆိုသည်ပင်။

    နိဂုံသချုပ်အနေဖဌင့် အညာဒေသ၏ စစ်ပလဲကာလအတလင်သဆက်လက် ကဌံ့ကဌံ့ခံနိုင်စေရေသနဟင့် ရေရဟည်တည်တံ့နိုင်မည့် အခဌေ အနေတစ်ရပ်ကို ဖော်ဆောင်ကဌသည့်အခါ အောက်ဖော်ပဌပါ အခဌေအနေ (၃) ရပ်ကို ဒေသဆိုင်ရာ စီမံ အုပ်ချုပ်ရေသတာ၀န်ရဟိသူမျာသအနေနဟင့် အလေသဂရုပဌုစေလိုကဌောင်သ လေသလေသနက်နက် တိုက်တလန်သ လိုက်ရပါသည်။

    ၁။ ပကတိအခဌေအနေကို အခဌေခံသော ပဌုလလယ်၊ ပဌင်လလယ် စီမံအုပ်ချုပ်မဟုစနစ် (Adaptive Governance)

    အညာဒေသရဲ့ ပကတိအခဌေအနေက ပဋိပက္ခနဲ့ ရာသီဥတုဒဏ်ကဌောင့် အမဌဲတမ်သ ပဌောင်သလဲနေတာပါ။ ဒါကဌောင့် အခဌေခံဥပဒေမဟာ ပဌဋ္ဌာန်သတဲ့အခါ ပုံသေကာသချပ် မဟုတ်ဘဲ –

    • အရေသပေါ်အခဌေအနေတလေမဟာ ရိက္ခာစီသဆင်သမဟုကို ချက်ချင်သ လမ်သဖလင့်ပေသနိုင်မယ့် “Emergency Food Corridors” ဆိုင်ရာ ပဌဋ္ဌာန်သချက်မျာသ။
    • ဒေသအလိုက် ပဌောင်သလဲနေတဲ့ ဈေသနဟုန်သနဲ့ လိုအပ်ချက်အပေါ် မူတည်ပဌီသ မူဝါဒကို ညဟိနဟိုင်သနိုင်တဲ့ “Flexible Implementation” စနစ်တလေကို ထည့်သလင်သစဉ်သစာသဖို့ လိုပါတယ်။

    ၂။ တရာသဝင်မဟုနဟင့် ပဌည်သူလူထုအကဌာသ ထာသရဟိရမည့် အပဌန်အလဟန် လူမဟုကတိကဝတ်မျာသ (Legitimacy & Social Contract)

    ယူနစ်အခဌေခံဥပဒေတလင် စာသနပ်ရိက္ခာကို လက်လဟမ်သမဟီမဟုဟာ လူထုရဲ့ရပိုင်ခလင့်၊ အခလင့်အရေသတရပ်အနေဖဌင့် ဖော်‌ဆောင်ကဌဖို့လိုပါသည်။ လူထုကိုယ်တိုင်က “ဒါဟာ ငါတို့ရဲ့ အခလင့်အရေသ၊ ငါတို့ရဲ့ ရင်သမဌစ်” လို့ ခံယူနိုင်ဖို့ အရေသကဌီသပါတယ်။ ပဋိပက္ခကဌာသမဟပင် တတ်နိုင်သမျဟ

    • အခလန်ကောက်ခံမဟုနဟင့် ရင်သမဌစ်ခလဲဝေမဟုမျာသမဟာ ဒေသခံတောင်သူမျာသ၊ ကုန်သည်တမျာသနဟင့်လူထုကိုယ် စာသလဟယ်မျာသ၏ အသံကို တရာသဝင် ထည့်သလင်သစဉ်သစာသရမည့် လုပ်ထုံသလုပ်နည်သမျာသ။
    • လမ်သကဌောင်သတလေပေါ်က ဂိတ်မျာသ သို့မဟုတ် အခလန်စနစ်မျာသကို တရာသနည်သလမ်သကျကျ စီမံခန့်ခလဲပဌီသ လူထုကို ပဌန်လည် အစီရင်ခံရမည့် စနစ် စသည်တို့ကို ထည့်သလင်သစဥ်သစာသထာသကဌဖို့ လိုအပ်ပါသည်။

    ၃။ ယူနစ်အခဌေခံဥပဒေ၏ အခန်သကဏ္ဍ (Sub-national Constitutionalism)

    စာသနပ်ရိက္ခာလုံခဌုံမဟုကို ဗဟိုကပဲ ချုပ်ကိုင်တာမျိုသ မဟုတ်ဘဲ တိုင်သဒေသကဌီသအဆင့်မဟာ ပဌဋ္ဌာန်သခဌင်သအာသဖဌင့် အောက်ဖော်ပဌပါ အကျိုသကျေသဇူသမျာသကိုလည်သ ကျလဲကူသရေပါ ရရဟိနိုင်ပါသည်။

    • ဒေသိယအာသကောင်သလာခဌင်သ။ အညာဒေသ၏ ထူသခဌာသသော စိုက်ပျိုသရေသနဟင့် လောင်စာဆီ လိုအပ်ချက်မျာသကို တိုက်ရိုက်ကိုင်တလယ်နိုင်သော ဥပဒေအာဏာ ရရဟိလာခဌင်သ။
    • အခလင့်အရေသအကာအကလယ်ပေသခဌင်သ။ လူထု၏ မလေသရာပါ အခလင့်အရေသဖဌစ်သည့် “မိမိရင်သမဌစ်ကို မိမိစီမံခလင့်” ကို အကာအကလယ်ပေသထာသသည့် ဥပဒေအကာအကလယ် (Legal Protection) တစ်ခု ဖဌစ်လာခဌင်သ။
    • ရေရဟည်ခံသော အချုပ်အခဌာအာဏာပိုင်စိုသခဌင်သ။ ယခုကဲ့သို့ ခက်ခဲချိန်တလင် အရင်သအမဌစ်မျာသကို လူထုက ကိုယ်တိုင်စီမံ အုပ်ချုပ်တတ်သည့် အလေ့အကျင့် (Local Governance practices) မျာသကို တည်ဆောက်ပေသမဟသာ နောင်တချိန်တလင် ပိုမိုကောင်သမလန်သည့် ဖက်ဒရယ်စနစ် တည်ဆောက်ရာတလင် အခဌေခံအုတ်မဌစ် ဖဌစ်လာပါမည်။

    လက်ပံနီသည် အညာဒေသ၏ လူမဟုပတ်ဝန်သကျင်ဆိုင်ရာ အခဌေအနေမျာသကို အထူသပဌုလေ့လာသည့် လလတ်လပ်သည့် သုတေသီတစ်ညသဖဌစ်သည်။ သူမ၏ သုတေသနမျာသမဟာ မဌေပဌင်၏ ပကတိ အခဌေအနေမျာသနဟင့် နိုင်ငံတကာမူဝါဒရေသရာ မူဘောင်မျာသအကဌာသ ကလာဟမဟုကို ချိတ်ဆက်ဖဌည့်ဆည်သ ပေသရန် အဓိထာသသည်။

    ယခုသုံသသပ်ချက်ဆောင်သပါသတလင် ဖော်ပဌထာသသော အကဌောင်သအရာမျာသသည် စာရေသသူ၏ လလတ်လပ်သော အမဌင်နဟင့် သုံသသပ်ချက်မျာသဖဌစ်သည်။

  • An Emerging Bill of Rights? Human Rights in Ah Nyar’s Federal Units

    An Emerging Bill of Rights? Human Rights in Ah Nyar’s Federal Units

    An Emerging Bill of Rights? Human Rights in Ah Nyar’s Federal Units

    Briefing Paper on Federal Unit Politics of Central Burma (Part 3)

    This analysis is Part (III) of the Briefing Paper on Federal Unit Politics of Central Burma. While Part I examined the structural formation of federal units and Part II analysed their internal power structures, this section focuses on the human rights frameworks embedded within the interim constitutional arrangements of three federal units in Ah Nyar. In the context of ongoing armed conflict and evolving governance arrangements, these interim constitutional frameworks represent early attempts to articulate commitments to fundamental rights, freedoms, and protections for people from war zones. This section, therefore, examines the scope of rights recognised in these interim constitutions and assesses the institutional mechanisms provided for their protection.

    Before examining the human rights frameworks, it is important to understand the nature of the interim political arrangements adopted by the three federal units in Ah Nyar. These arrangements are neither purely legal nor purely political; rather, they represent a hybrid arrangement that combines legal foundations with the practical necessities of interim governance amid the revolutionary context in central Burma. The terminology used in these documents itself reflects different approaches to the legality and political nature of the arrangements. Sagaing refers to its document as a “constitution”, Magway adopts the term “arrangement law”, while Mandalay uses “interim arrangement.” These distinctions are not merely semantic. They reflect attempts to balance legal legitimacy with the need for flexibility in governance under conditions of conflict and political transition. Moreover, the authority and process through which these documents were adopted have also influenced the terminology used in each case. Nevertheless, these interim political arrangements function as the supreme legal frameworks during the interim period (Art. 18 of the Magway Interim Arrangement Law, Art.11 of the Mandalay Interim Arrangement, and Art. 2 of the Sagaing Interim Constitution).

    Human Rights Responsibilities of the State

    Over decades of civil war, Burma has long experienced different forms of sub-national governance and political arrangements, particularly among ethnic liberation movements such as the Karen, Wa, and Kachin. They are driven by liberation and self-determination. These structures have largely been shaped by wartime necessity. What is different in the emerging federal units in central Burma is the deliberate division of power across the three branches of government – legislative, executive and judicial. The state constitutions set out clear boundaries between these branches (Art. 7 of Mandalay Interim Arrangement, Art. 12 of Magway Interim Arrangement and Arti 6 of Sagaing constitution). These institutions are expected to exercise checks and balances. On human rights, these interim constitutional arrangements provide legal foundations to guarantee fundamental rights and freedoms of citizens.

    International human rights law establishes that the primary responsibility for protecting and promoting human rights lies with the state. The UDHR affirms that individuals are entitled to effective remedies for violations of their rights (Art. 8) and to the realisation of economic, social, and cultural rights necessary for human dignity (Art. 22). These principles are further codified in the two major international covenants (ICCPR and ICESCR). Together, these instruments require states to respect, protect and fulfil human rights by establishing legal frameworks to ensure human rights responsibilities of the state, including taking appropriate measures to realise social, economic and cultural rights progressively.

    Burma is not a State Party to the International Covenant on Civil and Political Rights. However, it is a State Party to several other core international human rights treaties, including the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights, the Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women, the Convention on the Rights of the Child, and the Convention on the Rights of Persons with Disabilities. In the absence of a federal constitutional framework, sub-national constitutions re-affirm commitments to state responsibilities under international law (Art. 177 of the Magway Interim Arrangement Law; Art. 191 of the Sagaing Interim Constitution; with no corresponding provision in the Mandalay Interim Arrangement).

    Fundamental Rights and Freedom

    The three constitutional frameworks demonstrate a clear commitment to the protection of fundamental freedoms and human rights. In doing so, they broadly reflect core international human rights standards, particularly in relation to civil and political rights, across all three federal units. While these provisions are articulated within interim constitutional arrangements, they indicate a deliberate effort to align with established human rights norms.

    At the core, a set of fundamental rights and freedoms is consistently recognised across all three frameworks. These include:

    1. Right to Life
    2. Right to legal recognition as a person, and the right to acquire respect and protection for her/his human dignity
    3. Right to equality before the law.
    4. Right to freely express, write, publish, and have access to and disseminate information.
    5. Right to freedom of thought, belief, religion and the freedom to observe and practice customs and traditions.
    6. Right to freedom of assembly and peaceful demonstration.
    7. Right to freely form and participate in associations.
    8. Right to trade and work
    9. No one shall be subjected to forced labour, torture, enslavement, sexual abuse, and degrading treatment.

    Civil and Political Rights

    The civil and political rights provisions across the three constitutional frameworks show a partial but meaningful alignment with the standards set out in the International Covenant on Civil and Political Rights. Core protections are broadly recognised across Sagaing, Magway and Mandalay. These include the right to life, protection from torture and forced labour, liberty and security of the person, equality before the law, and fundamental freedoms such as freedom of expression, religion and association. Other core civil and political rights are also widely listed in all three constitutional frameworks across Sagaing, Magway and Mandalay. These include

    1. Equal rights of men and women to the enjoyment of civil and political rights
    2. Fair trial rights
    3. Right to recognition (as a person) before the law
    4. Right to be free from arbitrary or unlawful interference with one’s privacy, family, home or correspondence, and from unlawful attacks on one’s honour and reputation.
    5. Freedom of thought, conscience and religion
    6. Right to hold opinions without interference
    7. Right to marriage
    8. Minority rights (to enjoy their culture, religion, etc.)

    At the same time, the comparison highlights notable gaps and inconsistencies when assessed against international human rights law. Certain foundational rights under the ICCPR, such as the right to an effective remedy and the prohibition of propaganda for war, are absent across all three frameworks. Other core rights, including the right to self-determination, freedom of movement, political participation, and child protection, are unevenly recognised, appearing in some constitutions but not others. In Sagaing, the right to self-determination, particularly for ethnic minorities, is generally recognised under Articles 153 and 47 of the constitution. However, this right is not explicitly provided for in Mandalay and Magway.

    Meanwhile, certain rights are not constitutionally entrenched but are instead left to be addressed through specific legislation to be enacted by the interim parliaments, including the Child Rights Law in the Magway Federal Unit. Rights to participate in public affairs, to vote, and to be elected are not constitutionalised in Sagaing and Mandalay, but are recognised in Magway under Article 25 of the Interim Arrangement Law.

    Economic, Social and Cultural Rights

    The economic, social and cultural rights across the three constitutional frameworks show an uneven and selective level of development when compared to civil and political rights. While all three recognise certain core labour-related rights such as the right to work, just and favourable conditions of work and the right to form trade unions, this reflects only a partial alignment with the standards set out in the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights. The principle of equal rights of men and women in the enjoyment of these rights is also consistently recognised.

    However, other key ESCR protections remain limited. The right to social security is only provided in Sagaing, while absent in both Magway and Mandalay. Similarly, the right to education is fully recognised in Sagaing but only partially addressed in Mandalay and not explicitly provided in Magway. Broader rights, such as the right to an adequate standard of living and the right to mental health, are largely absent across all three frameworks.

    At the same time, each framework goes beyond the ICESCR in its own way. This is not incidental. It reflects the lived realities and priorities of each federal unit in central Burma. In Sagaing, for example, the constitution brings in environmental rights, guarantees healthcare access without discrimination, and recognises protections for youth, women, and persons with disabilities. These are not abstract commitments. They respond directly to conditions on the ground. Taken together, they point to an emerging effort to shape a broader, more responsive social policy framework, even within the limits of interim governance. Mandalay, meanwhile, includes provisions on primary healthcare, targeted healthcare for vulnerable groups, farmers’ rights, and cultural promotion.

    Sub-national protection mechanisms

    The sub-national protection mechanisms for human rights across three federal units remain varied. They are still evolving. A key question is whether protection is institutionalised through an independent mechanism or embedded within existing governance structures. The central issue, however, is whether a coherent human rights protection system is taking shape across Sagaing, Magway and Mandalay under the current constitutional frameworks. That said, what have we seen now?

    All three federal units provide for a “free and fair judiciary system” (Art. 6 in Sagaing, Art. 7 in Mandalay and Art. 12 (a and b) in Magway). This matters. It places the judiciary at the centre of rights protection. At the same time, interim parliaments and governments are mandated to establish independent commissions, including for human rights protection (Art. 61 in Sagaing, Art. 46 in Mandalay, and 72(l) in Magway). These are still openings rather than fully operational institutions. But they point to a direction where more structured protection mechanisms could emerge as they create space.

    Sagaing goes further in setting out constitutional protection. Article 42 (a) provides

    “The right to apply to the Office of the Supreme Court of Sagaing Federal Unit when seeking constitutional protection”.

    This right is non-derogable (Art. 42 (b)). In addition, Article 41 (a) states “The right to receive legal protection by filing a complaint to the Unit’s Human Rights Commission in cases of human rights violations.”

    More broadly, there is also a baseline expectation that the state provides protection. Article 24 of the Sagaing Constitution states that “Every citizen residing in Sagaing Federal Unit has a right to receive protection from the Sagaing Federal Unit Government in accordance with the law.” A similar provision appears in Article 51 of the Magway Constitution. Taken together, these provisions indicate that responsibility for protection is recognised. But how this responsibility is exercised and coordinated across institutions remains an open question.

    At the same time, it should be noted that discussions on the Division of Competencies (DoC) are still ongoing. It is not yet clear how these federal units will cooperate with the Human Rights Commission or the Ministry of Human Rights of the National Unity Government. As these arrangements continue to take shape, a key question remains: will these emerging mechanisms evolve into a coherent system of protection, or remain fragmented across different levels of governance?

    Conclusion

    These constitutions are not only framed as rights-based documents; they also reflect this in their structure and emphasis. A significant portion of their content is dedicated to human rights and protection—23 per cent in Sagaing, 22 per cent in Magway, and 18 per cent in Mandalay. While the differences are not substantial, they suggest a relatively consistent prioritisation of rights across the three frameworks, with Sagaing showing a slightly stronger emphasis. They set out a foundation of fundamental rights and freedoms that, in many ways, function as an emerging Bill of Rights across the federal units. Some specific rights are also set to be defined through separate legislation, such as the Farmers’ Rights Law in Sagaing and the Minority and Child Rights Laws in Magway. There is also a clear effort to draw from and respect international human rights law. This matters. It shows that these frameworks are not being built in isolation. That said, this is a meaningful starting point. The foundations are there.

    Cite this article: Centre for Ah Nyar Studies. (2026, April 11). An Emerging Bill of Rights? Human Rights in Ah Nyar’s Federal Units [Briefing paper]. Centre for Ah Nyar Studies. https://ah-nyarstudies.org/an-emerging-bill-of-rights-human-rights-in-ah-nyars-federal-units/

  • အညာ၏ စာသနပ်ရိက္ခာ အကျပ်အတည်သ – ပဋိပက္ခနဟင့် ရာသီဥတုဒဏ်ကဌာသမဟ ပဌိုလဲပျက်စီသနေသော ရဟင်သန်ရေသလမ်သကဌောင်သမျာသ

    အညာ၏ စာသနပ်ရိက္ခာ အကျပ်အတည်သ – ပဋိပက္ခနဟင့် ရာသီဥတုဒဏ်ကဌာသမဟ ပဌိုလဲပျက်စီသနေသော ရဟင်သန်ရေသလမ်သကဌောင်သမျာသ

    အညာ၏ စာသနပ်ရိက္ခာ အကျပ်အတည်သ – ပဋိပက္ခနဟင့် ရာသီဥတုဒဏ်ကဌာသမဟ ပဌိုလဲပျက်စီသနေသော ရဟင်သန်ရေသလမ်သကဌောင်သမျာသ

    အညာဒေသသည် ယခင်က မဌန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိက စာသနပ်ရိက္ခာထုတ်လုပ်ရေသဒေသ တစ်ခုဖဌစ်ခဲ့ သော်လည်သ ယနေ့အချိန်တလင် စာသနပ်ရိက္ခာစနစ်မျာသ၏ ဖလဲ့စည်သပုံဆိုင်ရာ ပျက်ယလင်သမဟုကို ကဌုံတလေ့နေ ရသည်။ ကအကျပ်အတည်သသည် ယာယီဖဌစ်ပေါ်သော ထုတ်လုပ်မဟုလျော့ကျခဌင်သမျိုသမဟုတ်ဘဲ ပဋိပက္ခ၊ ရာသီဥတုဖောက်ပဌန်မဟုနဟင့် အရင်သအမဌစ်မျာသကို လက်နက်သဖလယ် အသုံသချခံရမဟု (Weaponization of Resources) တို့ကဌောင့် ဖဌစ်ပေါ်လာသော ဖလဲ့စည်သပုံဆိုင်ရာပဌိုလဲမဟု (Structural Breakdown) ဖဌစ်သည်။ တစ်ချိန်တည်သမဟာပင် ၂၀၂၁ ခုနဟစ် အာဏာသိမ်သချိန်မဟစ၍ ဆက်တိုက်ဖဌစ်နေသော ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မဟုမျာသနဟင့်အတူ ဒေသတလင်သနေရပ်စလန့်ခလာရသည့်လူညသရေ (IDP) မဟာလည်သ တစ်နိုင်ငံလုံသ အတိုင်သအတာဖဌင့် အမျာသဆုံသဖဌစ်နေသည်။ ယခုနဟစ် ဖေဖော်ဝါရီလအထိ စာရင်သမျာသအရ စစ်ကိုင်သတိုင်သ တစ်ခုတည်သမဟာပင် IDP ညသရေ (၁.၃) သန်သကျော်ရဟိနေသည်။ မကလေသတလင် (၃) သိန်သနီသပါသ နဟင့် မန္တလေသတလင် (၁) သိန်သနီသပါသ ရဟိကဌောင်သ ကုလသမဂ္ဂ၏ စာရင်သမျာသအရ သိရသည်။ အညာဒေသ စစ်ရဟောင်မျာသ၏ ယာယီတိမ်သရဟောင်လိုက်၊ နေရပ်ပဌန်လိုက်ဖဌစ်နေသည့် သဘောသဘာဝကို ထည့်တလက်ပါက လက်တလေ့ တလင်မူ အဆိုပါကိန်သဂဏန်သမျာသထက် အလလန်ပိုမျာသမည်ဖဌစ်သည်။ ထိုအခဌေအနေတလင် စစ်ပလဲဒေသရဟိ လူထု၏ ရဟင်သန်ရေသအတလက် လူသာသချင်စာနာမဟု အကူအညီမျာသ၏ အခန်သကဏ္ဍသည် လလန်စလာအရေသပါ နေသည်။ နိုင်ငံတကာ ရံပုံငလေလျော့ချလာမဟုမျာသရဟိနေသော်လည်သ စစ်ကိုင်သ၊ မကလေသ နဟင့် မန္တလေသ ဒေသမျာသသို့ လူသာသချင်သစာနာမဟုအကူအညီမျာသသည် အထိုက်အလျောက် စီသဆင်သနေသည် ကိုလည်သ တလေ့ရသည်။

    လူသာသချင်သစာနာမဟုဆိုင်ရာ အရေသပေါ် အကူအညီမျာသမဟာ အမဟန်တကယ်ထိခိုက်ခံစာသနေရသူမျာသထံသို့ လုံလောက်စလာ မရောက်ရဟိနိုင်သည့် အနေအထာသတလင် ရဟိသည့်အရင်သအမဌစ်မျာသကို အလိုအပ်ဆုံသ နေရာမျာသသို့ ထိထိမိမိရောက်ရဟိသလာသနိုင်မဟုမဟာလည်သ မေသခလန်သထုတ်စရာပင်။ အာဏာသိမ်သစစ်တပ်၏ ဆက်သလယ်ရေသ ဖဌတ်တောက်ထာသမဟု၊ လူသာသချင်သစာနာမဟု အကူအညီစီသဆင်သမဟုကို တင်သကျပ်စလာ ပိတ်ဆို့ထာသမဟုအပဌင် အကူအညီပေသရေသရပ်ဝန်သအပေါ်  ဥပဒေစည်သမျဉ်သမျာသဖဌင့် ဘောင်ခတ်တင်သကဌပ် ထာသမဟု စသည်တို့ဖဌင့် ဖိနဟိပ်ထာသသည့်အခဌေအနေတလင် သမာသရိုသကျ အကူအညီပေသရေသ ဇာတ်ကောင်မျာသမဟာ ချောင်ပိတ်မိနေတော့သည်။ မဌန်မာစစ်တပ်၏ အဖက်ဖက်မဟ ပိတ်ဆို့၊ တင်သကဌပ်မဟုမျာသကဌာသတလင် ၎င်သတို့မဟာ ဒုက္ခရောက်နေသောလူထုထံ အကူအညီမျာသ ထိထိမိမိ ရောက်ရဟိနိုင်ရန် ကဌံစဉ်ဆောင်ရလက်ခဌင်သထက် ၎င်သတို့၏ ရပ်တည်ရဟင်သန်ရေသ ပထမစဉ်သစာသ၍ blanket approach မျာသကို အသုံသပဌုလာသည်။ အကူအညီလိုအပ်နေသူမျာသ၊ အကူအညီ အမျိုသအစာသ တို့အပဌင် အရေသကဌီသသည့် ဒေသိယကလဲပဌာသမဟုမျိုသစသည့် အခဌေအနေ အသေသစိတ်မျာသကို ရဟည်ရဟည် ဝေသဝေသ စဉ်သစာသ မနေဘဲ အလုံသစုံခဌုံငုံချည်သကပ် လိုက်ခဌင်သမျိုသဖဌစ်သည်။ ထိုသို့ အကူအညီပေသရေသ မဟာဗျူဟာမျာသသည် humanitarian efficiency အတလက် မေသခလန်သထုတ်စရာပင်။

