Tag: Ah Nyar

  • Ah Nyar’s Big Questions in 2026: Where Are We Headed?

    Ah Nyar’s Big Questions in 2026: Where Are We Headed?

    Ah Nyar’s Big Questions in 2026: Where Are We Headed?

    Photo: Villagers from Pauk Township, Magway Region, fleeing their homes. (Credit: Khit Thit Media)

    Six years into Burma’s Spring Revolution, the political landscape is shifting once again and not always in ways the resistance had imagined. National Unity Government has declared a multi-stage reform process in response to escalating public frustration from its own support base. Questions about effectiveness, coordination, and accountability are no longer whispered concerns; they are openly debated online and across liberated areas. At the same time, Operation 1027 of the three Brotherhood Alliance (MNDAA, AA and TNLA) has effectively stalled. Beijing’s mounting pressure on the alliance has altered battlefield calculations and reminded all actors that geopolitics remains a determining force in Burma’s conflict. Adding to this fragile equation, the junta’s renewed push for general elections has been widely dismissed as a political manoeuvre rather than a genuine democratic transition. Labelled a “sham” by much of the international community, including ASEAN, the elections underscore the regime’s attempt to repackage military rule in civilian clothing. These events emerged as defining features of Burma’s political landscape in late 2025. Amid these developments, central Burma — known locally as Ah Nyar — has quietly become one of the most consequential political arenas of 2026.

    Sagaing, Mandalay and Magway have announced the formation of federal unit governments. This signals a significant shift from resistance mobilisation to sub-national political structuring. Since the coup d’état in 2021, the central dry zone has been more than a resistance stronghold; it has served as the backbone of the NUG’s de facto authority. The formation of federal unit governments was welcomed by the NUG, states and regional parliaments, and non-violent movement coalitions such as CDM and People’s Strike Groups. Somewhat unexpectedly, ethnic revolutionary organisations refrained from expressing their positions or formally acknowledging the establishment of the federal unit governments. NUG Acting President stated, “to establish a better system of governance for the Sagaing region” in his speech during the seventh regular meeting of Sagaing Federal Unit Hluttaw, introducing the cabinet.

    Federal Foundations or Parallel Power Centres?

    The newly emerged federal unit governments in Ah Nyar raise two fundamental questions. Are these sub-national governments creating parallel power centres? Or are they laying the foundations of a future federal union?

    The revolution may have achieved its immediate objective of removing the Naypyitaw regime over the past five years if the major groups had reached a consensus and formed a unified military alliance. However, it failed to bring smaller factions together under a coherent strategic direction. This means that the Spring Revolution has developed within a fragmented reality. That said, the reason why the federal units in central Burma emerged can generally be conceptualised in three ways. First, resistance forces in the region spread across villages and townships (around 87 townships), which makes collective actions challenging. Politically, the movement lacked a coherent central nucleus to provide unified strategic direction. In the past five years, the NUG has struggled to bring these dispersed forces under a coherent organisational framework. Second, a political foundation was already in place. The Federal Democracy Charter, NLD’s federal principles (Suu’s six principles) and the continuing legitimacy of 2020 elected MPs provided both normative and institutional grounding. Many of these MPs remained active in Ah Nyar and liberated areas. Taken together, these reinforce the case for formalised federal units. Third, perceived shortcomings of the NUG in Ah Nyar accelerated local initiatives. Weak coordination with emerging grassroots leaders, ineffective rebel governance and concerns over resource distribution contributed to demands for more autonomous regional structures.

    The federal units have formally recognised the NUG as the central authority of the revolution and the interim federal government. In military affairs, their mandate is limited to unit-level security forces to effectively function as unit guard forces, while PDFs remain under the existing NUG command. Section 139 of the Sagaing Constitution states, “The following armed forces may be established in consultation with the National Unity Government: (a) the Defence Force of the Unit; and (b) the Security Force/Police Force of the Unit.” Section 114 of the Magway Interim Arrangement reflects a similar provision, while the Mandalay Interim Arrangement does not mention any security arrangements. Foreign affairs are fully vested in the centre and reaffirm the NUG’s exclusive diplomatic role. Provisions in Chapter 17 of the Magway Interim Arrangement, Chapter 18 of the Sagaing Constitution, and Annexe I of the Mandalay Interim Arrangement outline power-sharing between the NUG and the units. However, the division of competency still requires careful negotiation.

    These developments could, in principle, reinforce the NUG rather than weaken it. Yet this outcome is not automatic. Critical conditions remain. Clear and durable understandings must be made, particularly on sensitive issues such as military coordination and foreign relations. The division of competencies between the centre and emerging federal units cannot be left ambiguous; it requires deliberate and structured negotiation. Given the political weight of these matters, authority must be exercised with restraint, caution, and strategic foresight.

    Governing Priorities?

    Sub-national governments are primarily functional in nature, widely described as mechanisms to deliver public services and coordinate with key stakeholders at the regional level. Their formation and structure are not unitary; rather, they are coalition-based. In Sagaing, the unit government comprises five representative blocs, while in both Magway and Mandalay, the respective unit governments are composed of seven representative blocs each. That said, and with the fragmented reality of the revolutionary landscape, the basic question arises. Can they truly make these governments work effectively? They must juggle competing priorities: confronting intensifying military pressure from the junta, navigating complex relationships with neighbouring ethnic organisations (KIO in Sagaing, AA in Magway, and TNLA/MNDAA in Mandalay) and sustaining alignment with the NUG and at the same time, building functioning sub-national governments.

    Within this reality, two priorities stand out for 2026.