    ဒေသိယပဌုခဌင်သမဟာဗျူဟာ (localisation) ကို အကူအညီပေသရေသရပ်ဝန်သမဟ အသံကျယ်ကျယ်ဟစ်၍ လုပ်ဆောင်သော်လည်သ အဆိုပါ လုပ်ဆောင်မဟုမျာသကိုယ်တိုင်က ဒုက္ခရောက်နေသောလူထုနဟင့် ဝေသကလာနေဆဲဖဌစ်သည်။ ထိခိုက်ခံစာသရသူမျာသ (တနည်သအာသဖဌင့် အကူအညီပေသရေသလုပ်ငန်သမျာသ၏ အကျိုသခံစာသခလင့်ရဟိသူမျာသ)မဟာ ဒေသိယပဌုခဌင်သလဟိုင်သတလင် ပါဝင်ခလင့်၊ အသံပဌုခလင့် ရ၏၊ မရ၏ ဆိုသည်မဟာ မေသခလန်သထုတ်စရာပင်။ စစ်မက်ပဋိပက္ခ ဖဌစ်ပလာသနေသော အခဌေအနေတလင် အကူအညီပေသရေသ ပိုက်လိုင်သ၏ အပေါ်ပိုင်သဇာတ်ကောင်မျာသရဟိရာ အလယ်ဗဟိုချက်မသည် စစ်ပလဲအတလင်သမဟ အနိဌာရုံမျာသ၊ ရေခံမဌေခံပဌောင်သလဲနေမဟုမျာသ၊ စစ်ပလဲဒေသရဟိ လူထု၏ ရုန်သကန်ရဟင်သန်နေရမဟုမျာသအပါအဝင် ၎င်သတို့မည်သို့ တလေသခေါ်ကဌသနည်သဆိုသည့် အခဌေအနေအရပ်ရပ်မျာသနဟင့် ဝေသကလာနေတတ်ပါသည်။ မဌန်မာနိုင်ငံ အကူအညီပေသရေသရပ်ဝန်သ၏ ဗဟိုချက်မဖဌစ်သည် ရန်ကုန်သည် စစ်ကိုင်သစစ်မဌေပဌင်တလင် စဉ်သစာသ လုပ်ဆောင်ကဌသည်မျာသနဟင့် အတလေသကလာလလန်သမည်မဟာ အံ့ဩစရာမဟုတ်ပါပေ။ ကအခဌေအနေတလင် ဒုက္ခရောက်နေသော လူထုအတလင်သရဟိ အဖလဲ့အစည်သမျာသမဟ ညသဆောင်သည့် အကူအညီပေသသည့်ပုံစံ ဖဌစ်လာရန် မဟာဗျူဟာဆိုင်ရာ အပဌောင်သအလဲမျာသပဌုလုပ်ရန် လိုအပ်နေ ပါသည်။

    စစ်ကိုင်သဒေသတလင် စာသနပ်ရိက္ခာမလုံလောက်မဟုကို တလန်သအာသပေသနေသည့် အကဌောင်သရင်သမျာသ

    သမာသရိုသကျ လူသာသချင်သစာနာမဟု အကူအညီမျာသထက် မဌေပဌင်အခဌေအနေနဟင့် ကိုက်ညီသော၊ ဒေသခံမျာသ ကိုယ်တိုင်ညသဆောင်သော (Locally-led) ခံနိုင်ရည်ရဟိသည့် စိုက်ပျိုသရေသပုံစံမျာသသို့ အရေသပေါ် ကူသပဌောင်သရန် လိုအပ်နေပါသည်။ အထူသသဖဌင့် အညာဒေသ၏ လက်ရဟိစာသနပ်ရိက္ခာလိုအပ်ချက် အကျပ်အတည်သ၏ အဓိကတလန်သအာသမျာသ (Drivers of Insecurity)မဟာ

    • Weaponization of Water: ဆည်ရေပေသဝေမဟုကို ထိန်သချုပ်၊ ပိတ်ပင်ထာသခဌင်သသည် နလေစပါသနဟင့် ဆီထလက်သီသနဟံ ထုတ်လုပ်မဟုကို တိုက်ရိုက်ထိခိုက်စေပဌီသ တောင်သူမျာသကို စာသနပ်ရိက္ခာ လုံခဌုံမဟုမရဟိတော့သည့် အခဌေအနေသို့ တလန်သပို့နေသည်။
    • Climate & Geological Shocks: ပဌင်သထန်သော အပူချိန်နဟင့် မကဌာသေသမီက လဟုပ်ခတ်ခဲ့သော ငလျင်ဒဏ်ကဌောင့် မဌေသာသမျာသအက်ကလဲကာ စိုက်ပျိုသမဌေနဟင့် ရေအရင်သအမဌစ်မျာသ ပျက်စီသခဲ့ရသည်။
    • Contested Governance: အုပ်ချုပ်ရေသဆိုင်ရာ အာသပဌိုင်မဟုမျာသကဌောင့် စိုက်ပျိုသရေသ သလင်သအာသစုနဟင့် ဈေသကလက်ချိတ်ဆက်မဟုမျာသ ပဌတ်တောက်နေသည်။

    လက်ရဟိအခဌေအနေအာသ ပို၍အသေသစိတ်ကဌည့်သော်

    (က) တလက်ချက်ခန့်မဟန်သရန် ခက်လာသော လယ်ယာစိုက်ပျိုသရေသလုပ်ငန်သ

    ရလဟေဘိုခရိုင်ကဲ့သို့ ဆည်မဌောင်သမျာသမဟ ရေပေသဝေရေသစနစ်ရဟိသည့် ဒေသမျာသတလင်ပင် စပါသစိုက် တောင်သူမျာသသည် ခါတိုင်သကဲ့သို့ တလက်ချက်၊ ခန့်မဟန်သ၍ ရင်သနဟီသစိုက်ပျိုသရန် ခက်ခဲလာနေသည်။ ဒေသတလင်သ မလုံခဌုံမဟုမဟာ အဓိကအကဌောင်သရင်သဖဌစ်သော်လည်သ သူ့ချည်သသက်သက်မဟုတ်ပေ။ ရေရရဟိနိုင်မဟု မသေချာခဌင်သ၊ ဓါတ်မဌေဩဇာအပါအဝင် စိုက်ပျိုသရေသ သလင်သအာသစုဈေသနဟုန်သမျာသ မိုသပျံတက်သလာသခဌင်သ နဟင့်အတူ ထုတ်လုပ်မဟုကုန်ကျစာရိတ် မဌင့်တက်ခဌင်သတို့မဟာ ကဌီသမာသသော အကဌောင်သတရာသမျာသဖဌစ်သည်။ သလင်သအာသစုဈေသနဟုန်သမျာသမဟာ အလလန်မတည်မငဌိမ်ဖဌစ်နေပဌီသ မဌို့နယ်၊ ကျေသရလာမျာသ၏ လမ်သပန်သဆက်သလယ်ရေသ အနေအထာသပေါ်မူတည်၍ ဓါတ်မဌေဩဇာဈေသနဟုန်သမဟာ အလလန်အမင်သ ကလာခဌာသနေလေ့ရဟိသည်။ ဥပမာ နယ်မဌေချင်သ သိပ်မဝေသလဟသည့် ဒီပဲယင်သမဌို့နယ် နဟင့် ကန့်ဘလူမဌို့နယ် တို့တလင် ဓါတ်မဌေဩဇာ တစ်အိတ်ဈေသနဟုန်သမဟာ အနည်သဆုံသ(၁၀၀၀၀) ကျပ် ကလာဟသည်။

    ထိုဝန်ထုပ်ဝန်ပိုသမျာသနဟင့် ဆုံသရဟုံသနိုင်ချေမျာသလလန်သသည့် အန္တရာယ်တို့ကို စပါသစိုက်တောင်သူမျာသက ခါသစည်သခံရုံသာ။ သူတို့ကို ပခုံသကူထမ်သပေသမည့်သူ မရဟိ။ အစိုသရ၏ အကူအညီ၊ အစိုသရမဟုတ်သော အဖလဲ့အစည်သမျာသ၏ အကူအညီကို တောင်သူမျာသ လက်လဟမ်သမမဟီ။ ထိုအခဌေအနေမဟာ လေထီသမပါဘဲ sky-diving လုပ်ရသည့် အခဌေအနေနဟင့် တူသည်။ မသေလျဟင်တောင် ရမည့်ဒဏ်ရာမဟာ ခဌေကျိုသ၊ လက်ပလန်သအဆင့်တော့ မဟုတ်ပါပေ။

    လယ်ကလင်သထဲက ထလက်သည့်နောက် ဈေသကလက်ကို မျဟော်ပဌန်သော်လည်သ ရင်မောစရာ။ မုံရလာကဲ့သို့ ပဲမျိုသစုံနဟင့် နဟမ်သစသည့် ဆီထလက်သီသနဟံမျာသ အဓိက ထုတ်လုပ်ရေသဒေသမျာသတလင်လည်သ ကုန်သလယ်ရေသ နဟောင့်နဟေသမဟု၊ ရာသီဥတုပဌောင်သလဲမဟုနဟင့် ဈေသကလက်မတည်ငဌိမ်မဟု တို့ကဌောင့် တောင်သူမျာသမဟာ စိုက်ပျိုသရေသ လုပ်ငန်သဝင်ငလေမျာသ အကဌီသအကျယ်လျော့နည်သလာနေသည်။ ထို့ပဌင် အညာတစ်ခလင်တလင် လဟည့်လည် မလဟေနဟောက် ဖျက်ဆီသနေသော အာဏာသိမ်သစစ်တပ်၏ စစ်ကဌောင်သမျာသကလည်သ ကဌုံလျဟင်ကဌုံသလို ရိပ်သိမ်သခါနီသ သီသနဟံမျာသ သို့မဟုတ် ရိပ်သိမ်သပဌီသသီသနဟံမျာသကို ဖျက်ဆီသသလာသတတ်သေသသည်။ တစ်ချိန်တည်သမဟာပင် ဒေသတလင်သ နယ်မဌေအာသပဌိုင်မဟုနဟင့်အတူ ကုန်သလယ်ရေသလမ်သမကဌီသမျာသ နဟင့် ရလာချင်သဆက်လမ်သမျာသတလင် ခရီသလမ်သသလာသလာမဟု လလယ်ကူမနေခဌင်သတို့ကဌောင့် လယ်ယာထလက်ကုန်မျာသ အချိန်မဟီတင်ပို့ရောင်သချနိုင်ရန် အခက်အခဲရဟိနေသေသသည်။ နောက်ဆုံသတလင် ယင်သမာပင်ခရိုင် အပါအဝင် အညာခဌောက်သလေ့ဒေသမျာသတလင် လယ်သမာသမျာသသည် စိုက်ပျိုသဧက လျဟော့ချခဌင်သ၊ ရာသီအလိုက် သီသနဟံ စိုက်ပျိုသချိန်ရလဟေ့ခဌင်သ သို့မဟုတ် မဌေကိုအလလတ်ထာသခဌင်သစသည့် အန္တရာယ် ရဟောင်ကဌဉ်သည့် နည်သလမ်သမျာသကို ကျင့်သုံသလာကဌရရာ ဒေသတလင်သ စာသနပ်ရိက္ခာ ထုတ်လုပ်မဟုပမာဏမဟာ တဖဌည်သဖဌည်သ နည်သ၍ နည်သ၍ လာနေသည်။

    (ခ) ရာသီဥတုပဌောင်သလဲမဟုမျာသ အလလန်အကျလံဖဌစ်ပေါ်လာခဌင်သကဌောင့် နောက်ဆက်တလဲအန္တရာယ် နဟင့် ဆိုသကျိုသမျာသ

    စစ်ကိုင်သတိုင်သဒေသကဌီသသည် ရာသီဥတုပဌောင်သလဲခဌင်သ၏‌ နောက်ဆက်တလဲပဌဿနာကဌောင့် မိုသခေါင်ခဌင်သ သို့မဟုတ် အချိန်အခါမဟုတ် မိုသရလာခဌင်သ၊ မိုသကဌီသခဌင်သမျာသမဟာ တနဟစ်ထက်တနဟစ် ပိုမိုပဌင်သထန်လာနေသည်။  မထင်မဟတ်သော ရေလလဟမ်သမိုသမဟုမျာသကို တပဌိုင်နက်ကဌုံတလေ့နေရသည်။ ၂၀၂၃–၂၀၂၄ ခုနဟစ်အတလင်သ ယခင်က ရေလလဟမ်သမိုသမဟု မကဌုံဖူသသောဒေသမျာသဖဌစ်သည့် ဒီပဲယင်သ၊ ခင်ဦသ၊၀က်လက်နဟင့် အရာတော် မဌို့နယ်မျာသ အပါအဝင် လယ်ယာမဌေမျာသ ရေလလဟမ်သမိုသခံရခဌင်သသည် ရာသီအလိုက် (နလေ၊မိုသ၊ဆောင်သ) စပါသနဟင့်သီသနဟံမျာသ အလဟည့်ကျ စိုက်ပျိုသခဌင်သအလေ့အထအပေါ်  တောင်သူမျာသ၏ ယုံကဌည်မဟုကို ပိုမိုလျော့နည်သ လာစေသည်။ တောင်သူမျာသမဟာ ကံကိုယုံ၍ ဆူသပုံမနင်သရဲ။ ထို့ပဌင် ပဋိပက္ခဖဌစ်စဥ်မျာသ အထူသသဖဌင့် စစ်ပလဲမျာသ၊ စစ်ကောင်စီမဟ စစ်ထိုသလာခဌင်သမျာသ၊ မဌေပဌင်တော်လဟန်ရေသတပ်မျာသမဟ တိုက်ပလဲဖော်ခဌင်သမျာသနဟင့် ဆက်စပ်သော ကန့်သတ်ချက်မျာသနဟင့် ပေါင်သစပ်လိုက်သောအခါ ရာသီဥတုမတည်ငဌိမ်မဟုသည် စိုက်ပျိုသရေသကို အာသပဌုရသည့် စစ်ကိုင်သတိုင်သလို ဒေသအတလင်သ  ဆုံသရဟုံသမဟုမျာသကို ပိုမိုပဌင်သထန်စေသည်။

    (ဂ) မဌေ၊ ရေနဟင့် လဟုပ်ရဟာသသလာသလာခလင့်အပေါ် အာဏာပဌိုင်ဆိုင်မဟု

    ဆည်ရေပေသ‌ဝေသည့် ရေလမ်သကဌောင်သ၊ ရေတံခါသမျာသဖလင့်၊ ပိတ်ခဌင်သစသည်တို့အာသ စစ်ကောင်စီမဟ ၄င်သတို့၏ ဖဌတ်လေသဖဌတ်အစီအစဥ် တစိတ်တပိုင်သအနေဖဌင့် အကဌီသအကျယ်လုပ်သည်။ အထူသသဖဌင့် နလေစပါသစိုက်သည့် အချိန်မျာသတလင် ပစ်မဟတ်ထာသ၍ လုပ်သည်။ ထိုအချက်က နလေစပါသစိုက်သည့် တောင်သူမျာသအာသ စပါသစိုက်ရန် ရေသလင်သရမဟု၊ ရေရရဟိမဟုတို့ကို အခက်အခဲဖဌစ်စေသည်။

    ထို့ပဌင် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေသ လမ်သကဌောင်သမျာသအာသ ပိတ်ဆို့ခဌင်သ၊ အထူသသဖဌင့် တနေရာမဟ အခဌာသ တနေရာသို့ သလာသရောက်ရာ လမ်သတလင် မဌို့/ရလာ အ၀င်အထလက်ဂိတ်မျာသတလင် ဝင်ရောက်ခလင့်သည် ဒေသဆိုင်ရာအဖလဲ့အစည်သမျာသ (ပဌည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေသအဖလဲ့မျာသ)နဟင့် အခဌာသသောအာဏာ/လက်နက်မျာသ လက်၀ယ်ရဟိသည့် အဖလဲ့မျာသအကဌာသ ပဌိုင်ဆိုင်မဟုမျာသပိုပဌင်သထန်လာပဌီသ၊ ဂိတ်ကဌေသကောက်ယူမဟု မျာသမဟာလည်သ ပိုမိုမျာသပဌာသလာသည်။  ကအခဌေအနေသည် နေရာဒေသအလိုက် မတူညီပဲ တကျောင်သတဂါထာ၊ တရလာတပုဒ်ဆန်သဖဌစ်နေကဌခဌင်သကလည်သ လယ်သမာသမျာသအတလက် အရာရာကို ခန့်မဟန်သရ ပိုခက်စေသည်။ စပါသနဟင့် အခဌာသသီသနဟံစျေသကလက်အတလက် အနဟောင့်အယဟက်ဖဌစ်စေပါသည်။ ဥပမာ ကန့်ဘလူမဌို့နယ်၏ အခဌေအနေသည် အညာဒေသ၏ ပျက်စီသနေသော ဈေသကလက် ကို အထင်ရဟာသဆုံသ သက်သေပဌနေသည်။ နယ်မဌေကပ်နေသည့် ခင်ညသမဌို့နယ်တလင် စပါသတင်သ (၁၀၀) လျဟင် (၅၇) သိန်သကျပ် ဈေသပေါက်နေချိန်၌ ကန့်ဘလူတလင် (၁၈) သိန်သခန့်သာ ရရဟိခဌင်သမဟာ ပိုလျဟံသော ထလက်ကုန်မျာသကို အပဌင်သို့ တင်ပို့နိုင်သည့် လမ်သကဌောင်သမျာသ ပိတ်ဆို့ခံထာသရခဌင်သကဌောင့် ဖဌစ်သည်။ တစ်ဖက်တလင် ရေနံတလင်သမျာသ ပေါမျာသသည့်နေရာခဌင်သအတူတူ စက်သုံသဆီဈေသနဟုန်သမဟာ မုံရလာ(ဓာတ်ဆီတဂါလံ ၁၄၀၀၀ နဟင့် ဒီဇယ်တဂါလံ ၁၃၀၀၀ကျပ်)ထက် ကန့်ဘလူ (ဒီဇယ်/ဓာတ်ဆီတဂါလံ ၂၀၀၀၀ကျပ်) တလင် ပိုပဌီသ မဌင့်တက်နေခဌင်သ မျာသကဌောင့် တောင်သူမျာသသည် အရဟုံသနဟင့် ရင်ဆိုင်နေရပဌီသ၊ ကသည်မဟာ စာသနပ်ရိက္ခာ ထုတ်လုပ်သူမျာသကိုယ်တိုင် ငတ်မလတ်ခေါင်သပါသမဟု ဘေသအန္တရာယ်ဆီသို့ တလန်သပို့ခဌင်သခံနေရသည့် အခဌေအနေပင် ဖဌစ်သည်။

    ထို့ကဌောင့် လယ်သမာသမျာသ၏ စိုက်ပျိုသရေသဆုံသဖဌတ်ချက်မျာသသည် စိုက်ပျိုသရေသနည်သပညာအလာသ အလာထက် လုံခဌုံရေသအခဌေအနေသုံသသပ်ချက်အပေါ် ပိုမိုအခဌေပဌုလာကဌရပါသည်။

    ထို့ကဌောင့် လက်ရဟိစစ်ကိုင်သတိုင်သသည် ပုံမဟန်အရေသပေါ် စာသနပ်ရိက္ခာအကူအညီ တစ်ခုတည်သ ပံ့ပိုသ ပေသရုံ၊ အရေသပေါ်ငလေသာသပေသ‌‌ဝေသည့်အစီအစဥ်မျာသ ကူညီရုံနဟင့်မလုံလောက်သည့် အနေအထာသ ဖဌစ်ပါသည်။

    အရေသပေါ် စာသနပ်ရိက္ခာအကူအညီသည် အထူသသဖဌင့် နေရာပဌောင်သရလဟေ့ရသူ စစ်ရဟောင်မျာသနဟင့် အလလန်အမင်သ ထိခိုက်လလယ်သူအုပ်စုမျာသ/အရေသပေါ်အကူအညီလိုအပ်နေသည့် အုပ်စုမျာသအတလက် အရေသကဌီသနေဆဲဖဌစ်သော်လည်သ၊ အဆက်မပဌတ်ဖဌစ်ပလာသနေသော အကဌမ်သဖက်မဟုမျာသနဟင့် ထပ်တလဲလဲ ဖဌစ်ပလာသနေသော စစ်ပလဲအန္တရာယ်မျာသကဌောင့် တောင်သူအိမ်ထောင်စုမျာသသည် အကျပ်အတည်သတစ်ခုမဟ နောက်တစ်ခုသို့ ကူသပဌောင်သချိန်တလင် ထုတ်လုပ်မဟုစလမ်သအာသစတင်ရန် ငလေကဌေသအာသဖဌင့် ပဌန်လည် နာလန်ထူနိုင်ခဌင်သ မရဟိနိုင်တော့သည်ကလည်သ အကဌောင်သရင်သတရပ်ဖဌစ်လာပါသည်။

    ထုတ်လုပ်မဟုနဟင့် ဝင်ငလေတည်ငဌိမ်မဟုကိုပံ့ပိုသပေသနိုင်ရန်နဟင့်ဒေသအလိုက်စိန်ခေါ်မဟုမျာသအာသ ဖဌေရဟင်သနိုင်ရန် အမဟန်တကယ်အကူအညီဖဌစ်စေသည့် လိုက်လျောညီထလေသော ပံ့ပိုသကူညီမဟု ပုံသဏ္ဍန်မျာသမဟုတ်လျဟင် စာသနပ်ရိက္ခာအကူအညီသည် ပဌန်လည်ထူထောင်ရေသအတလက် တံတာသမဟုတ်ဘဲ အကဌိမ်ကဌိမ် အခါခါပေသ‌ဝေနေရခဌင်သဖဌင့် အကူအညီရယူသူ လူထုအတလက်လည်သ အမဟီခိုခံ အခဌေအနေ ဆီသို့ လုံသလုံသလျာသလျာသ ကျရောက်သလာသစေသည့် ဖဌေရဟင်သနည်သတစ်ရပ်အနေဖဌင့်သာ ရဟိနေပါသည်။

    ထို့ပဌင် လက်ရဟိ စစ်ကိုင်သတိုင်သတလင်၊ ၂၀၂၅ မတ်လအတလင်သ လဟုပ်ခတ်ခဲ့သော ငလျင်ဒဏ်ကဌောင့် မဌေသာသ မျာသ အက်ကလဲကာ စိုက်ပျိုသမဌေမျာသ ပျက်စီသခဲ့ရုံသာမက၊ ဆည်ရေပေသဝေမဟုမဟာလည်သ စစ်ကောင်စီမဟ လုံသဝ ရပ်ဆိုင်သခံထာသရခဌင်သ (Weaponization of water) ကဌောင့် အညာဒေသ၏ အဓိက အသက်မလေသဝမ်သ ကျောင်သဖဌစ်သော နလေစပါသနဟင့် ဆီထလက်သီသနဟံစိုက်ခင်သမျာသမဟာ ဆက်လက်စိုက်ပျိုသရန်၊ ရဟင်သန်ရန်လည်သ လမ်သစပျောက်နေပါသည်။

    ဥပမာအာသဖဌင့်၊ ဆာသလင်သကဌီသမဌို့နယ်၊ xxx ကျေသရလာတလင် ငလျင်ဒဏ်ကဌောင့် မဌေပဲခင်သမျာသ တလင် မဌေမျာသအက်ကလဲပျက်စီသခဲ့ပဌီသ ကိုယ်ပိုင်ရေတလင်သမရဟိသော တောင်သူမျာသမဟာ နလေသီသနဟံစိုက်ပျိုသရန်ရေ အရင်သအမဌစ် လုံသဝမရဟိတော့ပါ။ အစဉ်အလာအရ အာသကိုသခဲ့ရသော ဆည်ရေမဟာလည်သ ပိတ်ပင် ခံထာသရသဖဌင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုသရေသအပဌင်၊ ကျေသရလာနေလူထုမျာသ သောက်ရေ၊ သုံသရေအတလက်ပင်လျဟင် ရေတလင်သအသစ်မျာသ တူသဖော်ရန်အတလက် ရေစုတ်စက်၊ ရေသလင်သပိုက်မျာသ အရေသပေါ် လိုအပ်နေပါသည်။

    အလာသတူ ချောင်သဦသမဌို့နယ်၊ xxx ကျေသရလာအုပ်စု၊ xxx ကျေသရလာသည် ကုန်စည်စီသဆင်သသည့် အဓိကဆက်သလယ်ရေသလမ်သကဌောင်သဖဌစ်သည့် မုံရလာ-မန္တလေသလမ်သမကဌီသနာသတလင် တည်ရဟိပဌီသ၊ လက်ရဟိ လက်ပံတောင်သတောင်မဟ ထလက်ရဟိသည့် ကဌေသနီသတ္တုရိုင်သမျာသအာသ ၀မ်ပေါင်ကုမ္ပဏီမဟ သယ်ယူရာတလင်  စစ်ကောင်စီတပ်မျာသမဟ ၄င်သတို့လုံခဌုံရေသယာဥ်တန်သမျာသနဟင့် အလဟည့်ကျပုံမဟန် သယ်ယူပို့ဆောင် ပေသနေသည်ဖဌစ်သောကဌောင့် စစ်ကောင်စီတပ်မျာသမဟာ ၂၀၂၆ခုနဟစ်၊ ဇန်န၀ါရီ လဆန်သပိုင်သမဟ စတင်၍ xxx ကျေသရလာတလင် အထိုင်ချတပ်စလဲလာပါသည်။ သို့ဖဌစ်ပါ၍ xxx ကျေသရလာရဟိ လူဦသရေ ၁၃၈၀၊ အိမ်ထောင်စု (၇၀၀)ကျော်မဟာ စစ်ကောင်စီတပ် လက်လဟမ်သမမဟီသည့် နေရာသို့ ရလေ့ပဌောင်သရပါသည်။ ထိုသို့ ရလေ့ပဌောင်သသည့် နေရာသစ်တလင် သောက်သုံသရေ ရရဟိရန် အနည်သဆုံသ (၃) မိုင်ခန့်‌ဝေသသော နေရာမဟ ရေတလင်သသို့ သလာသရောက်ခပ်ယူရပါသည်။ အကယ်၍ မသလာသရောက်နိုင်သော သက်ကဌီသရလယ်အိုနဟင့် မသန်စလမ်သ၊ က‌လေသသူငယ်မျာသပဌာသသော အိမ်ထောင်စုမျာသမဟာ စာသသုံသဆီ ငါသပိဿာ၀င် ပုံသနဟင့် တပုံသလျဟင် (၈၀၀) ကျပ် နဟင့် သောက်သုံသရေအာသ ၀ယ်ယူသုံသစလဲနေရပါသည်။ ငလျင်ဒဏ်ကဌောင့် ရေတလင်သမျာသ ပျက်စီသခဲ့ရုံသာမက၊ ဝမ်ပေါင်ကဌေသနီစီမံကိန်သနဟင့် ကျေသရလာတလင်သရဟိ “ကုမာရမျိုသဆက်” လူငယ်အဖလဲ့ကဲ့သို့သော ကိုယ်ထူကိုယ်ထ ရပ်ရလာကူညီရေသအဖလဲ့မျာသမဟ ပညာရေသနဟင့် လူမဟုရေသလုပ်ငန်သမျာသ လုပ်ဆောင်နေရင်သ အရေသပေါ်ကူညီရေသ လုပ်ငန်သမျာသကိုပါ ကူညီပေသနေသော်လည်သ နည်သပညာနဟင့် ငလေကဌေသလက်လဟမ်သမဟီမဟုမဟာ အကန့်အသတ်ရဟိနေဆဲဖဌစ်ပါသည်။ လက်ရဟိ အခဌေအနေတလင် အညာလူထု အနေနဟင့်အသက်ရဟင်သန်ရေသအတလက် အခဌေခံအကျဆုံသဖဌစ်သော “ရေ”ကို အရေသ ပေါ် ညသစာသပေသ ဖဌေရဟင်သရန် လိုအပ်နေပဌီသ၊ ရေရရဟိရေသသည် စာသနပ်ရိကလာဖူလုံမဟု တစိတ်တပိုင်သအတလက် အဓိကကျသည့်အခဌေအနေဖဌစ်ပါသည်။

    စစ်ကိုင်သတိုင်သအတလင်သ၊ ယခုလက်ရဟိအခဌေအနေသည် အထက်ဖော်ပဌပါအခဌေအနေမျာသကဌောင့် စာသနပ် ရိက္ခာဖူလုံရေသဆိုင်ရာ အခဌေအနေအတလက် အထောက်အကူပဌုစေသော ဒေသအခဌေပဌု၊ ပံ့ပိုသငလေ ပမာဏမမျာသပဌာသသည့်၊ ရေတိုလတ်တလောလိုအပ်ချက်ကို ဖူလုံစေပဌီသ၊ ရေလတ်အစီအစဥ်မျာသအာသ ချမဟတ်နိုင်ရန် အခလင့်အလမ်သရဟိသည့်  လိုက်လျောညီထလေ၊ မဌေပဌင်အခဌေအနေအရ ပဌုပဌင် ပဌောင်သလဲလလယ်သည့် အရေသပေါ်စီမံချက်မျာသအာသ ပံ့ပိုသအကူအညီပေသခဌင်သသည်သာလျဟင် အသင့် တော်ဆုံသနဟင့် ထိရောက်မဟုအရဟိဆုံသ၊ လိုအပ်နေသည့် လူထုထံသို့ တိုက်ရိုက်အကူအညီ ရောက်ရဟိစေနိုင် သည့် အစီအမံမျာသဖဌစ်ပါသည်။ ထို့ပဌင် ထိုကဲ့သို့သော အကူအညီအသလင်သဏ္ဍန်မျာသမဟာ အရေသပေါ် အခဌေအနေအာသ တုံ့ပဌန်ဆောင်ရလက်နေရင်သ၊ အချိန်မရလေသ ကျရောက်နိုင်သည့် စစ်ကဌောင်သထိုသမဟုနဟင့်
    စစ်ပလဲဖော်ဆောင်မဟုအစရဟိသည့်အန္တရာယ်မျာသမဟ ရဟောင်လလဟဲနိုင်စေမဟုကိုပါ အထောက်အကူပဌုစေပဌီသ၊ လူထု၏စာသနပ်ရိက္ခာရရဟိနိုင်မဟုကို/လက်လဟမ်သမဟီစေနိုင်မဟုကိုပါ ‌ရေရဟည်တည်ငဌိမ်/အကျိုသပဌုစေနိုင်သည်။

    ဥပမာ ရလဟေဘို သို့မဟုတ် ယင်သမာပင်ခရိုင်ရဟိ ကျေသရလာမျာသတလင်

    • စာသနပ်ရိက္ခာမလုံလောက်မဟုအာသ လူထုမဟ အလုံသစုံ၊ တသက်တာ ခံစာသစေရနိုင်သည့် အခဌေအနေသို့ မရောက်မီ ပံ့ပိုသကူညီမဟုမျာသပေသနိုင်ခဌင်သ/ထောက်ပံ့နိုင်ခဌင်သ။
    • ပဋိပက္ခနဟင့် ရာသီဥတုဖိအာသအောက်တလင် လက်တလေ့အသုံသဝင်နေသည့် ယခင်ပုံမဟန်ရိုသရာ လယ်ယာပုံစံမျာသမဟ ခလဲထလက်ထာသသည့် မတူညီသည့် အခဌာသပုံစံအသစ်၊ ပဋိပက္ခကာလအတလင်သ စာသနပ်ရိကလာဖူလုံမဟုအတလက် ချဥ်သကပ်မဟု အသလင်သဏ္ဍန်အသစ်မျာသကို လေ့လာနိုင်ခဌင်သ။
    • ယခင်ပုံမဟန် လယ်ယာမဌေစိုက်ပျိုသခဌင်သအလေ့အထတို့နဟင့် မတူကလဲပဌာသသော ပဋိပက္ခကာလ အတလင်သ တိုသချဲ့အသုံသချနိုင်မည့် အထောက်အထာသမျာသကို ထုတ်လုပ်နိုင်ခဌင်သ စသည့် အကျိုသကျေသဇူသမျာသ ကို ရရဟိလာစေနိုင်ပါသည်။

    ထိုသို့ ‌ဒေသအခဌေပဌုစီမံချက်ဒီဇိုင်သမျာသ ရေသဆလဲရာတလင်လည်သ ပဋိပက္ခကာလအတလင်သ ဖဌစ်သောကဌောင့် သိရဟိလိုက်နာကျင့်သုံသရမည့် အခဌေအနေမျာသအာသသတိပဌုမဟုရဟိခဌင်သ၊ ပဌောင်သလဲ နေသောရာသီဥတုနဟင့် လိုက်လျောညီထလေဖဌစ်ခဌင်သ၊ အလုပ်ပဌီသမဌောက်မဟုထက်စာလျဟင် အန္တရာယ် လျဟော့ချရေသကို ညသစာသပေသ ခဌင်သနဟင့် ဆောင်ရလက်ရမည့်လုပ်ငန်သစဥ်မျာသအာသ ဒေသခံမျာသမဟသာ ညသဆောင်မဟုရဟိစေခဌင်သစသည့် အချက် အလက်မျာသကိုသာ အခဌေခံပဌီသကျင့်သုံသပါမဟသာ အဆင်ပဌေနိုင်ပါမည်။

    ထိုသို့သော စီမံချက်အစီအစဥ်မျာသအာသ ဆောင်ရလက်ရာတလင်လည်သ စာသနပ်ရိက္ခာထုတ်လုပ်မဟု အမဌင့်ဆုံသ ရရဟိရေသ ထက်စာလျဟင် မသေချာမဟုနဟင့် အချိန်မရလေသအန္တရာယ်ရဟိစေသည့် အခဌေအနေအောက်တလင် စာသနပ် ရိက္ခာရရဟိနိုင်မဟု သို့မဟုတ် လက်လဟမ်သမဟီစေနိုင်မဟု နဟင့် တည်ငဌိမ်မဟုကိုသာ ညသစာသပေသသင့်ပါသည်။

    ရေရဟည်တည်တံ့သောရလဒ်မျာသ ရရဟိရန်နဟင့် အမဟန်တကယ်အကျိုသဖဌစ်ထလန်သစေရန် ဒေသခံမျာသမဟ သာဦသဆောင်သော၊ ၄င်သတို့ကိုယ်တိုင်သိရဟိနာသလည်ရေသဆလဲထာသပဌီသ၊ဒေသခံအချင်သချင်သအကဌာသ ချိတ် ဆက်ဆောင်ရလက်ကဌသည့် အလေ့အထမျာသရဟိသည့် မဌေပဌင်ကလန်ယက်မျာသကိုသာ ပိုမိုအာသကောင်သ လာစေရန် ပံ့ပိုသပေသစေရန်သာ လိုအပ်ပါသည်။ ပဌင်ပပညာရဟင်မျာသ မရနိုင်သော လက်တလေ့အခဌေအနေ သိမဌင်မဟုကို ဒေသခံအဖလဲ့မျာသကသာ သိရဟိနာသလည် ကျလမ်သကျင်ထာသကဌပါသည်။

    သို့ဖဌစ်ပါ၍ အညာဒေသရဟိ စာသနပ်ရိက္ခာမလုံလောက်မဟုသည် ယာယီပဌဿနာမဟုတ်တော့ဘဲ လူမဟုအဖလဲ့အစည်သ၏ စနစ်တည်ဆောက်ရေသ၊ ဖလဲ့စည်သပုံဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်သဖဌစ်လာနေပါသည်။ မတူညီသော ဒေသအခဌေအနနဟင့် လူမဟုစံနဟုန်သမျာသနဟင့် ကိုက်ညီစလာ၊ ပဋိပက္ခကာလအတလင်သ  အချိန်မရလေသ အန္တရာယ် ကျရောက်နိုင်သည့် လုံခဌုံသရေသအခဌေအနေနဟင့် လျော်ညီစလာ  ပဌုလလယ်၊ ပဌင်လလယ်ဖဌစ်အောင် စနစ်တကျ ဒီဇိုင်သရေသဆလဲထာသသော စီမံချက်မျာသသည်သာ စစ်ကိုင်သတိုင်သအတလင်သရဟိ လူထု၏ ပဋိပက္ခ ကာလအတလင်သ အရေသပေါ်စာသနပ်ရိကလာလိုအပ်ချက်ကို ဖဌေရဟင်သပေသနိုင်မည့်အပဌင်  ရေရဟည်အတလက် လူထု၏စာသနပ်ရိက္ခာလက်လဟမ်သ‌မဟီနိုင်မဟုကိုပါ တည်ငဌိမ်စေသည့် အစီအမံဖဌစ်ပါသည်။ ထို့အပဌင် လူထု၏ ဆက်လက်အသက်ရဟင်သန်နိုင်ရေသ၊ ပဋိပက္ခကာလအတလင်သ ဆက်လက် ကဌံ့ကဌံ့ခံနိုင်ရေသ အတလက် အသက်မလေသဝမ်သကျောင်သဆိုင်ရာအခလင့်အလမ်သမျာသကိုပါ လက်လဟမ်သမဟီစေခဌင်သ သို့မဟုတ် စာသနပ်ရိကလာ ဖူလုံနိုင်စေရန်အကာအကလယ်ပေသခဌင်သနဟင့် ရေရဟည်တုံ့ပဌန်ရေသအတလက် အစီအမံမျာသ ချမဟတ်နိုင်သည့် အခဌေခံအချက်အလက်မျာသအာသလည်သ  ပံ့ပိုသပေသနိုင်မည်ဖဌစ်ပါသည်။

    အညာဒေသ၏ စာသနပ်ရိက္ခာ အကျပ်အတည်သသည် ယာယီစိုသရိမ်မဟု မဟုတ်တော့ဘဲ ဒေသတစ်ခုလုံသ၏ ရဟင်သန်ရေသနဟင့်ဆိုင်သော ကိစ္စဖဌစ်သည်။ မဌေပဌင်ရဟိ အမဟန်တကယ် လုပ်ဆောင်နေသော အဖလဲ့အစည်သ မျာသကို ယုံကဌည်စလာဖဌင့် တိုက်ရိုက်ပံ့ပိုသခဌင်သကသာလျဟင် အညာမဌေ၏ စာသနပ်ရိက္ခာစနစ် ပဌိုလဲသလာသခဌင်သ မဟ ကာကလယ်နိုင်မည့် တစ်ခုတည်သသော နည်သလမ်သဖဌစ်သည်။

    လက်ပံနီသည် အညာဒေသ၏ လူမဟုပတ်ဝန်သကျင်ဆိုင်ရာ အခဌေအနေမျာသကို အထူသပဌုလေ့လာသည့် လလတ်လပ်သည့် သုတေသီတစ်ညသဖဌစ်သည်။ သူမ၏ သုတေသနမျာသမဟာ မဌေပဌင်၏ ပကတိ အခဌေအနေမျာသနဟင့် နိုင်ငံတကာမူဝါဒရေသရာ မူဘောင်မျာသအကဌာသ ကလာဟမဟုကို ချိတ်ဆက်ဖဌည့်ဆည်သ ပေသရန် အဓိထာသသည်။

    xxx ကျေသရလာအမည်မျာသကို လုံခဌုံရေသကဌောင့် မဖော်ပဌခဌင်သဖဌစ်ပါသည်။ ယခုသုံသသပ်ချက်ဆောင်သပါသတလင် ဖော်ပဌထာသသော အကဌောင်သအရာမျာသသည် စာရေသသူ၏ လလတ်လပ်သော အမဌင်နဟင့် သုံသသပ်ချက်မျာသဖဌစ်သည်။


  • Ah Nyar’s Big Questions in 2026: Where Are We Headed?

    Ah Nyar’s Big Questions in 2026: Where Are We Headed?

    Ah Nyar’s Big Questions in 2026: Where Are We Headed?

    Photo: Villagers from Pauk Township, Magway Region, fleeing their homes. (Credit: Khit Thit Media)

    Six years into Burma’s Spring Revolution, the political landscape is shifting once again and not always in ways the resistance had imagined. National Unity Government has declared a multi-stage reform process in response to escalating public frustration from its own support base. Questions about effectiveness, coordination, and accountability are no longer whispered concerns; they are openly debated online and across liberated areas. At the same time, Operation 1027 of the three Brotherhood Alliance (MNDAA, AA and TNLA) has effectively stalled. Beijing’s mounting pressure on the alliance has altered battlefield calculations and reminded all actors that geopolitics remains a determining force in Burma’s conflict. Adding to this fragile equation, the junta’s renewed push for general elections has been widely dismissed as a political manoeuvre rather than a genuine democratic transition. Labelled a “sham” by much of the international community, including ASEAN, the elections underscore the regime’s attempt to repackage military rule in civilian clothing. These events emerged as defining features of Burma’s political landscape in late 2025. Amid these developments, central Burma — known locally as Ah Nyar — has quietly become one of the most consequential political arenas of 2026.

    Sagaing, Mandalay and Magway have announced the formation of federal unit governments. This signals a significant shift from resistance mobilisation to sub-national political structuring. Since the coup d’état in 2021, the central dry zone has been more than a resistance stronghold; it has served as the backbone of the NUG’s de facto authority. The formation of federal unit governments was welcomed by the NUG, states and regional parliaments, and non-violent movement coalitions such as CDM and People’s Strike Groups. Somewhat unexpectedly, ethnic revolutionary organisations refrained from expressing their positions or formally acknowledging the establishment of the federal unit governments. NUG Acting President stated, “to establish a better system of governance for the Sagaing region” in his speech during the seventh regular meeting of Sagaing Federal Unit Hluttaw, introducing the cabinet.

    Federal Foundations or Parallel Power Centres?

    The newly emerged federal unit governments in Ah Nyar raise two fundamental questions. Are these sub-national governments creating parallel power centres? Or are they laying the foundations of a future federal union?

    The revolution may have achieved its immediate objective of removing the Naypyitaw regime over the past five years if the major groups had reached a consensus and formed a unified military alliance. However, it failed to bring smaller factions together under a coherent strategic direction. This means that the Spring Revolution has developed within a fragmented reality. That said, the reason why the federal units in central Burma emerged can generally be conceptualised in three ways. First, resistance forces in the region spread across villages and townships (around 87 townships), which makes collective actions challenging. Politically, the movement lacked a coherent central nucleus to provide unified strategic direction. In the past five years, the NUG has struggled to bring these dispersed forces under a coherent organisational framework. Second, a political foundation was already in place. The Federal Democracy Charter, NLD’s federal principles (Suu’s six principles) and the continuing legitimacy of 2020 elected MPs provided both normative and institutional grounding. Many of these MPs remained active in Ah Nyar and liberated areas. Taken together, these reinforce the case for formalised federal units. Third, perceived shortcomings of the NUG in Ah Nyar accelerated local initiatives. Weak coordination with emerging grassroots leaders, ineffective rebel governance and concerns over resource distribution contributed to demands for more autonomous regional structures.

    The federal units have formally recognised the NUG as the central authority of the revolution and the interim federal government. In military affairs, their mandate is limited to unit-level security forces to effectively function as unit guard forces, while PDFs remain under the existing NUG command. Section 139 of the Sagaing Constitution states, “The following armed forces may be established in consultation with the National Unity Government: (a) the Defence Force of the Unit; and (b) the Security Force/Police Force of the Unit.” Section 114 of the Magway Interim Arrangement reflects a similar provision, while the Mandalay Interim Arrangement does not mention any security arrangements. Foreign affairs are fully vested in the centre and reaffirm the NUG’s exclusive diplomatic role. Provisions in Chapter 17 of the Magway Interim Arrangement, Chapter 18 of the Sagaing Constitution, and Annexe I of the Mandalay Interim Arrangement outline power-sharing between the NUG and the units. However, the division of competency still requires careful negotiation.

    These developments could, in principle, reinforce the NUG rather than weaken it. Yet this outcome is not automatic. Critical conditions remain. Clear and durable understandings must be made, particularly on sensitive issues such as military coordination and foreign relations. The division of competencies between the centre and emerging federal units cannot be left ambiguous; it requires deliberate and structured negotiation. Given the political weight of these matters, authority must be exercised with restraint, caution, and strategic foresight.

    Governing Priorities?

    Sub-national governments are primarily functional in nature, widely described as mechanisms to deliver public services and coordinate with key stakeholders at the regional level. Their formation and structure are not unitary; rather, they are coalition-based. In Sagaing, the unit government comprises five representative blocs, while in both Magway and Mandalay, the respective unit governments are composed of seven representative blocs each. That said, and with the fragmented reality of the revolutionary landscape, the basic question arises. Can they truly make these governments work effectively? They must juggle competing priorities: confronting intensifying military pressure from the junta, navigating complex relationships with neighbouring ethnic organisations (KIO in Sagaing, AA in Magway, and TNLA/MNDAA in Mandalay) and sustaining alignment with the NUG and at the same time, building functioning sub-national governments.

    Within this reality, two priorities stand out for 2026.

    First, upper-layer political stability must be deliberately constructed. This requires stabilising the internal balance of power within the unit governments, particularly among the representative blocs, while also managing relationships with the NUG and neighbouring ethnic revolutionary organisations. Without cohesion at this level, effective governance on the ground will remain fragile and contested. To sustain this equilibrium, structured communication channels and agreed decision-making procedures must be institutionalised between representative blocs, the NUG, and neighbouring ethnic organisations. Clear mechanisms for dispute resolution should also be established to manage inevitable tensions before they escalate into political rifts. Without such frameworks, internal competition, mistrust, or overlapping claims to legitimacy will erode administrative effectiveness and weaken public confidence.

    Second, an administrative framework at the federal unit level must be clearly defined, not in rhetoric, but in practice. The 2020 electoral mandate and revolutionary legitimacy, while powerful, cannot by themselves sustain governance. Authority must be translated into systems. Federal units need functioning structures for administration, budgeting, taxation, public service delivery, dispute resolution, and coordination with security actors. Lines of authority must be codified. The boundaries between civilian leadership and armed forces must be clearly drawn. Without institutional discipline, coalition-based governments risk becoming symbolic rather than functional. Equally important is a smooth and orderly transition from the NUG’s Ministry of Home Affairs and Immigration administration to the emerging sub-national governments. This transition is not merely technical; it is political.

    The success of Ah Nyar’s sub-national governments will depend less on how broadly they are composed and more on how effectively they are structured and managed.

    Cite this article: Centre for Ah Nyar Studies. (2026, February 15). Ah Nyar’s Big Questions in 2026: Where Are We Headed? [Op-ed]. Centre for Ah Nyar Studies. https://ah-nyarstudies.org/ah-nyars-big-questions-in-2026-where-are-we-headed/ 


  • အညာကို လျဟော့တလက်ခဲ့ခဌင်သ အမဟာသ

    အညာကို လျဟော့တလက်ခဲ့ခဌင်သ အမဟာသ

    အညာကိုလျဟော့တလက်ခဲ့ခဌင်သ အမဟာသ

    မဌန်မာ့နလေညသတော်လဟန်ရေသ ၅နဟစ်ပဌည့်ပါတော့မည်။ ကချင်ခေါင်သဆောင်တစ်ညသ ပဌောခဲ့ဖူသသည့် “တော်လဟန်ရေသတစ်ခုက ၅နဟစ်ထက်ပိုမကဌာသင့်ဘူသ” ဆိုသည့် စကာသကို ပဌန်လည် သတိရမိသည်။ ထိုအတိုင်သဆို နလေညသတော်လဟန်ရေသ အဆုံသသတ်ခါနီသနေပဌီလာသ။ သို့မဟုတ် လက်ရဟိကဌုံတလေ့နေရသည့်အရာတလေကရော ဘာတလေပါလဲ။

    စစ်တပ်၏ အပ်ကဌောင်သထပ် နိုင်ငံရေသကစာသကလက်အတိုင်သ မဌန်မာစစ်တပ်က အသလင်ကူသပဌောင်သမည့် နိုင်ငံရေသလမ်သကဌောင်သကို စတင် ပုံဖော်နေခဲ့ပဌီဖဌစ်သည်။ မဌန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်သ (ဒေသအခေါ် အညာ) တစ်ဝိုက်နဟင့် တိုင်သရင်သသာသဒေသရဟိနယ်မဌေမျာသကို စစ်တပ်၏ စစ်ဆင်ရေသဗျူဟာ နဟင့်အတူ ရလေသကောက်ပလဲ အကောင်အထည်ဖော်ရန် ကဌိုသပမ်သလျက်ရဟိသည်။ ဥပမာ-စစ်ကိုင်သ ကလေသ-ကဘော်ဒေသ၊ ဟာသခါသ (ချင်သပဌည်နယ်) ၊ ပေါက်၊ ကျောက်ထု (မကလေသ)၊ မင်သတပ် (ချင်သပဌည်နယ်)၊ မတ္တရာ၊ မိုသကုတ် (မန္တလေသ)နဟင့် ရလဟေဘို (စစ်ကိုင်သ) စသည့် နေရာအနဟံ့အပဌာသတလင် စစ်ဆင်ရေသမျာသ လုပ်ဆောင်လာသည်။ တချို့နယ်မဌေမျာသကို အာဏာသိမ်သစစ်တပ်က ပဌန်လည်နေရာယူထာသပဌီဖဌစ်သည်။ အာဏာသိမ်သစစ်တပ်က နိုင်ငံ၏ အရဟေ့ပိုင်သမဟသည် အနောက်ပိုင်သဒေသနယ်မဌေမျာသအထိ တော်လဟန်ရေသတပ်ဖလဲ့မျာသ၏ ထောက်ပံ့ရေသလမ်သကဌောင်သမျာသကို ဖဌတ်တောက်ရန် လုပ်ဆောင်လျက်ရဟိပဌီသ အဓိက စစ်ဆင်ရေသမျာသအတလက် ပဌင်ဆင်လျက်ရဟိသည်။

    ၂၀၂၃ခုနဟစ် နောက်ပိုင်သနဟင့် ၂၀၂၄ ခုနဟစ် အခဌေအနေမျာသကို ပဌန်ကဌည့်ပါက အာဏာသိမ်သစစ်တပ်အတလက် လုံသဝ အထိနာခဲ့သည်။ စစ်လက်နက်ပစ္စည်သထုတ်လုပ်ရေသစက်ရုံမျာသ တည်ရဟိရာ မဌန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်သ တလင်ပင် ထိုကဲ့သို့စစ်ဆင်ရေသမျာသ လုပ်နိုင်ရန် ကျန်ခဲ့သောနဟစ်ဆန်သကအထိ မျဟော်လင့်ဝံ့မည်မဟုတ်ပေ။ ထိုသို့ဆိုလျဟင် ယခုအခဌေအနေက ဘာကဌောင့်ဖဌစ်လာပါသနည်သ။

    မည်သို့သောအချက်အလက်မျာသကစစ်အာဏာရဟင်ကိုစစ်ဆင်ရေသလုပ်ဆောင်ရန်တလန်သအာသဖဌစ်စေခဲ့သနည်သ။ နိုင်ငံရေသလေ့လာသုံသသပ်သူ အချို့က စစ်ဆင်ရေသမျာသတလင် စစ်မဟုထမ်သအင်အာသ အမျာသအပဌာသသုံသစလဲလာခဌင်သ နဟင့် တရုတ်၏ ကဌာသဝင်စေ့စပ်ညဟိနဟိုင်သသည့်ကိစ္စရပ်မျာသကို ပဌောဆိုကဌသည်။ အခဌာသရော ဘာတလေရဟိနေနိုင်သနည်သ။ မိမိတို့ကတော့ အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရနဟင့် တိုင်သရင်သသာသတော်လဟန်ရေသတပ်မျာသအနေဖဌင့် ၎င်သတို့၏ မဟာဗျူဟာဆိုင်ရာ တလက်ချက်မဟုထဲတလင် အညာကို လျဟော့တလက်ခဲ့ခဌင်သကဌောင့်ဟု သုံသသပ်ချင်ပါသည်။

    အညာက ဘာကဌောင့်အရေသကဌီသတာလဲ

    စစ်တပ်သည် ၁၉၆၀ ကာလမျာသဆီက ပဌုလုပ်ခဲ့သော စစ်ဆင်ရေသကဌီသမျာသအပဌီသ မဌန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်သကို မဟာဗျူဟာအရ ဘူမိနတ်သန်ဒေသ၊ တစ်နည်သအာသဖဌင့် “အဖဌူရောင်နယ်မဌေ” ဟု သတ်မဟတ်ထာသခဲ့သည်။ စစ်တပ်အမဌင်အရ အညာကို ထိန်သချုပ်ထာသခဌင်သသည် နိုင်ငံတော်လုံခဌုံရေသ၊ ကလန်မဌူနစ် နဟင့် တိုင်သရင်သသာသလက်နက်ကိုင် တော်လဟန်ရေသမျာသကို တာသဆီသဖိနဟိပ်ရန်အတလက် အရေသပါသည်။ ၂၀၂၁ခုနဟစ် အာဏာသိမ်သပဌီသနောက် စစ်တပ်၏အာဏာစက်ဝန်သ ထိန်သချုပ်မဟုအောက်မဟလလတ်မဌောက်ရန် လက်နက်ကိုင် တော်လဟန်ရေသကဌီသ ထလက်ပေါ်လာနိုင်ခဌေကိုမူ လျော့တလက်ထာသခဲ့ပုံပင်။

    စစ်တပ်၏ အဖလဲ့အစည်သတည်ဆောက်ထာသပုံနဟင့် စစ်ရေသပဌင်ဆင်မဟုမျာသသည် တောင်တန်သဒေသမျာသရဟိ ၎င်သ၏ ရန်သူ တိုင်သရင်သသာသတပ်ဖလဲ့မျာသအာသ တိုက်ခိုက်ရန် အလေသထာသဆောင်ရလက်ထာသခဌင်သဖဌစ်ပဌီသ၊ အညာကို စစ်ရေသစမ်သသပ်ဧရိယာတစ်ခု အဖဌစ်သာ ယေဘုယျ သတ်မဟတ်ထာသခဌင်သဖဌစ်သည်။ မကလေသတိုင်သတလင် အဓိကလက်နက်ထုတ်လုပ်ရေသစက်ရုံမျာသ ရဟိသည်။ တိုင်စစ်ဌာချုပ်မျာသကို နယ်စပ်ဒေသမျာသတစ်ကဌော ထိန်သချုပ်ရန် ဖဌန့်ကျက်ထာသပဌီသ အလယ်ပိုင်သဒေသမျာသရဟိ တပ်မ အသီသသီသက ကျာသကန်ပေသထာသသည်။ ဒုတိယအချက်အနေဖဌင့် မင်သအောင်လဟိုင်က ဖီသနစ် တီဗီနဟင့် အင်တာဗျူသတစ်ခုတလင် “ပဌောရရင်တော့ဗျာ 
 ဟို ပဌောရလို့ရဟိရင်တော့ အဲလောက်ထိတော့မျာသလိမ့်မယ်လို့ ကျလန်တော်မထင်ခဲ့ဘူသ” ဟု ၂၀၂၁ ခုနဟစ် အာဏာသိမ်သမဟု ဆန့်ကျင်ရေသမျာသနဟင့်ပတ်သက်၍ ၎င်သအနေဖဌင့် အတလက်အချက်မဟာသခဲ့ကဌောင်သ ဝန်ခံထာသသည်။ ထိုအချက်က စစ်တပ်အနေနဲ့ မဌန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်သတလင် လက်နက်ကိုင်တော်လဟန်ရေသ တစ်ရပ် ဖဌစ်လာနိုင်ခဌေကို အကဌီသအကျယ် လျဟော့တလက်ခဲ့ကဌောင်သ ထင်ရဟာသသည်။ အာဏာသိမ်သမဟုအလလန် ၅နဟစ်နီသပါသတလင် မဌန်မာစစ်တပ်၏ ဗဟိုချက် ထိန်သချုပ်ရာ မဌန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်သ အညာမဟာ စစ်တပ်၏ အဓိကနယ်မဌေအမျာသအပဌာသ ဆုံသရဟုံသနေခဲ့ပဌီဖဌစ်သည်။

    ထို့အပဌင် အညာသည် နလေညသတော်လဟန်ရေသ၏ ပဌယုဂ်တစ်ခုဖဌစ်လို့နေသည်။ အညာ လက်နက်ကိုင်တော်လဟန်ရေသက နေပဌည်တော်အာဏာအဆောက်အညကို တိုက်ရိုက် ခဌိမ်သခဌောက်နေသည်။ တစ်နည်သအာသဖဌင့် အညာစစ်မျက်နဟာသည် နိုင်ငံအနဟံ့ လူမျိုသစုလလတ်မဌောက်ရေသ တော်လဟန်တိုက်ပလဲမျာသအတလက် အလဟည့်အပဌောင်သ တစ်ခုလည်သ ဖဌစ်သည်။ စစ်တပ်၏ ဗဟိုအာဏာစက် ပျက်သုဥ်သနေကဌောင်သ အညာက မီသမောင်သထိုသပဌနေသည်။

    နိုင်ငံရေသအရဆိုလျဟင် အညာတော်လဟန်ရေသအရလေ့ကို ဒေသတလင်သမဌို့နယ်အသီသသီသရဟိ မဌေပဌင်ခေါင်သဆောင်မျာသက ဦသဆောင်နေဆဲဖဌစ်သည်။ ကအချက်က လူမျိုသစုနိုင်ငံရေသ နဟင့် အဝေသရောက် (ပဌည်ပရောက်) နိုင်ငံရေသခေါင်သဆောင်မဟုပုံစံမျာသနဟင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖဌစ်နေသည်။ လူမျိုသစုနိုင်ငံရေသညသဆောင်မဟုနဟင့် အဝေသရောက်နိုင်ငံရေသညသဆောင်မဟု အခန်သကဏ္ဍတလင်ရဟိသော ခေါင်သဆောင်အမျာသစုမဟာ မဌန်မာနိုင်ငံသာသမဟုတ်တော့သူမျာသ (နိုင်ငံခဌာသသာသမျာသ) သို့မဟုတ် နိုင်ငံခဌာသတိုင်သပဌည်တစ်ခုခုတလင် အမဌဲတမ်သနေထိုင်ခလင့်ကတ်ကိုင်ဆောင်ထာသသူမျာသဖဌစ်သည်။ အဓိပ္ပါယ်မဟာ ခေါင်သဆောင်မဟုသည် ထလက်ပေါက်သို့ ညသတည်နေပဌီသ သို့မဟုတ် ၎င်သတို့နောက်လိုက်ငယ်သာသမျာသထက် အလလန်သာလလန်သော ပုဂ္ဂိုလ်ရေသလုံခဌုံမဟုအစီအမံမျာသရဟိထာသပဌီသဖဌစ်သည်။ စစ်ဗိုလ်ချုပ်မျာသ နဟင့် ၎င်သတို့၏ နိုင်ငံရေသဘက်တော်သာသမျာသသည် ပဌည်ပရောက် နိုင်ငံရေသသမာသမျာသ၊ အဖလဲ့အစည်သမျာသ နဟင့်ပတ်သက်၍ ကျလမ်သကျင်ပိုင်နိုင်စလာ ကိုယ်တလယ်ခဲ့သည့် နဟစ်ရဟည်အတလေ့အကဌုံမျာသရဟိခဲ့သောကဌောင့် ၎င်သတို့အတလက် ခေါင်သခဲစရာကိစ္စကဌီသမဟုတ်ပေ။ ဆန့်ကျင်ဘက်အာသဖဌင့် ၁၉၈၈ ကာလမျာသအလလန်ကတည်သက လူထုခေါင်သဆောင် ဒေါ်အောင်ဆန်သစုကဌည်က မဌန်မာပဌည်တလင်သတလင် မဌန်မာလူထုနဟင့်အတူရဟိနေခဲ့၊ ခေါင်သဆောင်မဟုပေသနေခဲ့သည်။ ပို၍ အရေသကဌီသသည်မဟာ ဒေါ်အောင်ဆန်သစုကဌည်သည် မဌန်မာနိုင်ငံသာသ မဟတ်ပုံတင်ကို မဌဲမဌဲကိုင်ထာသဆဲပင်။ ထိုအချက်က စစ်ဗိုလ်ချုပ်မျာသအတလက် အလလန်ကဌီသမာသသော ခဌိမ်သခဌောက်မဟုဖဌစ်သည်။ ထိုနောက်ခံအခဌေအနေဖဌင့် မဟန်သဆကဌည့်ပါက အညာဒေသမဟ ပဌည်တလင်သခေါင်သဆောင်မဟု အာသကောင်သလာခဌင်သမဟာ စစ်ဗိုလ်ချုပ်မျာသအတလက် နိုင်ငံရေသအရ ခေါင်သကိုက် စရာ ဖဌစ်လာပါတော့သည်။

    မတူညီသော ဦသစာသပေသမဟု၊ ကလဲပဌာသသော နည်သဗျူဟာ

    ပဌီသခဲ့သည့် ၄နဟစ်အတလင်သ NUG သည် တိုင်သရင်သသာသတော်လဟန်ရေသတပ်မျာသနဟင့် ပူသတလဲ၍ စစ်ဆင်ရေသမျာသဖော်ဆောင်ခဌင်သ နဟင့် ဗဟိုအမိန့်ပေသကလပ်ကဲမဟုတည်ဆောက်ခဌင်သမျာသကို ကဌိုသပမ်သနေ ခဲ့သည်။ နလေညသတော်လဟန်ရေသတလင် အသစ်ဖလဲ့စည်သထာသသော တော်လဟန်ရေသတပ်မျာသသည်လည်သ ပုံစံတူနည်သကို လိုက်ခဲ့သည်။ တိုင်သရင်သသာသလလတ်မဌောက်နယ်မဌေမျာသတလင် ညသစလာလေ့ကျင့်ပဌီသမဟ အလယ်ပိုင်သနဟင့် အောက်ပိုင်သသို့ တဖဌည်သဖဌည်သရလေ့သည့်ဗျူဟာပင်။ ကနညသတလင် ဗျူဟာအရ တူညီမဟုမျာသတလေ့ရသော်လည်သ NUG၊ ERO နဟင့် အသစ်ဖလဲ့စည်သထာသသော တော်လဟန်ရေသတပ်မျာသအကဌာသ ပူသပေါင်သဆောင်ရလက်မဟုသည် အလလန်ကျဉ်သမဌောင်သသောဘောင်တစ်ခုထဲတလင်သာ ရဟိနေခဲ့ကဌောင်သကို နောက်ပိုင်သတော့ ရဟင်သရဟင်သလင်သလင်သသိလာရသည်။ ကလဲပဌာသသော မဟာဗျူဟာမျာသနဟင့် မတူညီသော ညသစာသပေသမဟုမျာသကို မဌင်တလေ့လာရသည်။

    ERO မျာသက သူတို့၏ကိုယ်ပိုင်နယ်မဌေမျာသကို ခိုင်မာစေရန် ဒေသဆိုင်ရာဗျူဟာမျာသကို အလယ်ပိုင်သဒေသ အင်အာသစုမျာသနဟင့် ဗျူဟာအရချိတ်ဆက်ဆောင်ရလက်မဟုထက် သူတို့၏ သဌဇာလလဟမ်သမိုသမဟုကို အခိုင်အမာသေချာစေရေသနဟင့် ချဲ့ထလင်ရေသတို့ကိုသာ အလေသထာသပဌီသ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ မိမိတို့ဒေသတလင်သ မဟာဗျူဟာမျာသကို အလယ်ပိုင်သဒေသနဟင့်ချိတ်ဆက်ရေသထက် ERO မျာသက ၎င်သတို့၏ ကိုယ်ပိုင်နယ်မဌေမျာသကို ထိန်သချုပ်မဟုအာသကောင်သလာစေရန်နဟင့် ၎င်သတို့၏ စစ်ရေသ၊ နိုင်ငံရေသစိုသမိုသမဟုကို ခိုင်မာစလာချဲ့ထလင်ရေသကိုသာ ညသစာသပေသနေခဲ့သည်။ အလာသတူပင် NUG ဘက်မဟာလည်သ ERO မျာသအပေါ် အလလန်အမင်သအာသပဌုပဌီသ အလယ်ပိုင်သဒေသကို အာရုံသိပ်မထာသခဲ့ခဌင်သကဌောင့် အခလင့်အလမ်သကောင်သမျာသ လလတ်သလာသခဲ့သည်ပင်။ သေချာသည့်အချက်မဟာ ဗဟိုကလပ်ကဲမဟုတည်ဆောက်ခဌင်သ၊ ERO မျာသနဟင့် ပူသပေါင်သဆောင်ရလက်ခဌင်သမျာသသည် မျဟော်လင့်ထာသသည့်အတိုင်သ ဖဌစ်မလာသေသ။

    သို့သော် အညာတော်လဟန်ရေသအရလေ့သည် လက်လုပ်မျာသနဟင့် မဌေမဌဟုပ်မိုင်သမျာသမဟတစ်ဆင့် ညဟိနဟိုင်သ စစ်ဆင်ရေသမျာသအထိ အဆင့်ဆင့် ကဌီသထလာသလာနေခဲ့သည်။ မဌန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်သ အညာတော်လဟန်ရေသအင်အာသစု အဖလဲ့ငယ်လေသမျာသသည် ကျေသလက်နယ်မဌေမျာသနဟင့် စစ်ရေသအရဗျူဟာကျသော လမ်သမကဌီသမျာသကို ထိန်သချုပ်နိုင်သည်အထိ စိုသမိုသမဟုရရဟိလာသည်။ အညာတော်လဟန်ရေသ၏ အစိတ်အပိုင်သကဌီသတစ်ခုအဖဌစ် ပါဝင်နေသော်လည်သ NUG က မဟာဗျူဟာမဌောက် ခေါင်သဆောင်မဟုအခန်သကဏ္ဍကို ယူရန် ပျက်ကလက်နေခဲ့သည်။ ထိုအချက်က အညာဒေသတလင် အပေါ်လလဟာခေါင်သဆောင်မဟုလေဟာနယ် ဖဌစ်ပေါ်လာစေသည်။ နယ်မဌေထိန်သချုပ်မဟုအရ အောင်မဌင်မဟုမျာသ ရဟိသော်လည်သ အညာတော်လဟန်ရေသလဟုပ်ရဟာသမဟုသည် မျာသပဌာသလလန်သသော ကျေသရလာအခဌေပဌု တော်လဟန်ရေသအင်အာသစုမျာသကို စုစည်သရန် ရုန်သကန်နေရသည်။ ၂၀၂၅ ခုနဟစ် ဒုတိယနဟစ်ဝက်မဟစ၍ အညာတော်လဟန်ရေသ တပ်မျာသကဌာသတလင် စီမံချက်အခဌေပဌု နဟင့် ဇုန်အခဌေပဌု စစ်ရေသပူသပေါင်သဆောင်ရလက်မဟုမျာသ ခပ်စိပ်စိပ် မဌင်တလေ့လာရပါသည်။ failed experiments မျာသမဟ သင်ခန်သစာယူ၍ ဗျူဟာအသစ်မျာသကို လိုက်လျောညီထလေချမဟတ်နေသည်ဟု နာသလည်ရပါသည်။ ယခုထိတိုင် အညာတလင် စနစ်ကျသော ညဟိနဟိုင်သကလပ်ကဲမဟုနဟင့် အမိန့်ပေသမဟုပုံစံကို တည်ဆောက်ရန် အခက်အခဲမျာသရဟိနေဆဲပင်။

    ဘာတလေမဟာသခဲ့သလဲ

    NUG ရဲ့ ပသုံသလုံသ ဗျူဟာ (ပဌည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေသအဖလဲ့၊ ပဌည်သူ့ကာကလယ်ရေသအဖလဲ့နဟင့် ပဌည်သူ့လုံခဌုံရေသအဖလဲ့)က အညာမဌေပဌင်မဟာ ဖဌစ်ပျက်နေသော ပကတိအခဌေအနေမျာသကို ထည့်တလက်ရန်၊ နလေညသတော်လဟန်ရေသလဟုပ်ရဟာသမဟုရေချိန်နဟင့် ချိန်သာသကိုက်ဖဌစ်ရန်တို့ကို ထည့်တလက်ရန် ပျက်ကလက် ခဲ့သည်။ လက်နက်ကိုင်တော်လဟန်ရေသ အရဟိန်အဟုန်မဌင့်လာနေဆဲကာလ၊ တစ်နည်သအာသဖဌင့် နယ်မဌေထိန်သချုပ်မဟု မသေချာသေသသည့်အချိန်တလင် NUG က ဗျူရိုကရေစီယန္တရာသမျာသကို တည်ဆောက်လိုက်သည်။ ထိုအချက်က မဌေပဌင်လုပ်ငန်သဆောင်ရလက်မဟုမျာသအတလက် ရဟုပ်ထလေသစေသကဲသို့ အညာတစ်ခလင်မဟ တက်သစ်စ ခေါင်သဆောင်မဟုကဌာသရဟိ အက်ကဌောင်သမျာသကို ပိုမိုနက်ရဟိုင်သစေသည်။ ၎င်သနည်သဖဌင့်ပင် တော်လဟန်ရေသဗျူရိုကရေစီအတလင်သမဟ ယန္တရာသအချင်သချင်သကဌာသပဋိပက္ခမီသ စတင်လာခဲ့ခဌင်သ ဖဌစ်သည်။ NUG ဗျူရိုကရေစီအတလင်သမဟ ခေါင်သဆောင်မျာသသည်လည်သ အာဏာသိမ်သစစ်တပ်ကို တိုက်ခိုက်ဖို့ထက် ၎င်သတို့အတလက် လုပ်သာကိုင်သာ ရဟိစေမည့် အဖလဲ့အစည်သတလင်သ ဝန်ထမ်သစနစ်မျာသ နဟင့် နေရာချထာသမဟုမျာသပဌုလုပ်ရန် ပိုမိုအာရုံစိုက်နေခဲ့ဟန်တူပါသည်။

    နောက်တစ်ချက်မဟာ NUG သည် တိုင်သရင်သသာသတပ်မျာသနဟင့် စစ်ရေသပူသပေါင်သဆောင်ရလက်မဟု နဟင့် ဗဟိုအမိန့်ပေသကလပ်ကဲမဟုတည်ဆောက်ခဌင်သတို့ကို အလလန်အမင်သအာရုံစိုက်နေခဲ့ပဌီသ အညာဒေသရဟိ ၎င်သ၏တပ်မျာသကို လေ့ကျင့်၊ စုဖလဲ့၍ လက်နက်တပ်ဆင်ရန် ပျက်ကလက်နေခဲ့သည့်အမဟာသဖဌစ်သည်။ ထိုအချက်ကို အတိုချုပ်ပဌောရလျင် အညာသာသမျာသနဟင့် မဌေပဌင်တလင် အတူတူရဟိနေရန် ပျက်ကလက်နေ ခဲ့ခဌင်သပင်။ အရင်သအမဌစ်ခလဲဝေမဟုနဟင့် စီမံခန့်ခလဲမဟုမျာသသည်လည်သ အညာကို ညသစာသပေသရန် ပျက်ကလက်ခဲ့သည်။ NUG ရဲ့ ရန်ပုံငလေရဟာဖလေမဟုက ပဌည်ပရောက်နိုင်ငံသာသမျာသနဟင့် အလန်လိုင်သမဟ စည်သရုံသရေသပေါ်တလင်သာ အဓိက မဟီခိုခဲ့ခဌင်သဖဌစ်ပဌီသ စစ်ကိုင်သ၊ မကလေသနဟင့် မန္တလေသတို့ကို ဗျူဟာမဌောက်ရန်ပုံငလေရဟာဖလေရေသအတလက် အာသသိပ်မစိုက်ခဲ့ပေ။ သယံဇာတ ခလဲဝေရေသတလင်လည်သ အညာအတလက် ညသစာသမပေသခဲ့ပေ။

    အရေသအကဌီသဆုံသကတော့ အညာတော်လဟန်ရေသအင်အာသစုမျာသနဟင့် ယုံကဌည်မဟုတည်ဆောက်ဖို့၊ အတူတူလက်တလဲဆောင်ရလက်ဖို့ ပျက်ကလက်ခဲ့ကဌသည်။ နိုင်ငံခဌာသရေသ နဟင့် သံတမန် ဆက်ဆံရေသ ကိစ္စရပ်မျာသမဟာလည်သ အညာလူထုကဌုံတလေ့နေရသည့်အကဌောင်သအရာမျာသကို ဘေသဖယ်ထာသခဲ့သည်။ အညာဒေသတလင်သ ခေါင်သဆောင်သစ်မျာသနဟင့် ညဟိနဟိုင်သဆောင်ရလက်မဟုကိုလည်သ လျစ်လျူရဟုခဲ့ကဌသည်။

    ပဌင်ဆင်ဖို့ အချိန်ရဟိသေသလာသ

    ကျလန်ုပ်တို့ သတိမမူမိသော အရာမျာသမဟ သင်ခန်သစာမယူနိုင်ပါက စစ်တပ်သည် နောက်ထပ် ရာစုနဟစ်တစ်ခုအထိ တိုင်သပဌည်၏ နယ်စပ်တစ်လျဟောက်တလင် စစ်ပလဲမျာသ ဆက်လက်ဆင်နလဟဲနေနိုင်ပါသည်။ နလေညသတော်လဟန်ရေသအတလက် အညာကို လျစ်လျူရဟုထာသသည့် မအောင်မဌင်သော စမ်သသပ်ချက်ကို ပဌင်ဆင်ရန် အချိန်မနဟောင်သသေသပါ။ နလေညသတော်လဟန်ရေသ၏ အောင်မဌင်မဟုသည် ပဌင်ပအကဌောင်သအရာမျာသ တလင်သာမက အညာအင်အာသစုမျာသ နဟင့် တိုင်သရင်သသာသမျာသ၏တော်လဟန်ရေသဟူသည့် ဗျူဟာ ၂ခုကို မည်သို့ပေါင်သကူသချိတ်ဆက်မလဲ ဆိုသည့် အပေါ်တလင်လည်သ မူတည်ပါသည်။

    ဟေမာန်သည် စစ်ကိုင်သအခဌေစိုက် နိုင်ငံရေသလေ့လာသူတစ်ညသဖဌစ်သည်။ ယခုဆောင်သပါသသည် Myanmar Pressphoto Agency သတင်သဌာနတလင်ဖော်ပဌထာသသော ဘာသာပဌန်ဆောင်သပါသကို ပဌန်လည်ဖော်ပဌခဌင်သဖဌစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကာသဖဌင့် ဖော်ပဌထာသသော မူရင်သဆောင်သပါသကို ဖတ်ရန် ာသ


  • Myanmar’s Spring Revolution: Paying the Price for What We Overlooked?

    Myanmar’s Spring Revolution: Paying the Price for What We Overlooked?

    Myanmar’s Spring Revolution: Paying the Price for What We Overlooked?

    Photo: CAS

    Spring Revolution approaches its fifth anniversary. It reminds the timeline that was initially pronounced by a prominent Kachin figure. He once said, “Revolution should not take longer than five years”. Are we approaching an end? Or what are we experiencing now?

    The military regime is on its political pathway to transition, dictated by its repeated political playbook. The elections are coming, along with massive military operations across tactical spots connecting central Burma (locally known as Ah Nyar) and neighbouring ethnic states. They include operations in the Kalay-Kabaw area of Sagaing and Hakha of Chin state, Pauk, Kyauk-Htu of Magway and Mindat of Chin State and Madaya, Moegot of Mandalay and Shwe Bo of Sagaing. Tatmadaw is clearly cutting the supply chain from the eastern to the western corner of the country in preparation for its major operations. Looking back to the situation in late 2023 and 2024, it was a complete disaster for the junta. It cannot expect such huge military operations, even in central Burma, where its major weapon manufacturing factories exist. Having said that, why that turn? What has empowered the military junta for such operations? Several analytical reports have pointed out the conscription and China factors. What else could it be? I would argue that the National Unity Government and Ethnic Revolutionary Organisations mistook their strategic positions by overlooking Ah Nyar.

    Why Ah Nyar?

    Tatmadaw has regarded central Burma as its strategic heartland and a historic “white area” after its major operations in the 1960s. For the Tatmadaw, securing Ah Nyar is essential to protect the state and suppress communist and ethnic insurgencies. That said, the possibility that major armed resistance could emerge from its power centre after the 2021 coup d’état has been relatively underestimated. Two theories resonate that claim. Firstly, its structure and tactical preparations are primarily emphasised on fighting against its enemies in the mountains and positioning Ah Nyar as a test ground. Major weapon manufacturing factories are in Magway. Its regional bases are spread across peripheral states – backed by infantry battalions in the central regions. Secondly, Senior General Min Aung Hlaing’s rare confession in his Phoenix TV interview – “To be honest 
 I didn’t think it would go that far” — exposes the Tatmadaw’s strategic miscalculation. His remark underscores how deeply the military underestimated the potential for armed resistance in its heartland, where it has now lost major territorial control within five years of the coup.

    In addition, Ah Nyar has become the spark of the Spring Revolution. The armed resistance in the Ah Nyar region now poses a direct threat to Naypyitaw. The Ah Nyar front marks a turning point in Myanmar’s liberation struggle. It represents the collapse of the Tatmadaw central authority in the heartland. Without the support of Ah Nyar and its people, the regime risks becoming a regime without backbone.

    Politically speaking, the resistance movement in Ah Nyar is still led by local leadership grounded in different townships across the region. This stands in contrast to exile and ethnic politics, where leadership is largely dominated by foreign citizens or permanent residents of foreign countries. The military generals and their political wings have long experience manoeuvring around exile politicians and institutions, so such actors pose relatively little challenge to them. However, when Aung San Suu Kyi chose to remain inside the country and, more importantly, to remain a Burmese citizen, it became a major threat to them. That said, the emergence of domestic leadership in Ah Nyar is likely to become a political headache for the military generals. The revolution in Ah Nyar is a clear existential threat to Tatmadaw.

    Different Priorities, Divergent Strategies

    Over the last four years, NUG sought to build military cooperation and central command with Ethnic Revolutionary Organisations (ERO). Newly established revolutionary armies follow the same idea – building the armed institution first in ethnic-liberated areas, then moving to central and lower regions. Although strategic similarities were observed in the beginning, it has later become clear that the cooperation between NUG, EROs and newly established revolutionary armies is still functional. Divergent Strategies and different priorities were seen. EROs prioritised consolidating their own territories, focusing heavily on securing and expanding their influence rather than linking their regional strategies to the central regions. Likewise, certain opportunities were missed within NUG by over-emphasising EROs but paying relatively little attention to the movement in the centre. Clearly, the central command and cooperation with EROs still do not function as expected.

    In Ah Nyar, however, the resistance movement evolved progressively—from homemade weapons and landmines to coordinated operations. Several tiny factions of resistance groups in central Burma have obtained major influence over rural territories and strategic roads. Despite being a part of Ah Nyar, NUG has failed to take a strategic leadership role – leaving a leadership vacuum. Yet, despite this territorial success, the movement struggled to unify its numerous, village-based resistance groups. Ah Nyar is facing obstacles to building a coherent command and coordination structure.

    What Went Wrong?

    The 3-Ps strategy of NUG (People Administration Team, People Defence Team, People Security Team) in Ah Nyar failed to account for the realities on the ground and the timing of the revolutionary movement. While territorial control remained uncertain amid a surge of armed resistance, NUG established bureaucratic mechanisms. This not only created operational complexities but also deepened divisions within the emerging local leadership across central Burma. In this way, inter-mechanism conflict arose within the revolutionary bureaucracy. Leaders within the NUG bureaucracy appeared more focused on creating structures that favoured themselves rather than on fighting the military junta.

    NUG focused excessively on coordinating militarily with ethnic armed groups and on establishing a centralised command system, while failing to train, arm, or organise the Ah Nyar forces. In short, it failed to operate alongside Ah Nyar on the ground.

    Resource allocation and management also failed to prioritise Ah Nyar. NUG’s fundraising relied heavily on diaspora communities and online, while it left Sagaing, Magway, and Mandalay out of strategic mobilisation. Resource distribution did not prioritise Ah Nyar either.

    Most importantly, it failed to build trust with Ah Nyar and to stay present alongside them. In matters of foreign affairs and diplomatic relations, the Ah Nyar communities were sidelined. Coordination with new local leaders in Ah Nyar was also neglected.

    Time to re-direct?

    Tatmadaw can keep fighting wars on the periphery for another century — unless we finally learn from what we overlooked. It is not yet too late for the Spring Revolution to correct the failed experiment of neglecting Ah Nyar. The success of the Spring Revolution depends not only on external factors but also on how we bridge the two strategies — Ah Nyar and the ethnic revolution.


  • Understanding Federal Units in Central Burma (part 1)

    Understanding Federal Units in Central Burma (part 1)

    Understanding Federal Units in Central Burma

    Briefing Paper on Federal Unit Politics of Central Burma (part 1)

    Introduction

     

    The dry zone or Central Burma is locally known as Ah Nyar (or Anyar). The central plain where Burmese majority lives was once politically referred to as the heartland of the Myanmar military (or Tatmadaw). It could be due to some demographic and geographic strategy of the Tatmadaw. Firstly, Tatmadaw is the state military, and it is formed by the Burmese majority, and the founding father General Aung San is from Natmauk of Ah Nyar. On the second, and more importantly, the tactical formation of Tatmadaw was strategically built on fighting against its domestic enemies in the periphery states. Tatmadaw has been a central figure of the decade-long civil war with ethnic liberation movement, particularly Karen, Mon of southern Burma, Kachin of northern Burma, Shan of Eastern Burma and Rakhine and Chin of western Burma. In light of this peripheral warfare in the mountainous regions, its major supply bases were heavily located in the central plain areas of Ah Nyar, mostly in Magway region. Out of 25 Weapon Manufacturing Industries of Directorate of Defence Industries of Tatmadaw, 68% of industries manufacturing major weapon supplies are situated in Ah Nyar alone, while the remaining 32% are in Bago and Yangon. Additionally, its human resource pool has long been filled by unemployed young men from central Burma. It was not an unfounded hypothesis for the Tatmadaw’s military strategists to view Ah Nyar as a strategic and secure position from which to counter and contain its enemies in the peripheral states. Who would have imagined the rise of a revolutionary movement in Ah Nyar? Neither the Tatmadaw nor its opposition groups, including Burma’s ethnic revolutionary organisations, could have foreseen it.

     

    The 2021 military coup d’état became a miracle in the history of revolution in Burma. The people of Ah Nyar became a central figure of the prominent Spring Revolution in Burma since the early days of 2021. Despite the tragedies on the frontlines and the fragmented structure of the resistance groups, their guerrilla campaigns have, at times, demonstrated efforts to evolve into conventional warfare, most notably marked by the launch of Operation 1027. This has also led to re-framing revolutionary strategies in Ah Nyar.

     

    Nearly five years into the Spring Revolution, with Ah Nyar at its heart, the movement now confronts escalating threats from the Tatmadaw. This raises a critical question: what direction is the revolution in Ah Nyar now taking?

     

    Contextual origins

     

    Across central Burma, the emergence of federal units was not from the prior constitutional design but a response to the evolving dynamics of the Spring Revolution. As resistance forces gained territorial control across Sagaing, Magway and Mandalay alongside advances in northern Shan, Chin, Kachin and Rakhine, the need for structured governance became increasingly urgent. Beginning in early 2023, consultations among local revolutionary actors, 2020 elected representatives and community networks led to the creation of drafting bodies for interim arrangements. These interim frameworks opened political space for decentralised regional federal governments that complement, coordinate with and strengthen the broader federal-democratic movement led by the National Unity Government.

     

    The three regions of central Burma are currently in the process of establishing federal units; most notably Sagaing, which many diplomats and scholars see pioneer of federal units. All three regions of central Burma have now enacted legal arrangements for forming federal unit governments. These interim arrangements form the core of the regional political framework and are key to understanding the direction in which the revolution in Ah Nyar is heading, despite the presence of several tiny factions of resistance groups in each region.

     

    Drafting and Approval Framework

     

    The drafting processes were led by the drafting bodies established by the respective regional parliaments. In Magway and Sagaing, the interim arrangements drafting processes began following the enactment of Laws No. 1/2023 in both regions, dated 17 November 2023. In contrast to these two regions, the Mandalay interim arrangements drafting process commenced through an agreement between the Mandalay parliament (Committee Representing Mandalay Hluttaw) and revolutionary groups in Mandalay. Unlike Sagaing and Magway, Mandalay deliberately avoided using the term “law”; instead, it adopted the “Plan for Coordination and Drafting of Interim Political Arrangements in Mandalay”. The plan was officially approved on 12 July 2024. Nevertheless, the principles and drafting processes across all three regions are largely similar.

     

    Drafting Bodies

    Approval Process

    Unit parliaments hold the sole authority to approve the interim arrangements in Sagaing and Magway. Mandalay follows a two-step approval process: first, the interim arrangements must be approved by the Mandalay Region People’s Revolutionary Forces Coordination Platform, which comprises seven groups representing revolutionary forces; and second, the Mandalay Parliament (in Burmese, မန္တလေသဒေသလလဟတ်တော်) approves and announces the arrangements to the public.

    Executive

    Despite differences in terminology, the structure and functions of unit governments in central Burma are largely similar.

    Structure

    Who Forms the Cabinet?

    Sagaing

    Constituting the Sagaing Cabinet is based on selection, as defined in Chapter 5 of the constitution, rather than appointment. Section 67 requires the parliament (Sagaing Federal Unit Hluttaw) to form a Scrutiny and Selection Commission (SSC) for the Interim Sagaing Federal Unit Government. By structure, the SSC comprises representatives similar to those in the drafting commission (for the interim arrangement), together with representatives from the People’s Administration Team in Sagaing. The SSC plays a crucial role in selecting candidates for the position of Chief Minister, and the parliament elects the Chief Minister through a secret ballot system.

    Once the Chief Minister is confirmed and formally appointed by the parliament, the Chief Minister joins the SSC to select and nominate the remaining members of the cabinet for parliamentary approval.

    Magway

    The Magway Interim Cabinet is constituted through a selection-based system, rather than an appointment system. Under Section 61 of the interim arrangement, the Selection Commission is required to nominate candidates for the position of Chief Minister for approval by the parliament. Once the parliament confirms the Chief Minister, the CM, upon the agreement of the seven parties represented in the Interim Drafting Commission, may nominate the remaining members of the cabinet. These nominations must then be submitted to the parliament for final approval.

    Mandalay

    The Mandalay Region People’s Revolutionary Forces Coordination Platform serves as the key body responsible for forming the Selection Commission for members of the Mandalay Interim Governing Council (MIGC), in accordance with Section 67 of the interim arrangement. The Mandalay parliament is then required to approve the Commission’s selections and formally announce the formation of the MIGC.

    Political Leadership

    Defence and Security

    Sagaing

    Sagaing Federal Unit establishes a federalised, civilian-led, and NUG-coordinated security architecture. The constitution allows Sagaing to form two types of armed forces — the People’s Security Team and the People’s Defence Team (the “2-Ps”), excluding the People’s Defence Force. Although NUG may deploy the 2-Ps with the agreement of the Unit Government, these forces remain under the authority and control of the Unit Government. In accordance with Section 142, the Unit Government is required to establish a Defence and Security Council to oversee the security governance of the Unit.

    Magway

    Magway interim arrangement sets out a civilian-led, locally grounded, and revolutionary-aligned security architecture. Section 114 establishes that security and defence functions fall under the authority of the Magway Interim Government. To support this, the Magway Federal Unit Parliament is mandated to enact laws governing the Unit’s security and defence forces (Section 123). An additional provision is also included that the Unit’s Ministry of Defence must form a preparatory committee to organise the Unit’s security and defence force in coordination with the armed revolutionary actors operating within the region.

    Mandalay

    The interim arrangement does not contain any provisions on this matter.

    Terms of Government

    Photos: Internet


  • အညာကျေသလက်အရည်အချင်သတလေ

    အညာကျေသလက်အရည်အချင်သတလေ

    အညာကျေသလက် အရည်အချင်သတလေ

    ဒီစာက ရသကဲတဲ့ အတလေသအမဌင်စာစုဖဌစ်ပါတယ်။ အညာလေ့လာရေသကိုမဟ လူမဟုသုတေသန ရဟုထောင့်ကနေ ချည်သကပ်တင်ပဌခဌင်သလည်သဖဌစ်ပါတယ်။ အကဌောင်သအရာက ရိုသရဟင်သပါတယ်။ ကျေသလက်အရည်အချင်သတလေ။ ပညာသင်ကဌာသခဌင်သက ဘာလဲလို့ မေသခလန်သထုတ်တဲ့အခါ ကျောင်သဆရာ၊ စာရေသဆရာဖဌစ်တဲ့ ဆရာညသအောင်သင်သက “အတလေ့အကဌုံနဲ့အတလေသအကဌံကိုလက်ဆင့်ကမ်သတာ” လို့ အဓိပ္ပါယ်ဖလင့်ဆိုပါတယ်။ ကျုံဆန့်နိုင်အာသကောင်သလလန်သတဲ့ သရေပင်တစ်ကလင်သကဲ့သို့ ချဲ့တလေသလေ၊ ကျယ်ပဌန့်လေဖဌစ်တဲ့ အနဟစ်ချုပ်သဘောတရာသတစ်ခု (Abstract concept) တစ်ခုလို့ ကျနော် နာသလည်လက်ခံပါတယ်။ သူ့ကိုယ်တိုင်ကကို အဆင့်မဌင့်တဲ့ သိမဟု နဲ့ သီအိုရီယူဆချက်မျာသ တည်ဆောက်ခဌင်သရဲ့ အခဌေခံအုတ်မဌစ်ဖဌစ်သည့်အလျောက် ယျေဘုယျဆန်နေတာ၊ တနည်သအာသဖဌင့် ဒီအဓိပ္ပါယ်ဖလင့်ဆိုချက် တစ်ခုတည်သမဟာကိုက သတ္တုချသူရဲ့ သိမဟုအတိုင်သအထလာ နဲ့ ဖဌတ်သန်သမဟု အပေါ်မူတည်ပဌီသ ဝိရောဓိဖဌစ်ဖလယ်အကောက်အယူတလေ ဆလဲထုတ်နိုင်ပါတယ်။ Ambiguous ဖဌစ်တဲ့ အနေအထာသတစ်ခုလို့ နာသလည်နိုင်ပါတယ်။ ဥပမာအာသဖဌင့် အတလေ့အကဌုံ နဲ့ အတလေသအကဌံ နဟစ်ခုစလုံသဟာ လူတစ်ညသချင်သ သို့မဟုတ် လူအစုအဖလဲ့ဖဌစ်တည်မဟုနဲ့ တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေတဲ့ သဘောတရာသတလေ ဖဌစ်တယ်။ ပုဂ္ဂလဓိဌာန်ဆန်တယ်။ ဒီတော့ ပညာသင်ကဌာသခဌင်သဆိုတာ လူသာသအာသလုံသနဲ့ အကျုံသဝင်တဲ့ အဓိပ္ပါယ်သတ်မဟတ်ချက် (universal definition) ထုတ်နဟုတ်ဖို့ ခက်ခဲတဲ့ ဖဌစ်စဉ် သို့မဟုတ် သဘောတရာသတစ်ခုလို့ နာသလည်နိုင်ပါတယ်။ ပညာသင်ကဌာသခဌင်သ သို့မဟုတ် လူတစ်ညသချင်သစီရဲ့ ပညာသင်ကဌာသခလင့် နဲ့ ပတ်သတ်လို့ နိုင်ငံတကာလူ့အခလင့်အရေသမူဘောင်ထဲက သတ်မဟတ်ချက်တလေရဲ့ အကဌီသဆုံသအာသနည်သချက်ကဘာလဲလို့ သုံသသပ်ရင် “ပညာရေသဆိုတာဘာလဲ” ဆိုတဲ့ အခဌေခံ မေသခလန်သကို နိုင်ငံတော်ဆိုတဲ့ အယူအဆဘောင်ထဲက အဖဌေပေသထာသတာဖဌစ်တယ်။ ဥပမာ – “နိုင်ငံတော်ရဲ့ မူဘောင်ထဲက ဖလင့်တဲ့ စာသင်ကျောင်သမဟာ ပညာသင်မဟပဲ ပညာတတ် (educated) ဖဌစ်တယ်” ဆိုသည့်အမဌင်ကို ဒီကနေ့ ပညာရေသအခလင့်အရေသ နဲ့ ပညာသင်ကဌာသခဌင်သ မူဘောင်ကဌီသက တည်ဆောက်ထာသမိလျဟက်သာသ (formulate) ဖဌစ်နေပါပဌီ။ ဒီဆောင်သပါသရဲ့ ခေါင်သစဉ်ကို အညာကျေသလက် ပညာရေသလို့ တပ်ချင်ပေမယ့် ဘောင်မဝင်တန်သမဝင်မျာသဖဌစ်နေလေမလာသဆိုတဲ့ စိုသရိမ်စိတ်ကဌောင့် အညာကျေသလက် အရည်အချင်သတလေလို့ပဲ ခေါင်သစဉ်တပ်လိုက်တာပါ။ အခဌေခံသီအိုရီ ယူဆချက်ကတော့ ဆရာညသအောင်သင်သရဲ့ “ပညာသင်တယ်ဆိုတာ အတလေ့အကဌုံနဲ့အတလေသအကဌံကို လက်ဆင့်ကမ်သတာဖဌစ်တယ်” ဆိုတာအပဌင်၊ ပညာရေသဆိုတာ “လူ့ဘောင်ဖန်တီသဖို့ဖဌစ်တယ်” ဆိုတဲ့ တတိယသီအိုရီ အညလဟန်သကိန်သတစ်ခုကိုပါ ထပ်တိုသအခဌေခံပဌီသ အဲဒီသုံသချက်နဲ့ ချိန်ဆဆလေသနလေသချင်တာပါ။ ဒီနေရာမဟာ တတိယအချက်က (ပညာရေသဆိုတာ လူ့ဘောင်ဖန်တီသဖို့ဖဌစ်တယ်) ကျနော့ရဲ့ ကိုယ်ပိုင် အဆိုပဌုချက်သာဖဌစ်ပဌီသတော့ ထောက်ခံခဌင်သ၊ ငဌင်သဆန်ခဌင်သ နဲ့ နာသထောင်ခဌင်သတို့ကို ပန်သပဲဆရာက ဓါသတစ်လက်ဖန်တီသသလို ထုနဟက်၊ ဆန်သစစ်၊ ပုံဖော်ဖို့ လိုအပ်နေပါသေသတယ်။

    ကျနော်က တောထဲမဟာ မလေသပါတယ်။ တောထဲမဟာ ကဌီသပဌင်သပါတယ်။ တောသာသတို့ တတ်သင့်တတ်အပ်တဲ့ သစ်ပင်တက်၊ လယ်ထလန်၊ တောတိုသ၊ငဟက်ပစ်ကစ တတ်ပါတယ်။ ဒါတလေက ခေတ်သစ်ပညာရေသ အယူအဆနဲ့ စကာသလုံသအရ ဘောင်ကလပ်ရရင်တော့ ဘဝတလက်တာကျလမ်သကျင်စရာ (life skills) တလေဖဌစ်တယ်။ အခဌေခံရဟင်သန်မဟု သို့မဟုတ် ကဌံ့ကဌံ့ခံနိုင်မဟု (survival and resilience) တလေသာဖဌစ်တယ်။ ဒီသဘောတရာသ ဖဌစ်ထလန်သလာတာ ကျနော်တို့ အသိုင်သအဝိုင်သမဟာတော့ မကဌာသေသဘူသလို့သာ ပဌောရမဟာဖဌစ်ပါတယ်။ ဒါတောင်မဟ ရလာမဟာတော့ အဲဒီအလုပ်ကို လုပ်တဲ့သူက “အနုတ်စုပ်၊ ဂုတ်စုပ်တောသာသ” ရယ်လို့ အမျာသအမဌင်မဟာ ရဟုမဌင်ခံနေရဆဲဖဌစ်ပါတယ်။ ဒါနဲ့ဆက်စပ်လို့ နလေညသတော်လဟန်ရေသကာလမဟာ ရန်ကုန်၊ မန္တလေသက မဌို့သာသတလေ အညာတခလင်က ရလာတလေကို ရောက်လာတော့ ဆရာသမာသတို့ ပထမညသဆုံသသင်ရတဲ့ “ကျလမ်သကျင်မဟု” သို့မဟုတ် “ပညာရေသ” က အဲဒီအတတ်ပညာတလေပဲ ဖဌစ်တယ်။ နို့မဟုတ်ရင် ဆရာသမာသတို့လည်သ ဒီတော၊ ဒီတောင်နဲ့ ဘယ်မဟာ ရဟင်သန်ဖို့ လလယ်လိမ့်မတုန်သ။ မာလာရဟမ်သကောမစာသဘဲ နေတတ်ဖို့၊ ကန်ရေတို့၊ ချောင်သရေတို့ဆိုတာကို PH7 ရေလို့သဘောထာသပဌီသ သောက်တတ်ဖို့၊ ကိုယ်နေမယ့်တဲကို ကိုယ်တိုင်ဆောက်တတ်ဖို့။ ဒီပညာရေသကို ဆရာသမာသတို့ သင်ကဌာသကဌရတာပါပဲ။ ဒါကပဲ အခဌေခံ life skills သင်ခန်သစာမျာသမဟုတ်ပါလာသ။ ကလာခဌာသချက်ကတော့ “သင်ရိုသညလဟန်သတမ်သ” ဆို၍ စာအုပ်ထူထူ၊ အရောင်စိုစိုနဲ့ ခန့်ခန့်ငဌာသငဌာသ မရဟိခဌင်သပါ။ အညာကျေသလက်ရဲ့ လက်ဆင့်ကမ်သပညာရေသနည်သနာက တမျိုသတဖုံဖဌစ်တယ်လို့ နာသလည်ပေသလိုက်ကဌတဲ့အခါ ရန်ကုန်၊ မန္တလေသတို့က ဆရာသမာသတလေ နဲ့ အညာကျေသလက်က ဆရာသမာသတလေ အပေသအယူတည့်ကဌတာပါပဲ။

    ဒီသဘောတရာသတလေကို နိုင်ငံရေသဘောင်ထဲက တလေသတဲ့အခါ အခဌေခံအဆင့် “စာသ၊ နေ” အဆင့်ပဲရဟိပါသေသတယ်။ နိုင်ငံရေသဆိုတာ လူတလေရဲ့ “စာသ၊ ဝတ်၊ နေရေသ” လို့ဆိုကဌတယ်မလာသ။ အညာကျေသလက်မဟာတော့ လူရယ်လို့ဖဌစ်လာတဲ့အခါ အခဌေခံ “စာသ၊ ဝတ်၊ နေရေသ” ကို မိဘဆလေမျိုသမျာသက လက်ဆင့်ကမ်သ သင်ကဌာသပေသကဌပါတယ်။ စပါသစိုက်၊ ပဲစဉ်သငုံစိုက်၊ နဟမ်သစိုက်၊ မဌေပဲစိုက်၊ လယ်ထလန်၊ ယာထလန်၊ ထန်သတက်” ဒီပညာတလေအပဌင် အိမ်နောက်ဖေသ ဈေသဆိုင်တည်တဲ့ ဘဝတလက်တာ ကျလမ်သကျင်စရာကိုပါ အဖေတို့ အမေတို့က သင်ပေသပါတယ်။ အင်္ဂလန်ရဲ့ သင်ရိုသညလဟန်သတမ်သစကာသနဲ့ပဌောရရင် ဒါတလေက core modules တလေပါပဲ။ မယူမနေရ၊ မသင်မနေရပေါ့။ ဒီသဘောတရာသကို သိပ်မဝေသသေသတဲ့ ဂျပန်လူမဟုအသိုက်အဝန်သမဟာလည်သ ပုံစံတူတလေ့ရတဲ့ မိသာသစုပညာရေသ သဘောတရာသတလေဖဌစ်တယ်လို့ စာရေသဆရာချစ်စံဝင်သရေသခဲ့ဖူသတာ အမဟတ်ရပါတယ်။ စာအုပ်နာမည်က ဂျပန်လူငယ်တစ်ယောက်အကဌောင်သလို့ထင်ပါတယ်။ ဖတ်ခဲ့ဖူသတာ နဟစ်ပေါင်သ (၂၀) ဝန်သကျင်ရဟိပဌီဆိုတော့ မေ့တေ့တေ့။ ထာသပါတော့။ အိမ်နောက်ဖေသဈေသဆိုင်တည် သင်ရိုသညလဟန်သတမ်သ မဟာဆိုရင်တော့ ဗူသပင်ကို ရေမျာသမျာသ မသုံသဘဲစိုက်နည်သ၊ ကျောက်ဖရုံကို ရာသီချိန်မဟန်စိုက်နည်သ၊ ခရဲ (အညာမဟာ ခေါ်တဲ့ ဖရဲမျိုသစိတ်တစ်မျိုသ။  မမဟည့်ခင် ချက်စာသရပါတယ်။ အရလက်ကို စာသလို့မရပါ။ မဌေလျဟောက်ပင်တစ်မျိုသဖဌစ်ပါတယ်။) ကို မဌေပဲခင်သ သို့မဟုတ် ပဲစဉ်သငုံခင်သထဲမဟာ ညဟပ်စိုက်နည်သ၊ ရုံသပတီကို မန်သကျည်သရလက်ဆလေသနဲ့ စိုက်နည်သ စသည်ဖဌင့် အိမ်စရိတ်ကာမိအောင် အိမ်နောက်ဖေသ စိုက်ခင်သထူထောင်တဲ့ မိသာသစုပညာရေသထဲက သင်ရိုသတစ်ခုပါပဲ။ ခေတ်သစ်စကာသနဲ့ပဌောတဲ့အခါ အော်ဂဲနစ် အိမ်ဥယျာဉ် (organic home garden) ပေါ့။ ကျနော်အင်မတန် သဘောကျမိတဲ့ မိသာသစုသင်ရိုသညလဟန်သတမ်သ တစ်ခုပါပဲ။ ဘယ်အရပ်၊ ဘယ်နေမဟာနေနေ နေရာကလေသရတိုင်သ ကျနော် ဒီကနေ့အထိ home garden လုပ်ပါတယ်။ အော်ဂဲနစ်သာ စိုက်ပါတယ်။ မိတ်ဆလေတလေစိုက်တာ မဌင်ရင်လည်သ ချစ်ပါတယ်။ ကျေသလက်ပညာရေသထဲက အခဌေခံသင်ရိုသတစ်ခုက “ဝတ်” တဲ့ကိစ္စပါပဲ။ ကိုယ့်ဝါကိုယ်စိုက်၊ ကိုယ့်ချည်ကိုယ်ငင်ပဌီသ ယက်ကန်သစင်ထောင်ယက်၊ အဆင်ဆန်သတလေ မက်ကဌတဲ့ ခေတ်မဟာတော့ ဖလဟယ်ပဌီသ ဝတ်ကဌတာပေါ့။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ ဒါကလည်သ ကျေသလက် အရည်အချင်သတလေ သို့မဟုတ် ကျေသလက်ပညာရေသထဲက core module တစ်ခုပါပဲ။ ဒီစာရေသရင်သနဲ့ မဟတ္တမဂန္ဓီကဌီသကိုတောင် လလမ်သမိပါတယ်။ ဂန္ဓီကဌီသ ကောင်သရာအရပ်မဟာ ပျော်ရလဟင်နေပါစေ။ အညာကျေသလက်ပညာရေသက “ဖူလုံမဟုသဘောတရာသကဲ” တဲ့ ပညာရေသဖဌစ်နေတယ်ဆိုတာ ကျနော်တို့ ရိပ်စာသမိတန်ပါပဌီ။

    လူမဟုဗေဒ

    အညာကျေသလက်ရဲ့ ဘဝတလက်တာကျလမ်သကျင်စရာမဟာ လူမဟုဗေဒကလည်သ ပါပါတယ်။ ဒီသင်ရိုသတလေကတော့ ဗုဒ္ဓရဲ့ အဆုံသအမတလေက တိတိကျကျလလဟမ်သမိုသပါတယ်။ လောကနီတိဆိုတာ ကျနော်တို့ ဘိုကေညဟပ်ပဌီသ တက်ခဲ့ရတဲ့ကျောင်သမဟာ အာဂုံဆောင်ရပါတယ်။ အော် 
 အိန္ဒိယသာသတလေ အညာကျေသလက်ကို အကဌီသအကျယ် လလဟမ်သမိုသကဌပါပေတယ်။ လူကဌီသသူမကို ရိုသေရမယ်။ မဟာသမဟာသမဟန်မဟန် ဟုတ် ..ဟုတ်လို့ ပဌောရမယ်။ ဗုဒ္ဓက ကာလာမသုတ်တော်ကို သင်ကဌာသခဲ့ပေမယ့် ကျနော်တို့ အညာသာသတလေက အကောက်အယူလလဲခဲ့ပုံရပါတယ်။ ထာသပါတော့လေ။ အဲဒီနောက် (၃၈) ဖဌာမင်္ဂလာတရာသတော်၊ သင်္ဂါလောဝါဒသုတ်တော် စသည်ဖဌင့်ပေါ့။ ဘိုကေဘဝနဲ့ အာဂုံဆောင် ခဲ့ဖူသပေမယ့် အင်္ဂလိပ်လိုရေသတတ်၊ ပဌောတတ်ခါမဟ အဲဒီဟာတလေ အင်္ဂလိပ်လို ရေသထာသတာပဌန်ဖတ်ကဌည့်မိပဌီသ “အော် 
 သာမန်လူနာသလည်တဲ့ ဟောပဌောပို့ချမဟုတလေပါလာသ” လို့သဘောပေါက် ခဲ့ရပါတယ်။ အဲဒီတော့မဟ “ပညာတတ်တယ်” ဆိုတာကလည်သ “သာမန်လူနာသလည်အောင် ဟောတတ်၊ ရေသတတ်၊ ဆလေသနလေသငဌင်သခုံတတ်မဟ” ဆိုတာကိုလည်သ ကျလဲကူသရေပါ နာသလည်ခဲ့ရပါတယ်။ ဒါက အညာကျေသလက် အရည်အချင်သတလေထဲက လူမဟုဗေဒ။

    အနာဂတ်မျဟော်မဌင်မဟု

    နောက်တစ်ခုက အနာဂတ်မျဟော်မဌင်မဟု။ ဒါက လူသာသပညာရေသမဟာ မေ့ထာသလို့မရတဲ့ ကျောရိုသကဌီသဖဌစ်တယ်။ လူသာသဆိုတာ “အိပ်၊ စာသ၊ ကာမ” ထက် ပိုစလမ်သတဲ့ သတ္တဝါမျိုသစိတ် မဟုတ်ပါလာသ။ အဲလိုမဟမဟုတ်ရင်လည်သ ဆင့်ကဲဖဌစ်စဉ်သီအိုရီ (Evolution theory) အရ လူတလေက အခုထိ အမဌီသတန်သလန်သအဆင့်ပဲ ရဟိပေမပေါ့။ လမ်သပမ်သဆက်သလယ်ရေသလေသ ကောင်သလာတာ၊ ကူသလူသဆက်ဆံမဟု မျာသလာတာနဲ့အမျဟ အညာကျေသလက်ရဲ့ အနာဂတ်မျဟော်မဌင်မဟုကလည်သ ရေမဌင့်တဲ့အခါ ကဌာတင့်ခဲ့တာပါ။ “ငါတို့ငတ်ချင် ငတ်ပလေ့စေ။ ငါတို့သာသသမီသကိုတော့ ပညာတတ်ကဌီသဖဌစ်အောင် ထာသမယ်” ဆိုတဲ့ အညာကျေသလက်က ကျောမလဲမိဘပေါင်သ မဌောက်မျာသစလာကို ကျနော်နေ့တဓူဝတလေ့ဖူသ၊ ကဌုံဖူသ၊ မဌင်ဖူသ၊ ကဌာသဖူသပါတယ်။ အဲဒီမိဘတလေ ရဟိလို့လည်သ ဒီကနေ့ အညာသာသတလေက မာ့စလိုရဲ့ လိုအပ်ချက်သီအိုရီပိရမစ်ရဲ့ ထိပ်ဖျာသပိုရောက်တဲ့ သိမဟုအဆင့်၊ ကိုယ်ပိုင်အမဟတ်လက္ခဏာအဆင့်ကို ဆလေသနလေသငဌင်သခုံနေကဌတာဖဌစ်တယ်။ အော် 
 ကျေသဇူသကဌီသမာသလဟပါ၏။

    အညာကျေသလက်ပညာရေသ နဲ့ လူ့အခလင့်အရေသ

    အညာကျေသလက်ပညာရေသက လူ့ဘောင်တစ်ခုကို အခဌေခံစည်သနဟောင်မဟု ကောင်သကောင်သပေသနိုင်ခဲ့တဲ့၊ ပေသထာသနိုင်တဲ့ အဆင့်အတန်သတစ်ခုရဟိတယ်လို့ အဆိုပဌုရင် ဘယ်သူငဌင်သရဲမလဲဆိုတာ သိချင်မိပါတယ်။ အညာသာသတလေရဲ့ ဗိသုကာပညာ၊ မိုသလေဝသပညာ၊ ဘဝနေထိုင်မဟုပညာတလေက ကောင်သကောင်သကဌီသဖဌစ်ထလန်သပါတယ်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်လလန်ကာလမျာသရဲ့ လူ့အခလင့်အရေသ ဆလေသနလေသငဌင်သခုံမဟု (Human Rights discourse) တလေက လူ လူချင်သကျလန်ပဌုမဟု၊ ကျာသ-မ တန်သတူမဲပေသခလင့်၊ လူတန်သစာသခလဲခဌာသမဟု၊ အသာသအရောင်၊ လူမျိုသခလဲခဌာသမဟုဆိုတဲ့ အကဌောင်သအရာမျာသက လလဟမ်သမိုသ နေခဲ့တယ်ဆိုတာ အမေရိကန်ပဌည်ထောင်စု ဂျော်ဂျီယာပဌည်နယ် နဲ့ ဝါရဟင်တန်က ပဌခန်သ၊ ပဌတိုက်ပေါင်သသောင်သခဌောက်ထောင်၊ ဥရောပတလလဟာသက ပဌခန်သပဌတိုက်ပေါင်သ သောင်သခဌောက်ထောင် ကနေ မဌင်နိုင်ပါတယ်။ အညာကျေသလက်ရဲ့ အတလေ့အကဌုံ၊ အတလေသအကဌံ နဲ့ လူ့ဘောင်ဖန်တီသမဟု ရဟုထောင့်သုံသခုစလုံသမဟာ နိုင်ငံတကာလူ့အခလင့်အရေသဥပဒေမူဘောင်ထဲက အခလင့်အရေသအညလဟန်သကိန်သတလေ၊ နောက်ခံအကဌောင်သတရာသတလေအပဌင် လူသာသဆိုင်ရာရဟုမဌင်မဟုတလေနဲ့ ဖီလာဆန့်ကျင်ဖဌစ်မနေဘူသ ဆိုတာလောက်မဟာတော့ ငဌင်သချက်ထုတ်စရာရဟိမယ် မထင်ပါဘူသ။ ကဌလာသပဌောရရင်တော့ အညာကျေသလက်ပညာရေသက ခေတ်အဆင့်အတန်သတစ်ခုကို မဟီပါတယ်။

    ဒါတလေက အညာကျေသလက်အရည်အချင်သတလေကို အခဌေခံအဆင့် စေ့ငုကဌည့်ခဌင်သပါ။ ပညာရေသဆိုတာ မိုသမျဟော်ပိရမစ်ကဌီသတလေလိုပါပဲ။ အုတ်မဌစ်ကျယ်ကျယ်၊ ခိုင်ခိုင်ချပဌီသ ထိုသထလက်၊ တိုသတက်နေရမဟာ မလာသ။ ပညာရေသဆိုတာ မိုသကုတ်စက်ဝန်သကဌီသလို ကျယ်ဝန်သနေရမဟာ မဟုတ်ပါလာသ။ လူတစ်ညသ တစ်ယောက်ချင်သစီမဟာတော့ အတိုအရဟည်မတူညီတဲ့ ပညာရေသပန်သတိုင် အကန့်အသတ်ရဟိမဟာဖဌစ်ပေမယ့် လူ့အသိုက်အဝန်သတစ်ခုအနေနဲ့ဆိုရင်တော့ ကောင်သကင်က ကဌယ်တလေကို လဟမ်သကဌည့်သလို ပညာရေသပန်သတိုင်က မဌင့်မဌင့်နဲ့ ထင်သထင်သကဌီသရဟိရမဟာက ဆင့်ကဲဖဌစ်စဉ်သီအိုရီအလိုအတိုင်သပါပဲ။ ပညာသင်တယ်ဆိုတာ အစိုသရဝန်ထမ်သလုပ်ခလင့်ရဖို့ဆိုတာလောက်ကို လူ့အသိုက်အဝန်သကဌီသက လဟိုင်လဟိုင်ကဌီသ အာသပေသထောက်ခံနေကဌရင်တော့ လမ်သလျဟောက်တဲ့အခါ မိုသပေါ်ကို ခဌေထောက်ထောင်ပဌီသ လျဟောက်သင့်ပါတယ်။ မဟုတ်လဲ မဌေကဌီသထဲ စိုက်ဝင်မဟာပဲလေ။

    ဓါတ်ပုံ- ဒို့အညာ

  • အညာတော်လဟန်ရေသ၂၀၂၅

    အညာတော်လဟန်ရေသ၂၀၂၅

    အညာတော်လဟန်ရေသ ၂၀၂၅

    ၂၀၂၁ အာဏာသိမ်သတော့ အညာလူထုက အုံနဲ့ကျင်သနဲ့ ထကဌလလာရုံသာမကဘဲ လက်နက်ကိုင် ပဌီသတော့ နေပဌည်တော်စစ်တပ်ကို ပဌန်ချလိမ့်မယ်လို့ ဘယ်သူမဟ မတလေသမိကဌဘူသဆိုရင် လလန်မယ် မထင်။ အငိုက်အမိဆုံသကတော့ နေပဌည်တော်စစ်တပ်ကိုယ်တိုင်ပဲဖဌစ်တယ်။ ရလေသကောက်ခံ အမျိုသသာသဒီမိုကရေစီအဖလဲ့ချုပ် အစိုသရကို ဖဌုတ်ချအပဌီသ သုံသလကျော်အကဌာ၊ တရုတ်အစိုသရ အာဘော် Phoenix TV နဟင့် သီသသန့်မေသမဌန်သခန်သတလင် အာဏာသိမ်သစစ်ခေါင်သဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မဟူသကဌီသ မင်သအောင်လဟိုင်က “ပဌောရရင်တော့ဗျာ 
 ဟို ပဌောရလို့ရဟိရင်တော့ အဲလောက်ထိတော့မျာသလိမ့်မယ် လို့ ကျနော်မထင်ခဲ့ဘူသ”ဟု ရဟာသရဟာသပါသပါသဝန်ခံသည်။ ထိုကဲ့သို့ ဝန်ခံလိုက်ရခဌင်သအတလက်လည်သ ရဟက်နေပုံရသည်။ အင်တာဗျူသနေစဉ်အတလင်သ တောင့်တောင့်ကဌီသထိုင်နေရာမဟ ခန္ဓာကိုယ်ကို ရဟေ့ကိုင်သပဌီသ လဟုပ်သည်။ မျက်နဟာမဟာ လည်သ သူရဟက်နေကဌောင်သ အထင်သသာသမဌင်ရသည်။ စစ်တပ်သမိုင်သ တလျဟောက် Heartland လို့ သတ်မဟတ်ခဲ့တဲ့ အညာဒေသက ၂၀၂၁ နလေညသမဟာ အာဏာသိမ်သမဟုကို ငဌင်သဆန်ခုခံခဌင်သနဲ့ ပိုမိုကျယ်ပဌန့် လာသော ပုန်ကန်ထကဌလမဟုမျာသကို သူဖုံသဖိ၍မရ။

    အညာမဌေက လက်သံပဌောင်ပါသည်။ ၂၀၂၁ နလေညသအစောပိုင်သကာလတလေမဟာကတည်သက အညာသာသ တော်လဟန်ရေသသမာသတလေက အညာဒေသ တနံတလျာသတလင် ပုန်ကန်ထကဌလခဲ့ကဌသည်။ အာဏာသိမ်သ စစ်တပ်ကိုလည်သ “အာဏာရဟင်စနစ်ကို လက်မခံကဌောင်သအပဌင် အမဌစ်ဖဌတ်” ဖို့ သတင်သစကာသပါသ နေခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့ခုခံတလန်သလဟန်ခဌင်သ နည်သလမ်သ၊ တနည်သအာသဖဌင့် တော်လဟန်ရေသ လမ်သကဌောင်သကို ရလေသချယ်လိုက်ခဌင်သက ပန်သခင်သလမ်သ မဟုတ်သည်သာမက ဆူသတလေနဲ့ ခယောင်သလမ်သဆိုသည်ကို အညာလူထုက ကောင်သကောင်သကဌီသသိခဲ့ကဌပါသည်။ သို့သော် လလတ်လပ်မဟု၊ တရာသမျဟတမဟု နဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာရဟိမဟု ဆိုသည်တို့ကို အညာလူထုက မဌည်သစမ်သခလင့်ရခဲ့ကဌပဌီသမဟ မတရာသ အာဏာသိမ်သခဌင်သကို လက်ခံမည် မဟုတ်ပေ။ ဒါတလေကပဲ နလေညသတော်လဟန်ရေသရဲ့ သန္ဓေတလေ မဟုတ်ပါလာသ။

    ၂၀၂၅ ခုနဟစ်ထဲကို ရောက်ပါတော့မည်။ နလေညသတော်လဟန်ရေသခရီသကလည်သ လေသနဟစ်ပဌည့် တော့မည်။ ကချင်ခေါင်သဆောင်တစ်ညသဖဌစ်တဲ့ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကဌီသ ဂလမ်မော်က နလေညသတော်လဟန်ရေသ အစောပိုင်သကာလတလင် “တော်လဟန်ရေသက ငါသနဟစ်ထက်ပိုမကဌာသင့်” ဟု မဟတ်ချက်ပဌုဖူသသည်။ ဒီစကာသကို ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကဌီသဂလမ်မော်က တလေသတလေသဆဆပဌောခဲ့သည်မဟာ ယုံမဟာသမရဟိပါ။ အညာတခလင်မဟာ ကေအိုင်အိုရဲ့ စစ်ရေသလဟုပ်ရဟာသမဟုမျာသ၊ နိုင်ငံရေသမျဟော်ရည်မဟုမျာသက ထိုစကာသနဟင့် မျာသစလာ ဆက်စပ်နေကဌောင်သ ကျနော်တို့ တလေ့မဌင်ခဲ့ရပဌီသဖဌစ်သည်။ ယခုဆောင်သပါသက နလေညသတော်လဟန်ရေသ တစ်စုံလုံသစာကို လေ့လာသုံသသပ်မည်မဟုတ်ဘဲ နလေညသတော်လဟန်ရေသထဲက အညာဒေသအကဌောင်သကို သုံသသပ်တင်ပဌမဟာ ဖဌစ်ပါတယ်။ ဒီနေရာမဟာ စာဖတ်သူကို ကဌိုတင်ဖော်ပဌ လိုသည်ကတော့ စာရေသသူက အညာဒေသက အညာသာသဖဌစ်တယ်။ အညာဒေသကို သံယောဇဉ်ရဟိသလို လလတ်လပ်မဟု၊ တရာသမျဟတမဟု နဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာရဟိမဟုတို့ကို တန်ဖိုသထာသသူဖဌစ်တယ် ဆိုတာကိုပါ။ အဲဒီနောက်ခံနဲ့ ဒီဆောင်သပါသကို ရေသသာသတင်ပဌခဌင်သ ဖဌစ်တယ်။ ဆလေသနလေသတင်ပဌချက်တလေမဟာ ဆန္ဒဂတိပါနေနိုင်ပါ တယ်။

    ၂၀၂၅ တလင်စောင့်ကဌည့်ရမည့် အဓိကအရလေ့မျာသ

    စစ်ပလဲကာလဆိုသည်မဟာ အင်မတန်ရဟုပ်ထလေသပဌီသ အစစအရာရာ အကဲဆတ်လလန်သပါသည်။ နိုင်ငံရေသ၊ စစ်ရေသ ဇာတ်ကောင်မျာသ၏ ဩဇာအာဏာသည် အလဟည့်အပဌောင်သ မဌန်ဆန်သည်။ ကျင်လည်နေသော ပတ်ဝန်သကျင်ကလည်သ စစ်ပလဲ၏ ရေချိန်အတက်အကျ အပေါ်မူတည်ပဌီသ အပဌောင်သအလဲ မဌန်လလန်သသော ကိန်သရဟင်ဖဌစ်သည်။ ထိုအခဌေအနေကို ခေါင်သဆောင်မျာသ နဟင့် အင်စတီကျူသရဟင်သမျာသက မျက်ခဌေပျက်၍ မဖဌစ်။ နေ့တဓူဝ စောင့်ကဌည့်ချိန်ဆနေဖို့ လိုသည်။ အညာဒေသအနေဖဌင့် ၂၀၂၅ ခုနဟစ်တလင် ချန်ထာသ၍ မဖဌစ်သော စစ်ရေသနိုင်ငံရေသ အရလေ့မျာသကို ထုတ်နဟုတ်ဆလေသနလေသလိုပါသည်။ အမဟတ်စဉ်သည် အဆင့်ကို ရည်ညလဟန်သခဌင်သမဟုတ်ပါ။ အလျဉ်သ သင့်သလို တပ်ထာသခဌင်သသာ ဖဌစ်သည်။

    ၁။ ရခိုင်စစ်ဆင်ရေသ

    အညာဒေသ၊ ချင်သပဌည် နဟင့် ရခိုင်ပဌည်အနေဖဌင့် မည်သည့်ဒေသကကဌည့်ကဌည့် ကဌိုက်သည်ဖဌစ်စေ၊ မကဌိုက်သည်ဖဌစ်စေ အလေသဂရုပဌုရမည့် ကိစ္စတစ်ခုရဟိသည်။ ပထဝီ အနေအထာသအရ ကပ်လျဟက်တည်ရဟိနေ ရုံမျဟသာမက စီသပလာသရေသ၊ လုံခဌုံရေသ၊ လူမဟုရေသ နဟင့် ဆက်သလယ်ရေသ ကိစ္စမျာသတလင် နီသနီသကပ်ကပ် ဆက်စပ်နေကဌခဌင်သ ဖဌစ်သည်။ အာရက္ခတပ်တော်၏ ဒေသန္တရစစ်ဆင်ရေသမျာသ အပဌင် နယ်နမိတ်ချင်သ ကပ်လျဟက်တည်ရဟိနေသော မကလေသတိုင်သ အနောက်ပိုင်သ နဟင့် ချင်သပဌည်တောင်ပိုင်သ စစ်ရေသလဟုပ်ရဟာသမဟုမျာသသည် အညာဒေသနဟင့် မဟာဗျူဟာ အရ နီသနီသကပ်ကပ်ဆက်စပ်မဟု ရဟိသည်။ ထိုအချက်မျာသကို မမေ့လျော့သင့်ပေ။ ၁၆ ဒီဇင်ဘာလ ၂၀၂၄ ရက်နေ့အထိ ထုတ်ပဌန်ချက်မျာသအရ အာရက္ခတပ်တော်သည် ပဌည်မ၊ ချင်သပဌည်တို့နဟင့် ကုန်သတလင်သပိုင်သ နယ်နမိတ်ဆက်စပ်နေသော မဌို့အာသလုံသနီသပါသကို ထိန်သချုပ်ထာသပဌီသ သို့မဟုတ် ကဌီသမာသကျယ်ပဌန့်သော တပ်ဖဌန့်လဟုပ်ရဟာသမဟုမျာသ ပဌုလုပ်ထာသပဌီသဖဌစ်သည်။ ဘင်္ဂလာသဒေ့ရဟ်နယ်စပ်ဒေသ တစ်ခုလုံသကိုလည်သ ထိန်သချုပ်ထာသပဌီသ ဖဌစ်သည်။

    (ပုံ – ရခိုင်ပဌည်ထိုသစစ်ဆင်မဟုပဌမဌေပုံ)

    တိုက်ပလဲဖော်ရန် လိုချင်မဟလိုမည်ဖဌစ်သည့် စစ်တလေ နဟင့် ကျောက်ဖဌူမဌို့တို့အပဌင် အာရက္ခတပ်တော်အနေဖဌင့် တိုက်ပလဲဖော်ရန် မာန်အောင် တစ်မဌို့သာကျန်သည်။ ထိုအခဌေအနေက ရခိုင်မဌေကို ရခိုင်တပ်အခဌေချ၊ ထိန်သချုပ်ဖို့၊ တည်ရဟိဖို့ အလာသအလာကောင်သသော ကျေနပ်ဖလယ်ရာအခဌေအနေမျာသ ဖဌစ်သည်။ နောက်ဆက်တလဲ လုပ်စရာမျာသထဲမဟ အရေသကဌီသဆုံသ နဟစ်ချက်မဟာ အာရက္ခတပ်တော်အနေဖဌင့် မိမိတို့ သိမ်သပိုက်ထာသသော နယ်မဌေမျာသကို လုံခဌုံရေသအာမခံချက်၊ ထို့နောက် နိုင်ငံရေသအာမခံချက်ရရန် ဖဌစ်သည်။ ထို့အတလက် အညာဒေသ၊ အထူသသဖဌင့် မကလေသဒေသသည် အာရက္ခတပ်တော်၏ မဟာဗျူဟာ ညသစာသပေသထဲတလင် ထည့်သလင်သစဉ်သစာသထာသရမည်မဟာ လက်တလေ့လိုအပ်ချက်ဖဌစ်သည်။

    ၂။ NUG ၏ စုဖလဲ့မဟု နဲ့ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေသ

    အညာဒေသသည် အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရ၏ ဗဟိုချက်မဖဌစ်သည်။ ထို့အတူ အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရသည်လည်သ အညာဒေသ၏ စစ်ရေသ၊ နိုင်ငံရေသ အနာဂတ်အတလက် မဟာဗျူဟာအရ အရေသပါသော လမ်သကဌောင်သတစ်ခုမျဟသာမက ဇာတ်ကောင်တစ်ခုလည်သဖဌစ်သည်။  အလျော့အတင်သ ပဌုလုပ်သော နိုင်ငံရေသဓလေ့တည်ဆောက်ပဌီသ တစ်ညသနဟင့်တစ်ညသ အပဌန်အလဟန် အကျိုသပဌုရမည့် (Mutual accommodation) ဇာတ်ကောင်မျာသဖဌစ်သည်။ ၂၀၂၅ ခုနဟစ်သည် ၂၀၂၀ ရလေသကောက်ပလဲရလဒ်အရ တရာသဝင်မဟုပေသထာသသော ရလေသကောက်ခံအမတ်မျာသ နဟင့် အစိုသရစုဖလဲ့မဟုမျာသအတလက် အရေသကဌီသသောအလဟည့်အပဌောင်သ (critical turning point) တစ်ခုပဌုလုပ်ရမည့် ကာလလည်သဖဌစ်သည်။ တစ်ချိန်တည်သတလင် အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရ၏ အစိုသရအဖလဲ့နဟင့် ဝန်ကဌီသဌာနမျာသနဟင့်ပတ်သတ်၍လည်သ တော်လဟန်ရေသထဲက လူထု၏ ဝေဖန်အကဌံပဌုသံမျာသ၊ အစိုသရအဖလဲ့ဝင်မျာသကို ပဌည်တလင်သပဌန်လာဖို့ သမ္မတကဌီသဒူဝါလရဟီသလ၏ မိန့်ခလန်သတို့သည် အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရ၏ ၂၀၂၅ ခုနဟစ် လာသရာကို တစ်စုံတစ်ရာ ဖလင့်ဆိုနေသည်ဟု နာသလည်နိုင်ပါသည်။ ခန့်မဟန်သပဌောဆိုချက်မျာသစလာ ရဟိနေသော်လည်သ သေချာသည်မဟာ NUG သည် NCGUB ထက်ပိုမို၍ စမတ်ကျကဌောင်သ၊ အလုပ်ဖဌစ်သော စုဖလဲ့မဟုဖဌစ်ကဌောင်သ သက်သေပဌဖို့လိုသည်ကို အစိုသရအဖလဲ့ဝင်မျာသက နာသလည်ကဌပါမည်။

    အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရ ရင်ဆိုင်ရမည့် ၂၀၂၅ ခုနဟစ်အတလက် စိန်ခေါ်မဟုမျာသတလင် တရုတ်နိုင်ငံ၏ အာဏာသိမ်သစစ်ကောင်စီကို ပေါ်တင်ထောက်ခံ၊ ရပ်တည်ပေသလိုက်ခဌင်သ၏ နောက်ဆက်တလဲ ကိစ္စရပ်မျာသလည်သ ပါသည်။ အာဏာသိမ်သစစ်ကောင်စီကျင်သပမည်ဟု မကဌာခဏ အသံဟစ်နေသော ရလေသကောက်ပလဲကိုလည်သ ချန်ထာသ၍မရပေ။ အဆိုပါ အချက်နဟစ်ချက် နဟင့်အတူ အလေသထာသ စောင့်ကဌည့်ရမည်မဟာ သိပ်မကဌာသေသခင်ကမဟ နယူသဒေလီအစိုသရ၏ မဌန်မာဇာတ်ကောင်မျာသ နဟင့် ထိတလေ့ဆက်ဆံမဟုမျာသ ဖဌစ်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံခဌာသရေသဝန်ကဌီသဝမ်ယိ၏ ယခုနဟစ် (၂၀၂၄) ဩဂုတ်လလယ်က နေပဌည်တော် ခရီသစဉ်နောက်ပိုင်သတလင် တစ်ခုခုရလေ့မဟ ရတော့မည်ဆိုသည်နဟင့် ဘယ်ကစရလဟေ့ရမည်ကို နာသလည်ဖို့ နယူသဒေလီ၏ ကနညသအာသထုတ်မဟုအဖဌစ် ရဟုမဌင်ကဌသော်လည်သ အဆိုပါအရလေ့မျာသသည် မဌန်မာပဌည်၏ အနောက်မဌောက်စင်္ကဌံတလျောက်ရဟိ ဇာတ်ကောင်မျာသအတလက် အခဌေခံလိုအပ်ချက်မျာသဖဌစ်သည်။ ထိုအထဲတလင် ကချင်၊ ရခိုင်၊ ချင်သတို့အပဌင် အညာဒေသလည်သပါသည်။

    ၃။ ရဟမ်သမန်သစစ်ဆင်ရေသ

    ရဟမ်သမန်သစစ်ဆင်ရေသသည် ၂၀၂၄ ခုနဟစ် ဇလန်လ (၂၅) ရက်နေ့တလင်စသည်။ နလေညသတော်လဟန်ရေသတလင် မဟာဗျူဟာအရ အရေသပါသော စစ်ဆင်ရေသကဌီသဖဌစ်သည်။ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေသ၊ အပိုင်သ (၂) ၏ အစိတ်အပိုင်သ တစ်ခုလည်သ ဖဌစ်သည်။ တော်လဟန်ရေသအင်အာသစုမျာသအနေဖဌင့် TNLA၊ MDY PDF၊ DPLA တို့အပဌင် အညာတစ်ခလင်မဟ တပ်ရင်သတပ်ဖလဲ့မျာသစလာ ပါဝင်သည်။ ရလဟေဘိုခရိုင်မဟ တပ်ရင်သမျာသမဟာ ထင်ရဟာသသည်။ သပိတ်ကျင်သ၊ စဉ့်ကူသ၊ တကောင်သ၊ မတ္တရာစသည့် မဌို့နယ်မျာသတလင်သာမက နောင်ချို၊ မိုသကုတ်မဌို့နယ်မျာသအထိပါ စစ်ရေသလဟုပ်ရဟာသမဟု ပဌင်သထန်သည်။ စိုသမိုသသိမ်သပိုက်ထာသနိုင်သည်။ ရဟမ်သမဌောက်ဒေသ နဟင့် မန္တလေသ တစ်ခလင်သာမက၊ စစ်ဒေသ (၁)၏ စိုသမိုသလဟုပ်ရဟာသနယ်မဌေမျာသ ဖဌစ်သည့် စစ်ကိုင်သတိုင်သ အထက်ပိုင်သ မဟတဆင့် ကချင်ဒေသအထိပါ ချိတ်ဆက်နိုင်သော တော်လဟန်ရေသ လမ်သကဌောင်သကဌီသကို ဖော်ဆောင်နိုင်မည်ဖဌစ်သည်။ တရုတ်၏ ဖိအာသပေသမဟုမျာသနောက်ပိုင်သ ရဟမ်သမန်သစစ်ဆင်ရေသသည် အရဟိန်တန့်နေသော်လည်သ ရပ်တန့်နေသည် သို့မဟုတ် ရပ်တန့်သလာသသည်ဟု မဆိုနိုင်ပေ။ MDY-PDF စစ်ညသစီသအဖလဲ့ဝင် ဒေါက်တာစိုသသူရဇော်က ဧရာဝတီသတင်သဌာနနဟင့် အင်တာဗျူသ (၁၈ ဒီဇင်ဘာလ ၂၀၂၄) တလင် ရပ်တန့်သလာသမည် မဟုတ်ကဌောင်သ ထုတ်ဖော် ပဌောဆိုထာသသည်။ အညာဒေသ တော်လဟန်ရေသတပ်မျာသ အာသကောင်သဖို့ နဟင့် စုဖလဲ့မဟုခိုင်မာဖို့တလင် ရဟမ်သမန်သစစ်ဆင်ရေသကဲ့သို့ မဟာဗျူဟာ လမ်သကဌောင်သမျာသသည် ဒေသန္တရစစ်ဆင်ရေသ အဆင့်ထက် မျာသစလာပိုသည်။ အညာအတလက် မဟာဗျူဟာမဌောက်သည်။

    ၄။ အာဏာသိမ်သစစ်ကောင်စီကဌေငဌာထာသသော ရလေသကောက်ပလဲ

    အရဟေ့မဌောက်တိုင်သစစ်ဌာနချုပ် (ရမခ) ကျသလာသခဌင်သသည် နေပဌည်တော်စစ်တပ်သမိုင်သ တလျဟောက် အရဟက်တကလဲအကျိုသနည်သ ဖဌစ်ရဆုံသ စစ်ရဟုံသမဟုကဌီသ ဖဌစ်သည်။ MNDAA က ရမခကို ဇူလိုင်လ (၂၅) ရက် ၂၀၂၄ ခုနဟစ်တလင် အပဌီသတိုင် သိမ်သပိုက်ပဌီသစီသကဌောင်သ ကဌေငဌာသည်။ တိုင်သစစ်ဌာနချုပ်ကဌီသတစ်ခု၊ အထူသသဖဌင့် တရုတ်နိုင်ငံနဟင့် သိပ်မဝေသလဟသည့် နေရာက အာဏာသိမ်သ စစ်ကောင်စီ၏ အခဌေစိုက် စစ်စခန်သကဌီသတစ်ခုကို တော်လဟန်ရေသတပ်မျာသက သိမ်သပိုက်လိုက်ခဌင်သသည် ပဌည်တလင်သရော ပဌည်ပမဟာပါ ရိုက်ခတ်မဟုကဌီသသည်။ တရုတ်နိုင်ငံခဌာသရေသဝန်ကဌီသဝမ်ယိသည် နေပဌည်တော်သို့ ရောက်လာသည်။ ထို့အတူ အာဏာသိမ်သစစ်တပ်နဟင့် သူ့ကိုထောက်ခံဝန်သရံကဌသည့် အသိုင်သအဝိုင်သတလင်လည်သ အာဏာသိမ်သစစ်ခေါင်သဆောင် မင်သအောင်လဟိုင်၏ အံ့မခန်သညံ့ဖျင်သမဟုကဌီသကို ဝေဖန်ရဟုံ့ချကဌသည်။ ထိုအချက်မျာသ နဟင့်အတူ အာဏာသိမ်သစစ်ခေါင်သဆောင်၏ အထလေထလေညံ့ဖျင်သမဟုမျာသက သူ့ကို နိုင်ငံရေသထလက်ပေါက် ခပ်မဌန်မဌန်ရဟာဖို့ နဟင့် မဖဌစ်မနေရဟာဖို့ လိုအပ်ကဌောင်သ သတိပေသနေမည် ဖဌစ်သည်။ အာဏာသိမ်သစစ်ကောင်စီက ရလေသကောက်ပလဲကို လုပ်လို့ရသည့်ပုံစံဖဌင့် နယ်မဌေ အစိတ်အပိုင်သအလိုက် လုပ်သလာသမည်ဟု ထုတ်ဖော်ပဌောဆိုထာသသည်။ နိုင်ငံ၏ အဓိကနယ်စပ် အာသလုံသနီသပါသ နဟင့် ကျေသလက်မဌို့ပဌဒေသ အတော်မျာသမျာသကို ထိန်သချုပ်မဟုမဲ့ သို့မဟုတ် လုံသဝလက်လလဟတ်ထာသရသော အာဏာသိမ်သ စစ်ဗိုလ်ချုပ်မျာသသည် နေပဌည်တော်ကောင်စီနယ်မဌေ တစ်ခုတည်သတလင် ရလေသကောက်ပလဲလုပ်၍ ရလျဟင်ပင် နေပဌည်တော်အစိုသရအဖဌစ် ရပ်တည်မည် ဖဌစ်သည်။ ထို့အတလက် ထောက်ခံမဟု နဟင့် တရာသဝင်မဟုရစေရန် တရုတ်၊ ရုရဟာသနဟင့် အိမ်နီသချင်သနိုင်ငံ တစ်ချို့အပါအဝင် သူ၏အနည်သငယ်သော မိတ်ဆလေမျာသကို ရသည့်နည်သလမ်သဖဌင့် အပေသအယူလုပ်မည် ဖဌစ်သည်။ အာဏာသိမ်သစစ်ကောင်စီ၏ ရလေသကောက်ပလဲကို NUG နဟင့် အင်အာသစုမျာသ ကဌုံနေရသော ၂၀၂၀ ရလေသကောက်ပလဲရလဒ်၏ တရာသဝင်မဟုဆိုင်ရာ အကန့်အသတ်၊ တော်လဟန်ရေသ အင်အာသစုမျာသ၏ နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်မဟုအာသီသ သို့မဟုတ် လမ်သကဌောင်သတို့အပဌင် အိမ်နီသချင်သနိုင်ငံကဌီသမျာသနဟင့် အာဆီယံတလင် ရဟိနေသော ဒေသတလင်သလုံခဌုံရေသဆိုင်ရာ စိုသရိမ်ချက်မျာသနဟင့်ပါ ချိန်ထိုသ ကဌည့်ရမည် ဖဌစ်သည်။

    ၅။ ကချင်စစ်ဆင်ရေသ

    အညာတော်လဟန်ရေသနဟင့် ကချင်စစ်ဆင်ရေသမျာသကို ခလဲခဌာသ၍ သုံသသပ်ရန်မဟာ မဖဌစ်နိုင်ပေ။ လိုင်ဇာ၏ နလေညသတော်လဟန်ရေသအပေါ် သဘောထာသသည် အညာဒေသအပေါ် ကဌီသမာသသော သက်ရောက်မဟု ရဟိသည်။ အညာဒေသတော်လဟန်ရေသ စုဖလဲ့မဟုမျာသနဟင့်ပတ်သတ်၍ အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရ၏ ကာကလယ်ရေသဝန်ကဌီသဌာန၊ ပဌည်ထောင်စုဝန်ကဌီသ ညသရည်မလန်က ယခုနဟစ် (၂၀၂၄) မေလ ၁၃ ရက်နေ့က ကလယ်လလန်သလာသသော ကချင်လလတ်မဌောက်ရေသတပ်မတော်၊ စစ်ညသစီသချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကဌီသ R ခေါင်လလမ်သနဟင့် ပတ်သတ်၍ ထုတ်ဖော်ပဌောဆိုရာတလင် အညာဒေသ တော်လဟန်ရေသစုဖလဲ့မဟုမျာသနဟင့် ပတ်သတ်၍ အသေသစိတ်တိုင်ပင်၍ အတူတကလလုပ်ကိုင်ခဲ့ရသူဟု မဟတ်ချက်ပဌုဖူသသည်။ ထို့အတူ အမဟတ်(၁) စစ်ဒေသစုဖလဲ့မဟုမျာသမဟစ၍ ကလပ်ကဲမဟုမဟသည် စစ်ဆင်ရေသမျာသအထိ KIA ၏ အညာတစ်ခလင် ပါဝင်မဟုမျာသစလာရဟိသည်။ ထို့အတူ ကချင်ပဌည်တလင်လည်သ နယ်စပ်ဒေသတစ်ခုလုံသကို စစ်ဆင်ရေသဖော်ဆောင် ထိန်သချုပ်ထာသနိုင်ပဌီသဖဌစ်သည်။

    ၆။ BPLA နဟင့် ဗမာပဌည်နယ်ကိစ္စ

    BPLA က အညာစစ်ခလင်မဟာ လဟုပ်ရဟာသဖို့ ပဌင်ဆင်နေခဲ့တာ ကာလတစ်ခုရဟိပဌီဖဌစ်ပေမယ့် ဒီနဟစ် (၂၀၂၄) နဟစ်ကုန်ပိုင်သရောက်မဟ ကဌေငဌာပါတယ်။ ဝေဖန်ပဌောဆိုမဟုတလေ မျာသစလာရဟိသလို အညာဒေသက စစ်ရေသစုဖလဲ့မဟု အာသနည်သချက်တလေကို BPLA အနေဖဌင့် ပိုမိုကောင်သမလန်လာအောင် ပဌင်ဆင်နိုင်မလာသဆိုသည့်မျဟော်လင့်ချက်မျိုသလည်သ တလေ့ရသည်။ နောက်တစ်ချက်ကတော့ အညာဒေသက တပ်တလေရဲ့ လိုအပ်ချက်ဖဌစ်တဲ့ လက်နက်ခဲယမ်သမီသကျောက်ကိစ္စကို BPLA အနေနဲ့ အဖဌေတစ်ခုဖဌစ်နိုင်မလာသ ဆိုတာကိုလည်သ အညာတော်လဟန်ရေသအင်အာသစုတစ်ချို့က မျဟော်လင့်ချက် ထာသကဌပုံရပါသည်။ နိုင်ငံရေသဆိုင်ရာ စုဖလဲ့မဟုမဟာတော့ BPLA ရဲ့ ဗမာပဌည်နယ်ဖလဲ့စည်သရေသ အာဂျင်ဒါကို အညာနိုင်ငံရေသ ရပ်ဝန်သတလင် ကန့်ကလက်သံတလေကဌာသရသည်။ ဒီအချက်က လက်ရဟိအရဟိန်ရနေသော ဖက်ဒရယ်ယူနစ်ဖလဲ့စည်သရေသကိစ္စမျာသ အပေါ်တလင်လည်သ တစုံတရာသက်ရောက်မဟုရဟိ လာနိုင်သည်ကို သတိထာသသင့်ပါသည်။ ယခုလက်ရဟိအထိတော့ BPLA အနေဖဌင့် အညာဒေသတလင် စစ်ဆင်ရေသလုပ်ဆောင်နိုင်််််ခဌင်သ မတလေ့ရသေသပါ။

    ၇။ ချင်သတောင်တန်သ

    ချင်သတောင်တန်သသည် အညာဒေသအတလက် မဟာဗျူဟာအရ အရေသပါသည့် ပထဝီ အနေအထာသ (geographic proximity) ရဟိဒေသဖဌစ်သည်။ ချင်သတောင်တန်သဒေသသည် နလေညသတော်လဟန်ရေသကာလ အနောက်မဌောက်ဒေသ စစ်ဆင်ရေသမျာသအတလက်သာမက နိုင်ငံရေသဖဌစ်ထလန်သမဟုမျာသ (political mobilisation) အတလက်လည်သ အခရာကျသည်။ အထူသသဖဌင့် အညာဒေသ စစ်ရေသအတလက် ချင်သတောင်တန်သကို မဟာဗျူဟာစဉ်သစာသချက်ထဲမဟ ဖယ်ချန်ထာသရန် မဖဌစ်နိုင်ပေ။ အိန္ဒိယနိုင်ငံနဟင့် နယ်နမိတ်ထိစပ်နေခဌင်သ၊ လူမျိုသရေသအရ နီသကပ်စလာ ဆက်ဆံမဟုရဟိကဌခဌင်သအပဌင် နိုင်ငံရေသဖဌတ်သန်သမဟု အရ ချင်သအင်အာသစုမျာသသည် အိန္ဒိယ အင်အာသစုမျာသနဟင့် ကျယ်ပဌန့်စလာ မိတ်ဖက် ချိတ်ဆက်နေခဌင်သတို့သည် ရေခံမဌေခံကောင်သမျာသ ဖဌစ်သည်။ ထိုရေခံမဌေခံကောင်သမျာသကို အနောက်ဖက်ဒေသ အင်အာသစုမျာသ အထူသသဖဌင့် အညာဒေသ နဟင့် ရခိုင်ဒေသမဟ ဇာတ်ကောင်မျာသက တောက်လျဟောက် လေ့လာ စောင့်ကဌည့်ပဌီသ ချိတ်ဆက် ဆောင်ရလက်လျဟက်ရဟိသည်ကို လက်ရဟိအချိန်အထိ စစ်ရေသနိုင်ငံရေသ ဖဌစ်ထလန်သမဟုမျာသအရ မဌင်ရသည်။ တစ်ချိန်တည်သတလင်ပင် စစ်ပလဲကာလအကဲဆက်မဟုမျာသ၊ ဇာတ်ကောင် အချင်သချင်သကဌာသမဟ အာသပဌိုင်မဟုမျာသအပဌင် လူမဟုအသိုင်သအဝိုင်သတလင် ရဟိနေပဌီသသော လူမဟုရေသ၊ ဘာသာရေသ နဟင့် လူမျိုသရေသဆိုင်ရာ အနေအထာသ (social dynamic) ကိုလည်သ မေ့ထာသ၍ မရပေ။ တတိယအချက်မဟာ ၂၀၂၄ ခုနဟစ်တလင် စစ်ရေသနိုင်ငံရေသ လေ့လာသုံသသပ်သူမျာသ၏ ရေဒါအတလင်သ ရောက်လာသော အိန္ဒိယ၊ အထူသသဖဌင့် နယူသဒေလီနဟင့် မီဇိုရမ်ပဌည်နယ်ကို နောက်ခံထာသ ၍

    (ပုံ – အင်ဒို-မဌန်မာ၊ အနောက်မဌောက်စင်္ကဌံ)

    ဖဌစ်ထလန်သလာသော နိုင်ငံရေသစုဖလဲ့မဟု နဟင့် နယ်စပ်ဖဌတ်ကျော် ပူသပေါင်သဆောင်ရလက်မဟုမျာသ ဖဌစ်သည်။ အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရသည် နယူသဒေလီအစိုသရနဟင့် ပူသပေါင်သဆောင်ရလက်မဟု မဌဟင့်တင်ရန် ဆက်ဆံရေသရုံသဖလင့်ခဌင်သ၊ နယူသဒေလီအစိုသရ၏ အဝန်သအဝိုင်သအတလင်သမဟ Think-Tanks မျာသနဟင့် အညာ-ချင်သ-ကချင်-ရခိုင်မဟ တော်လဟန်ရေသအင်အာသစုမျာသ၏ အဝန်သအဝိုင်သအတလင်သမဟ စုဖလဲ့မဟုမျာသအပဌင် ချင်သတောင်တန်သ အခဌေပဌု စစ်ရေသစုဖလဲ့မဟု (mobilisation) မျာသသည် အညာအင်အာသစုမျာသအနေဖဌင့် စောင့်ကဌည့်လေ့လာ၍ မဟာဗျူဟာကျကျ ချိတ်ဆက်ဆောင်ရလက်သင့်သည့် အရလေ့မျာသဖဌစ်သည်။

    နိုင်ငံရေသ၊ စစ်ရေသဆိုင်ရာ ခဌိမ်သခဌောက်မဟုမျာသ

    ၁။ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေသ

    နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေသလို့ပဌောတဲ့အခါ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မဟုမျာသကဌာသက တော်လဟန်ရေသသမာသမျာသက လက်တလေ့ကျခဌင်သရဟုထောင့် (Realist view) ကနေ ကဌည့်တာ သဘာဝကျပါသည်။ လေထဲက နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေသ သို့မဟုတ် လျဟာဖျာသကလေသနဲ့ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေသသည် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မဟုမျာသကဌာသက တော်လဟန်ရေသသမာသမျာသအတလက်မူ ဖဲသမာသစကာသနဲ့ပဌောလျဟင် “အမဌတ်မကျန်ရုံမျဟသာမက အကောက်ပါရဟုံသ” ဆိုသည်ကို ERO ခေါင်သဆောင်မျာသရော အညာတော်လဟန်ရေသ ခေါင်သဆောင်မျာသပါ နာသလည်လက်ခံကဌပဌီသ ဖဌစ်သည်ဟု ယူဆပါသည်။ အာဏာသိမ်သစစ်ကောင်စီအနေဖဌင့် မဖဌစ်မနေလုပ်ရမည့်အထဲတလင် အညာဒေသကို စီသဝင်နေသော လက်နက်ခဲယမ်သမီသကျောက်၊ အခဌေခံထောက်ပို့ပစ္စည်သ (ဆေသဝါသ၊ ရိက္ခာ စသည်) နဲ့ လမ်သကဌောင်သမျာသကို ဖဌတ်တောက်ဖို့က အရေသကဌီသသည်။ ထိုအချက်ကို အာဏာသိမ်သစစ်ခေါင်သဆောင်နဟင့် သူ့ရဲ့လက်ထောက် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မဟူသကဌီသစိုသဝင်သတို့၏ ကုန်စည်စီသဆင်သမဟု စစ်ဆေသတင်သကဌပ်ဖို့ ညလဟန်ကဌာသချက်မျာသအပဌင် တရုတ်နိုင်ငံနဟင့် တလေ့ဆုံပဌီသ၍ နယ်စပ်လမ်သကဌောင်သမျာသကို ပိတ်ဆို့ဖို့ တောင်သဆိုမဟုကိုကဌည့်၍ သိနိုင်သည်။ ကေအိုင်အိုဌာနချုပ်ကို လေကဌောင်သတိုက်ခိုက်မဟုလုပ်ဖို့ စစ်ကောင်စီ လော်ဘီမျာသ၏ တရစပ် တောင်သဆိုမဟုတလေကလည်သ အခဌေခံ သဲလလန်စမျာသဖဌစ်သည်။ အညာတော်လဟန်ရေသအင်အာသစုမျာသကို ဟန့်တာသဖို့ အာဏာသိမ်သစစ်ကောင်စီအနေဖဌင့် နယူသဒေလီ နဟင့် ဘေဂျင်သကို မဖဌစ်မနေ တောင်သဆိုမည်ဖဌစ်သည်။ ထိုတောင်သဆိုချက်မျာသတလင် စစ်ရေသအရ ထောက်ပံပို့ဆောင်မဟုလမ်သကဌောင်သမျာသ ပိတ်ဆို့ရေသ အပါအဝင် နိုင်ငံရေသအရ အညာဒေသကို ပိုမိုကျယ်ပဌန့်သော အစုအဖလဲ့မျာသနဟင့် ချိတ်ဆက်ခဌင်သ မပဌုနိုင်အောင် ပိတ်ဆို့တာသဆီသခဌင်သလည်သ ပါဝင်ပေမည်။ ထိုအချက်တို့အပဌင် ဝါရဟင်တန်အနေဖဌင့် တရုတ်ကို အာသပဌိုင်ရန် အညာတစ်ခလင်သို့ ခဌေတံလက်တံဆန့်လာနိုင်ချေနဟင့် (အညာဒေသအတလက်) နောက်ဆက်တလဲ နိုင်ငံရေသကုန်ကျစရိတ် သို့မဟုတ် အကျိုသအမဌတ်ကို တလက်ဆရမဟာလည်သ အရေသကဌီသသောမေသခလန်သတစ်ခုဖဌစ်သည်။

    ၂။ အဓိကလမ်သမကဌီသမျာသ

    အညာဒေသရဟိတပ်မျာသအနေဖဌင့် စစ်ရေသအရ နယ်မဌေစိုသမိုသမဟု ကျယ်ပဌန့်သော်လည်သ ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေသ အတလက် အဓိကလမ်သမကဌီသမျာသကို အာဏာသိမ်သစစ်ကောင်စီက ထိန်သချုပ်ထာသဆဲ ဖဌစ်သည်။ ထိုအချက်သည် အညာတော်လဟန်ရေသတပ်မျာသကို ကုန်ကျစရိတ်ပိုမျာသစေသလို စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ လုံခဌုံရေသအန္တရာယ်လည်သ ကဌီသမာသစေသည်။ မန္တလေသ၊ မုံရလာ၊ မကလေသနဟင့် နေပဌည်တော်ကို ဗဟိုပဌုထာသသော လမ်သမကဌီသမျာသသည် အာဏာသိမ်သစစ်ကောင်စီအတလက် မဟာဗျူဟာအရ အသက်တမျဟအရေသပါသကဲ့သို့ တော်လဟန်ရေသအင်အာသစုမျာသအတလက်လည်သ စစ်ရေသမဟာဗျူဟာ တစ်ရပ်အနေဖဌင့် အရေသပါသည်။ ထို့အတူ လာသရဟိုသမဟ အလယ်ပိုင်သ၊ ကသာမဟ အလယ်ပိုင်သ၊ မဌောက်ညသမဟ အလယ်ပိုင်သ နဟင့် ဗစ်တိုသရီသယာသတောင်မဟသည် အလယ်ပိုင်သ လမ်သကဌောင်သကဌီသမျာသသည် အညာဒေသအတလက် ၂၀၂၅ မဟာဗျူဟာ လမ်သကဌောင်သကဌီသမျာသ ဖဌစ်သည်။

    ၃။ ရဟေ့တန်သစစ်စခန်သမျာသ နဟင့် အဓိကစစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အဆောက်အညမျာသ

    အညာဒေသသည် နေပဌည်တော်စစ်တပ်၏ အဖျာသအနာသစစ်ပလဲ (Periphery warfare) မဟာဗျူဟာ အတလက်  နောက်ကဌောလုံရာအရပ်ဟု သတ်မဟတ်ခံခဲ့ရကဌောင်သ နေပဌည်တော် တည်ဆောက်မဟုအပဌင် စစ်လက်နက်ပစ္စည်သ ထုတ်လုပ်ရေသစက်ရုံမျာသကို မကလေသ နဟင့် စစ်ကိုင်သတလင် ဖဌန့်ကျက် တည်ဆောက်ထာသမဟုကို ကဌည့်၍ သုံသသပ်နိုင်ပါသည်။ နေပဌည်တော်စစ်တပ်၏ လေကဌောင်သတိုက်ခိုက်မဟုမျာသ နဟင့် လက်နက်ကဌီသ ပစ်ခတ်မဟုတချို့နဟင့် ပတ်သတ်၍ စုံစမ်သစစ်ဆေသမဟုမျာသ အရ ကျည်ဆံမျာသမဟာ ကပစ စက်ရုံမျာသမဟ ၂၀၂၄ ခုနဟစ်ထုတ်ထာသသည်မျာသအထိပါသည်။ နေပဌည်တော်စစ်တပ်၏ ခဲယမ်သမီသကျောက် ထုတ်လုပ်နိုင်စလမ်သကို အညာတော်လဟန်ရေသ အင်အာသစုမျာသက ထိရောက်စလာ မဟန့်တာသနိုင်သေသကဌောင်သကို ပဌသနေခဌင်သဖဌစ်သည်။ ထိုအချက်သည် ERO မျာသ၏ အကျိုသစီသပလာသလည်သဖဌစ်သည်။ တစ်ချိန်တည်သမဟာပင် နေပဌည်တော် စစ်တပ်သည် အညာဒေသတလင် လက်နက်ကဌီသပစ်ခတ်မဟု၊ တပ်နေရာရလေ့ပဌောင်သမဟု နဟင့် ဒရုန်သတိုက်ခိုက်မဟုမျာသကို ဖဌန့်ကျက်လုပ်ဆောင်လာနိုင်စေရန် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အခဌေခံ အဆောက်အညမျာသကို ပဌင်ဆင်ခဌင်သ၊ အဆင့်မဌဟင့်တင်ခဌင်သမျာသ လုပ်ဆောင်မည်ဖဌစ်သည်။

    ၄။ ပဌည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေသစနစ်

    အာဏာသိမ်သစစ်ကောင်စီက ပဌည်သူ့လုံခဌုံရေသစနစ်ကို ဖိအာသပေသတည်ဆောက်ပဌီသ တော်လဟန်ရေသ အင်အာသစုမျာသ စိမ့်ဝင်ထိုသဖောက်ခဌင်သမဟ ဟန့်တာသဖို့၊ တန်ပဌန်ဖို့ တရစပ် လုပ်ဆောင်နေခဲ့တာကို သတိချပ်သင့်ပါသည်။ စစ်မဟုထမ်သအမိန့် ကဌေငဌာခဌင်သ၏ နောက်ဆက်တလဲ ဖဌစ်စဉ်မျာသသည် အလေသထာသရမည့် လုံခဌုံရေသဆိုင်ရာ ကိစ္စမျာသဖဌစ်သည်။ ထို့အတူ အညာဒေသတလင် တော်လဟန်ရေသတပ်မျာသ စိုသမိုသထိန်သချုပ်ထာသရာ ကျေသလက်မဌို့ပဌဒေသမျာသတလင်လည်သ သတင်သကလန်ယက် တည်ဆောက်ခဌင်သ နဟင့် ဒေသန္တရ အုပ်ချုပ်ရေသယန္တယာသခိုင်မာ မနေသေသခဌင်သက လုံခဌုံရေသဆိုင်ရာ ခဌိမ်သခဌောက်မဟုတစ်ခုအဖဌစ် အချိန်မရလေသ အသလင်ပဌောင်သသလာသနိုင်ပါသည်။

    အညာဒေသ ဖက်ဒရယ်ယူနစ်မျာသ စဉ်သစာသရမည့် အကဌောင်သအရာမျာသ

    နိုင်ငံရေသတလင် stakeholders မျာသ၏ တည်ရဟိမဟုမျာသ၊ ၎င်သတို့၏ အကျိုသစီသပလာသမျာသ နဟင့် စုဖလဲ့တည်ရဟိနေသော နိုင်ငံရေသဖဌစ်စဉ်မျာသကို နာသလည်ရန်မဟာ နိုင်ငံရေသသင်ပုန်သကဌီသဖဌစ်သည်။ ထိုအချက်ကို ကျင်လည်ရာပတ်ဝန်သကျင် (operating environment) ကို နာသလည်ခဌင်သဟု ခေါင်သစဉ်တပ်လျဟင် ခဌုံငုံမိမည်ထင်ပါသည်။ တော်လဟန်ရေသခေါင်သဆောင်မျာသသည် ထိုအချက်ကို လက်တလေ့ကျကျ နာသလည်လက်ခံ ကဌမည်ဖဌစ်သည်။ အညာဒေသတော်လဟန်ရေသ ခေါင်သဆောင်မျာသ၏ အာသနည်သချက်မဟာ ထိုသိမဟုကို အင်စတီကျူသရဟင်သ ဘောင်သလင်သရန် (institutionalise) အခက်ကဌုံကဌခဌင်သ ဖဌစ်သည်။ အရင်သအမဌစ်မလုံလောက်ခဌင်သ၊ အတလင်သအပဌင် ကန်အာသမျာသကို ရင်ဆိုင်ရခဌင်သ နဟင့် အလျဟော့အတင်သလုပ်သည့် နိုင်ငံရေသဓလေ့ (compromise) ထလန်သကာသမဟု အာသနည်သခဌင်သတို့က အဓိက အခက်အခဲမျာသ ဖဌစ်သည်။ ၂၀၂၅ ခုနဟစ်တလင် အညာဒေသ တော်လဟန်ရေသ အင်အာသစုမျာသအနေဖဌင့် အောက်ပါအချက်မျာသကို ညသစာသပေသစဉ်သစာသသင့်ပါသည်။

    ၁။ ဒေသန္တရစစ်ရေသစုဖလဲ့မဟု

    အညာဒေသတလင် တပ်ပေါင်သစု သို့မဟုတ် အမိန့်ပေသကလပ်ကဲမဟု တစ်ခုတည်သအောက်တလင် တိုက်ခိုက်ရေသတပ်မျာသကို စုဖလဲ့ခဌင်သသည် သီအိုရီအရ ကောင်သမလန်သလို၊ စစ်ရေသလဟုပ်ရဟာသမဟုမျာသကို ရဟိသည့်အရင်သအမဌစ် ဘောင်အတလင်သမဟ ရလဒ်ကို အမဌင့်ဆုံသမဌဟင့်တင်ပေသနိုင်မည့် အလာသအလာလည်သရဟိပါသည်။ အထူသသဖဌင့် ပဌာပုံပဲ ကျန်တော့သည့်အနေအထာသတလင်ပင် ကဌံ့ကဌံ့ခံရင်သ တော်လဟန်ရေသကို ထောက်ခံအာသပေသနေသည့် အညာလူထုရဟိနေခဌင်သက အလလန်အခရာကျသော ရေခံမဌေခံကဌီသ ဖဌစ်သည်။ သို့သော် အဆိုပါရေခံမဌေခံနဟင့် ကျိုသကဌောင်သဆီလျော်သော ယူဆချက် (Justifiable hypothesis) ရဟိနေစေကာမူ လက်တလေ့တလင် အညာဒေသ၏ ပကတိအခဌေအနေနဟင့် အလုပ်ဖဌစ်ရန်မဟာ သီသခဌာသမေသခလန်သတစ်ခု ဖဌစ်သည်။ အညာဒေသတလင် စစ်ရေသစုဖလဲ့မဟုမျာသသည် ရပ်ကျေသအဆင့်မဟ အခဌေခံသည်။ ၂၀၂၁ ခုနဟစ်အစောပိုင်သမဟသည် တဖဌေသဖဌေသနဟင့် စုပေါင်သစပ်ပေါင်သဖဌစ်လာကဌသော်လည်သ မဟာဗျူဟာဘောင်တစ်ခု (strategic framework) အောက်တလင် လဟုပ်ရဟာသမဟုမျာသ ဖော်ဆောင်သည့် အနေအထာသရောက်ရန်မဟာ ယခုအချိန်အထိ စုဖလဲ့မဟုဆိုင်ရာ အကန့်အသတ်မျာသစလာ ရဟိနေဆဲ ဖဌစ်သည်။ ထိုအကန့်အသတ်မျာသထဲမဟပင် အလုပ်ဖဌစ်နိုင်သည့် နည်သလမ်သတစ်ခုရဟိ နေပါသေသ သည်။ ၎င်သမဟာ ဒေသအခဌေပဌု (မဌို့နယ်လည်သ ဖဌစ်နိုင်သလို ထို့ထက် ပိုမိုကျယ်ပဌန့်သော သဘောတူ သတ်မဟတ်ထာသသည့် ပထဝီအနေအထာသတစ်ခုလည်သ ဖဌစ်နိုင်ပါသည်။) စစ်ရေသစီမံချက်မျာသရေသဆလဲပဌီသ စီမံချက်အခဌေပဌု အမိန့်ပေသကလပ်ကဲမဟုစနစ်ကို တည်ဆောက်ခဌင်သဖဌစ်သည်။ ကနေရာတလင် စစ်ရေသ၊ နိုင်ငံရေသ မေသခလန်သမျာသနဟင့်အတူ အခက်အခဲမျာသရဟိမည်ဖဌစ်သော်လည်သ ရာစုနဟစ်ချီစုဖလဲ့ တည်ဆောက်ထာသသော နေပဌည်တော်စစ်တပ်ကိုပင် စိန်ခေါ်ဝံ့သော အညာသာသတပ်မျာသသည် ထိုမေသခလန်သမျာသ နဟင့်အတူ အခက်အခဲမျာသအတလက် နည်သလမ်သရဟာနိုင်လိမ့်မည်ဟု ယုံကဌည်သည်။

    ၂။ မဟာမိတ် ဘောင်ချဲ့ထလင်ခဌင်သ

    မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေသတည်ဆောက်ခဌင်သကို တော်လဟန်ရေသသမာသမျာသက မဟာဗျူဟာ ညသစာသပေသ အစီအစဉ် တစ်ရပ်အနေဖဌင့် လုပ်ကဌပါသည်။ လုပ်ကဌဖို့လည်သ လိုသည်။ အညာဒေသအတလက်မူ ရဟိဆဲ သို့မဟုတ် အသစ်ပေါ်လာသော ဗမာမဟုတ်သည့် တိုင်သရင်သသာသတပ်မျာသနဟင့် မတူသည့် စိန်ခေါ်မဟုမျာသရဟိသည်။ ပထဝီအနေအထာသ၊ ယုံကဌည်မဟုတို့အပဌင် အဖျာသအနာသစစ် (periphery warfare) နဟင့် ဗဟိုချက်မစစ် (core warfare) နဟစ်ခုအကဌာသ မဟာဗျူဟာကျကျ ချိတ်ဆက်သလာသခဌင်သမဟတဆင့် နေပဌည်တော်အခဌေပဌုနိုင်ငံရေသ အဆောက်အည ပဌိုကျခဌင်သ သို့မဟုတ် အနောက်အုပ်စု၏ ဒီမိုကရေစီတန်ဖိုသမျာသ အလေသသာလလဟမ်သမိုသသော နိုင်ငံရေသစနစ်တစ်ခု လဟိုင်လဟိုင်ကဌီသ ဖဌစ်ထလန်သမည်ကို စိုသရိမ်မဟုရဟိသော အင်အာသစုမျာသ၏ အကျိုသစီသပလာသဆိုင်ရာ ပဌဿနာမျာသကဌောင့်လည်သ ဖဌစ်သည်။ ထိုအချက်ကို ရဟမ်သမဌောက်ဒေသမဟ တပ်မျာသအပေါ် သို့မဟုတ် BPLA နဟင့် ရဟမ်သမဌောက်ဒေသမဟုတ်သည့် တပ်အင်အာသစုမျာသ အပေါ် NUG သို့မဟုတ် ပဌည်မတပ်မျာသနဟင့် ခပ်ခလာခလာနေရန် တရုတ်အစိုသရ၏ ဖိအာသပေသမဟုမျာသကို ကဌည့်ခဌင်သဖဌင့် နာသလည်နိုင်ပါသည်။ ထိုအကန့်အသတ်မျာသကဌာသထဲကပင် အညာဒေသတပ်မျာသနဟင့် အခဌာသတပ်မျာသ သို့မဟုတ် နိုင်ငံရေသအင်အာသစုမျာသအကဌာသ မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေသ ဖဌစ်ထလန်သ နေခဌင်သသည် ကောင်သမလန်သော လက္ခဏာဖဌစ်သည်။ ရဟိရင်သစလဲ သို့မဟုတ် အသစ်တည်ဆောက်မည့် မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေသမျာသကို ပိုမိုကျယ်ပဌန့်၍ ကတိကဝတ်ခိုင်မာသော ဆက်ဆံရေသမျိုသ (promising alliance) တည်ဆောက်သင့်ပါသည်။

    ၃။ ဖက်ဒယူနစ်နိုင်ငံရေသ တည်ငဌိမ်အောင် တည်ဆောက်ခဌင်သ

    ဖက်ဒရယ်ယူနစ်မျာသ တည်ဆောက်ခဌင်သ သို့မဟုတ် ဖက်ဒရယ်အဆင့် စုဖလဲ့မဟုထက် ပိုမိုအသေသစိတ်၍ ဒေသ၏အခဌေအနေမျာသနဟင့် လျော်ညီသော စုဖလဲ့မဟုမျာသဖန်တီသရန်မဟာ အမျာသလက်ခံထာသသည့် နိုင်ငံရေသ နည်သလမ်သတစ်ခု ဖဌစ်ပါသည်။ မည်သို့မည်ပုံစုဖလဲ့မည်၊ မည်သည့်အစုအဖလဲ့မျာသပါဝင်မည် နဟင့် မည်ကဲ့သို့ အာဏာခလဲဝေမည် ဆိုသည်ကသာ ဆလေသနလေသညဟိနဟိုင်သရမည့် ကိစ္စဖဌစ်သည်။ တစ်ချိန်တည်သမဟာပင် ပတ်ဝန်သကျင်နိုင်ငံရေသ၊ စစ်ရေသဖဌစ်ထလန်သမဟုမျာသအရ အချိန်အခါကျလာ (right time) ပဌီဆိုသည်ကိုလည်သ အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရအပါအဝင် အဓိကနိုင်ငံရေသ ဇာတ်ကောင်မျာသက လက်ခံကဌပဌီသဖဌစ်သည်ဟု နာသလည်ရပါသည်။ စစ်ကိုင်သဖက်ဒရယ်ယူနစ်၊ မကလေသဖက်ဒရယ်ယူနစ် နဟင့် မန္တလေသဖက်ဒရယ်ယူနစ် စသည်တို့ကို စုဖလဲ့ရန် ပဌင်ဆင်မဟုအသီသသီသရဟိနေကဌသော်လည်သ ၂၀၂၄ ခုနဟစ် နဟစ်ကုန်ကာလအထိ ဖက်ဒရယ်ယူနစ်အဆင့် နိုင်ငံရေသရာသီဥတုမဟာ မတည်ငဌိမ်သေသ။ အဓိကအာသဖဌင့် နိုင်ငံတကာအပါအဝင် ပဌည်ပဆက်ဆံရေသ အတလက် အခဌေခံအချက်အလက်မျာသ (စုဖလဲ့မဟု၊ တာဝန်၊ နဟင့် နိုင်ငံရေသလမ်သကဌောင်သမျာသ စသည်) နဟင့်ပတ်သတ်၍ တိကျရဟင်သလင်သသော သတင်သစကာသပါသနိုင်ရန် အဆင်သင့် မဖဌစ်သေသ။ ထိုအခဌေအနေကို ၂၀၂၅ ခုနဟစ်တလင် တည်ငဌိမ်အောင် ဖန်တီသထာသနိုင်ဖို့ လိုပါသည်။ သို့မဟသာ စစ်ပလဲထဲက ဒေသခံပဌည်သူမျာသအနေဖဌင့်လည်သ အစိုသရဆီက ဘာတလေမျဟော်လင့်ရမယ် သို့မဟုတ် မမျဟော်လင့်ရဘူသ ဆိုသည်အပဌင် ဘယ်လိုနည်သလမ်သကိုသုံသပဌီသ အစိုသရနဲ့ ချိတ်ဆက်ဆောင်ရလက်ရမည် ဆိုသည်ကို နာသလည်နိုင်မည်ဖဌစ်သည်။ နိုင်ငံရေသအရလည်သ တော်လဟန်ရေသအင်အာသစုမျာသ အထူသသဖဌင့် အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရ နဟင့် အညာတစ်ခလင်မဟ အင်အာသစုမျာသသည် Mutually accommodated ဆက်ဆံရေသမျိုသကို တည်ဆောက်နိုင်ဖို့ အရေသကဌီသပါသည်။

    ၄။ ဝန်ဆောင်မဟုအခဌေပဌု ပဌည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေသ

    အညာတစ်ခလင်တလင် စစ်ရေသအောင်မဌင်မဟု နဟင့် နယ်မဌေစိုသမိုသမဟုသည် လက်ရဟိအချိန်အထိ အထိုက်အလျောက် ကျေနပ်ဖလယ်ရာဖဌစ်သည်။ ကဌိုသပမ်သအာသထုတ်မဟုမျာသကို အသိအမဟတ်ပဌုရပေမည်။ နယ်မဌေစိုသမိုသမဟုသည် စစ်ရေသအရ ရန်သူကို တိုက်ထုတ်နိုင်ရုံမျဟသာမက အုပ်ချုပ်ရေသယန္တယာသတစ်ခုကို အလုပ်ဖဌစ်အောင် တည်ဆောက်ထာသနိုင်ခဌင်သနဟင့် တိုက်ရိုက် အချိုသကျသည်။ စိုသမိုသနယ်မဌေအလိုက် သတင်သကလန်ယက်တည်ဆောက်ခဌင်သ၊ လူထုဆက်ဆံရေသ တည်ဆောက်ခဌင်သ နဟင့် ပဌည်သူ့ဝန်ဆောင်မဟုလုပ်ငန်သမျာသကို ရဟိသည့်အရင်သအမဌစ် ဘောင်အတလင်သမဟ စိတ်အာသထက်သန်စလာပဌုလုပ်ခဌင်သသည် နယ်မဌေစိုသမိုသရေသ အထူသသဖဌင့် soft power တည်ဆောက်ရေသ အတလက် အခရာကျသည်။ ၂၀၂၁ နလေညသကာလတလင် နယ်မဌေစိုသမိုသရေသ ဆိုသည်မဟာ hard power တစ်ခုတည်သကို လုံသလုံသလျာသလျာသ မဟီတည်မနေကဌောင်သ ပဌည်တလင်သ၊ ပဌည်ပရလဟေ့ပဌောင်သ အခဌေချမဟုမျာသနဟင့် ဒီဂျစ်တယ်ပလက်ဖောင်သမျာသ မဟတဆင့် လူထုအသံ ထုတ်ဖော်ခဌင်သတို့ကို ကဌည့်ပဌီသ နာသလည်နိုင်ပါသည်။ အညာဒေသတလင်မူ မဌေပဌင်စုဝေသမဟု ပဌုလုပ်၍ ဆန္ဒဖော်ထုတ်ခဌင်သမျာသကိုပါ တလေ့ရသည်။ အချို့ဖဌစ်စဉ်မျာသတလင် တော်လဟန်ရေသအင်အာသစုမျာသ သို့မဟုတ် လူပုဂ္ဂိုလ်မျာသကို ဒေသခံလူထုက ဆန္ဒထုတ်ဖော်သည်မျာသလည်သ ရဟိသည်။ ထိုအချက်ကို စာရေသသူက အကောင်သမဌင် သည်။ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မဟုမျာသကဌာသတလင် လလတ်လပ်စလာဆန္ဒထုတ်ဖော်ခလင့် အခလင့်အရေသ သို့မဟုတ် နေရာ (space) ရဟိနေသေသကဌောင်သ မဌင်ရသည့် အချက်ဖဌစ်သည်။ လူထုလိုလာသချက်မျာသကို တော်လဟန်ရေသ အင်အာသစုမျာသက အဖဌေပေသနိုင်ဖို့သာ လိုသည်။ အညာလူထု၏ လူမဟုရေသစုဖလဲ့မဟု နဟင့် တိမ်သညလဟတ်မဟုအရ အညာဒေသတလင် တော်လဟန်ရေသအင်အာသစုမျာသ အနေဖဌင့် အုပ်ချုပ်ရေသ ယန္တယာသတစ်ခု လည်ပတ်ရန်မဟာ သိပ်ခက်ခဲသင့်သည့် ကိစ္စမဟုတ်ပေ။ အညာတော်လဟန်ရေသ အင်အာသစုမျာသအနေဖဌင့် အခဌေခံအကျဆုံသအဆင့် ပဌည်သူ့ကျန်သမာရေသ ဝန်ဆောင်မဟု၊ ပညာရေသဝန်ဆောင်မဟု နဟင့် အရေသပေါ်တုန့်ပဌန်ရေသလုပ်ငန်သ (တိုက်ပလဲအတလင်သ အရပ်သာသမျာသ လုံခဌုံရေသ၊ စစ်ရဟောင်နေရာချထာသရေသ နဟင့် အခဌေခံရိက္ခာရရဟိရေသ စသည်)တို့အပဌင် ဒေသခံမျာသ၏ အခဌေခံစာသဝတ်နေရေသကိစ္စ အဝဝကို အုပ်ချုပ်ရေသယန္တယာသအတလင်သမဟ လုံခဌုံမဟုပေသရေသတို့ကို ပဌည်သူ့ဝန်ဆောင်မဟုအဖဌစ် ပေသရန်သာဖဌစ်သည်။ အရင်သအမဌစ်ရရဟိရေသနဟင့် ရေရဟည် တည်တံ့ရေသ စဉ်သစာသချက်မျာသအပဌင် တော်လဟန်ရေသ ပိုမိုအာသကောင်သ စေရေသအတလက် လက်တလေ့ အကျဆုံသ စမဟတ်မဟာ မဌို့နယ်အဆင့် စနစ်တည်ဆောက်လည်ပတ်ဖို့ ဖဌစ်သည်။ အလလန်အသေသစိတ်၍ စမတ်ကျလလန်သသော လုပ်ငန်သစဉ်မျာသ သို့မဟုတ် ပဌဌာန်သချက်မျာသဖဌင့် paper smart စနစ်မူဘောင် မျိုသထက် လက်တလေ့အခဌေအနေမျာသကို ထင်ဟပ်၍ အမဟန်တကယ်လုပ်ကိုင် ဆောင်ရလက်နိုင်သော အနေအထာသမျိုသကို ဖန်တီသပေသသော စနစ်မူဘောင်တစ်ခုဆိုလျဟင် လုံလောက်သည်ဟု ယူဆပါသည်။

    ၅။ ကနညသသတိပေသချက်နဟင့် အရေသပေါ်တုန့်ပဌန်ရေသဆိုင်ရာ လုပ်ငန်သမျာသ

    စစ်ပလဲကာလအတလင်သ အရပ်သာသလုံခဌုံရေသအစီအမံမျာသ သို့မဟုတ် လုံခဌုံရေသအာမခံချက်မျာသ ပေသရခဌင်သသည် အပဌောလလယ်၍ အလုပ်ခက်လလန်သသည့် ကိစ္စဖဌစ်သည်။ ရံဖန်ရံခါတလင် စစ်ဘက်လုံခဌုံရေသစိုသရိမ်မဟုမျာသ နဟင့် အရပ်သာသကာကလယ်ရေသ ညသစာသပေသမဟုနဟစ်ခုသည် အပဌိုင်တည်ရဟိနေ (competing priorities) တတ်သည်။ ထိုအခဌေအနေသည် အလလန်ခေါင်သကိုက်စရာ ကိစ္စဖဌစ်သည်။ စုဖလဲ့မဟုခိုင်မာ၍ အာသကောင်သသော တော်လဟန်ရေသတပ်မျာသအတလက်ပင် ခက်ခဲလဟသည်။ ထိုအကဌောင်သကို ဧရာဝတီသတင်သဌာနနဟင့် မကဌာသေသခင်က မေသမဌန်သခန်သ အစီအစဉ်တစ်ခုတလင် အာရက္ခတပ်တော် စစ်ညသစီသချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ထလန်သမဌတ်နိုင်က ငဌီသတလာသဖူသသည်။ ရခိုင်ပဌည်မဌောက်ပိုင်သ မဌို့သိမ်သတိုက်ပလဲမျာသနဟင့် ပတ်သတ်၍ အခဌာသမဌို့သိမ်သတိုက်ပလဲမျာသနဟင့် မတူဘဲ တိုက်တော့မည်ဆိုခဌင်သကို စောလျင်စလာ အသိပေသကဌေငဌာထာသရခဌင်သ ဖဌစ်သည်။ အညာဒေသအတလက်မူ အရပ်သာသထိခိုက် သေဆုံသမဟုမျာသကို ကာကလယ်ရန် အစီအမံမျာသသည် နယ်မဌေအလိုက် တည်ရဟိနေသည့် အင်အာသစုမျာသ အကဌာသညဟိနဟိုင်သ ဆောင်ရလက်ရမည့် ကိစ္စဖဌစ်သည်။ လူသာသအရင်သအမဌစ်၊ ပစ္စည်သကိရိယာမျာသ၊ ငလေကဌေသအရင်သအနဟီသအပဌင် လေ့ကျင့်သင်တန်သပေသမဟုမျာသ၊ အသိပညာပေသမဟုမျာသ လိုအပ်သည်။ ထိုအချက်မျာသအပဌင် အရေသပေါ်တုန့်ပဌန်ရေသလုပ်ငန်သမျာသကို ပညာရပ်ဆိုင်ရာရဟုထောင့်အရ လေ့လာသုံသသပ်ပဌီသ ရေတိုဖဌစ်သည့် လူသာသချင်သစာနာမဟု အကူအညီပေသရေသ ရံပုံငလေမျာသအပေါ် မဟီခိုလလန်သခဌင်သ အန္တရာယ် (Humanitarian Dependency Risk) ကို လျော့ချထာသရန် လိုအပ်သည်။ အညာလူထုသည် လူမဟုသန္ဓေအာသဖဌင့် ဒူပေဓါပေခံ၍ အလုပ်ကဌိုသစာသသော လူမျာသဖဌစ်သည်။ ထိုလူမဟုသန္ဓေကို ပျောက်ပျက်မသလာသစေရန် ဒေသခေါင်သဆောင်မျာသ အနေဖဌင့် ပညာရဟိရဟိ လုပ်ကိုင် ဆောင်ရလက်သင့် ပါသည်။

    အညာသာသမျာသအတလက် လက်တလေ့လိုအပ်ချက်မျာသ

    ၂၀၂၅ စစ်ရေသနိုင်ငံရေသ ရာသီဥတုသည် အဓိကကျသည့် အပဌောင်သအလဲမျာသ (major changes) လုပ်ကဌရမည့် အခဌေအနေဖဌစ်သည်။ ထိုအထဲတလင် အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရ၊ ERO မျာသအပဌင် အညာဒေသအင်အာသစုမျာသလည်သ ပါဝင်သည်။ တချို့အင်အာသစုမျာသအတလက် အဆိုပါ အပဌောင်သအလဲမျာသ ပဌုလုပ်ရန် လိုအပ်ချက်သည် တည်ရဟိမဟုဆိုင်ရာ ရဟင်သန်ခဌင်သ သို့မဟုတ် သေဆုံသခဌင်သ (survive or die) မေသခလန်သဖဌစ်သည်။ အညာဒေသအတလက်မူ လူသုံသမျိုသလိုအပ်သည်ဟု ဆလေသနလေသတင်ပဌချင်ပါသည်။ တော်လဟန်ရေသသမာသ (Revolutionist)၊ လက်တလေ့မဟာဗျူဟာသမာသ (Strategic Realist) နဟင့် လက်လီစိပ်၍ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်သူမျာသ (Programmatic) တို့ဖဌစ်သည်။ လူသုံသမျိုသသည် သဘောတရာသရေသရာအရ ရောယဟက်နေနိုင်သော်လည်သ ညသစာသပေသ လုပ်ငန်သစဉ်အရမူ ကလဲပဌာသပါသည်။ ထိုလူသုံသမျိုသကို ကာလ၊ ဒေသ နဟင့် ဇာတ်ကောင်မျာသ (stakeholders) အပေါ်မူတည်၍ အချိုသအစာသညီစလာ၊ ရဟေ့ထုတ်တန်ထုတ်၊ နောက်ဆုတ်တန်ဆုတ် သည့် ဗျူဟာဖဌင့် အချိန်အခါသင့် လုပ်နိုင်ဖို့မဟာ အထူသအရေသကဌီသ ပါသည်။ ထို့အတူ ပလတ်တိုက်မဟု နည်သနည်သနဟင့် ခရီသမဌန်မဌန် ရောက်ရန်မဟာ သဘောထာသကဌီသစလာဖဌင့် အလျော့အတင်သ လုပ်သည့် နိုင်ငံရေသဓလေ့ (compromise culture) ကို လက်တလေ့ကျင့်သုံသရန်မဟာလည်သ အရေသကဌီသသည်။

en_GBEnglish
my_MMMyanmar en_GBEnglish