    First, upper-layer political stability must be deliberately constructed. This requires stabilising the internal balance of power within the unit governments, particularly among the representative blocs, while also managing relationships with the NUG and neighbouring ethnic revolutionary organisations. Without cohesion at this level, effective governance on the ground will remain fragile and contested. To sustain this equilibrium, structured communication channels and agreed decision-making procedures must be institutionalised between representative blocs, the NUG, and neighbouring ethnic organisations. Clear mechanisms for dispute resolution should also be established to manage inevitable tensions before they escalate into political rifts. Without such frameworks, internal competition, mistrust, or overlapping claims to legitimacy will erode administrative effectiveness and weaken public confidence.

    Second, an administrative framework at the federal unit level must be clearly defined, not in rhetoric, but in practice. The 2020 electoral mandate and revolutionary legitimacy, while powerful, cannot by themselves sustain governance. Authority must be translated into systems. Federal units need functioning structures for administration, budgeting, taxation, public service delivery, dispute resolution, and coordination with security actors. Lines of authority must be codified. The boundaries between civilian leadership and armed forces must be clearly drawn. Without institutional discipline, coalition-based governments risk becoming symbolic rather than functional. Equally important is a smooth and orderly transition from the NUG’s Ministry of Home Affairs and Immigration administration to the emerging sub-national governments. This transition is not merely technical; it is political.

    The success of Ah Nyar’s sub-national governments will depend less on how broadly they are composed and more on how effectively they are structured and managed.

    Cite this article: Centre for Ah Nyar Studies. (2026, February 15). Ah Nyar’s Big Questions in 2026: Where Are We Headed? [Op-ed]. Centre for Ah Nyar Studies. https://ah-nyarstudies.org/ah-nyars-big-questions-in-2026-where-are-we-headed/ 


    [cas_related]

  • အညာတော်လဟန်ရေသ၂၀၂၅

    အညာတော်လဟန်ရေသ၂၀၂၅

    အညာတော်လဟန်ရေသ ၂၀၂၅

    ဓါတ်ပုံ။ အင်တာနက်

    ၂၀၂၁ အာဏာသိမ်သတော့ အညာလူထုက အုံနဲ့ကျင်သနဲ့ ထကဌလလာရုံသာမကဘဲ လက်နက်ကိုင် ပဌီသတော့ နေပဌည်တော်စစ်တပ်ကို ပဌန်ချလိမ့်မယ်လို့ ဘယ်သူမဟ မတလေသမိကဌဘူသဆိုရင် လလန်မယ် မထင်။ အငိုက်အမိဆုံသကတော့ နေပဌည်တော်စစ်တပ်ကိုယ်တိုင်ပဲဖဌစ်တယ်။ ရလေသကောက်ခံ အမျိုသသာသဒီမိုကရေစီအဖလဲ့ချုပ် အစိုသရကို ဖဌုတ်ချအပဌီသ သုံသလကျော်အကဌာ၊ တရုတ်အစိုသရ အာဘော် Phoenix TV နဟင့် သီသသန့်မေသမဌန်သခန်သတလင် အာဏာသိမ်သစစ်ခေါင်သဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မဟူသကဌီသ မင်သအောင်လဟိုင်က “ပဌောရရင်တော့ဗျာ 
 ဟို ပဌောရလို့ရဟိရင်တော့ အဲလောက်ထိတော့မျာသလိမ့်မယ် လို့ ကျနော်မထင်ခဲ့ဘူသ”ဟု ရဟာသရဟာသပါသပါသဝန်ခံသည်။ ထိုကဲ့သို့ ဝန်ခံလိုက်ရခဌင်သအတလက်လည်သ ရဟက်နေပုံရသည်။ အင်တာဗျူသနေစဉ်အတလင်သ တောင့်တောင့်ကဌီသထိုင်နေရာမဟ ခန္ဓာကိုယ်ကို ရဟေ့ကိုင်သပဌီသ လဟုပ်သည်။ မျက်နဟာမဟာ လည်သ သူရဟက်နေကဌောင်သ အထင်သသာသမဌင်ရသည်။ စစ်တပ်သမိုင်သ တလျဟောက် Heartland လို့ သတ်မဟတ်ခဲ့တဲ့ အညာဒေသက ၂၀၂၁ နလေညသမဟာ အာဏာသိမ်သမဟုကို ငဌင်သဆန်ခုခံခဌင်သနဲ့ ပိုမိုကျယ်ပဌန့် လာသော ပုန်ကန်ထကဌလမဟုမျာသကို သူဖုံသဖိ၍မရ။

    အညာမဌေက လက်သံပဌောင်ပါသည်။ ၂၀၂၁ နလေညသအစောပိုင်သကာလတလေမဟာကတည်သက အညာသာသ တော်လဟန်ရေသသမာသတလေက အညာဒေသ တနံတလျာသတလင် ပုန်ကန်ထကဌလခဲ့ကဌသည်။ အာဏာသိမ်သ စစ်တပ်ကိုလည်သ “အာဏာရဟင်စနစ်ကို လက်မခံကဌောင်သအပဌင် အမဌစ်ဖဌတ်” ဖို့ သတင်သစကာသပါသ နေခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့ခုခံတလန်သလဟန်ခဌင်သ နည်သလမ်သ၊ တနည်သအာသဖဌင့် တော်လဟန်ရေသ လမ်သကဌောင်သကို ရလေသချယ်လိုက်ခဌင်သက ပန်သခင်သလမ်သ မဟုတ်သည်သာမက ဆူသတလေနဲ့ ခယောင်သလမ်သဆိုသည်ကို အညာလူထုက ကောင်သကောင်သကဌီသသိခဲ့ကဌပါသည်။ သို့သော် လလတ်လပ်မဟု၊ တရာသမျဟတမဟု နဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာရဟိမဟု ဆိုသည်တို့ကို အညာလူထုက မဌည်သစမ်သခလင့်ရခဲ့ကဌပဌီသမဟ မတရာသ အာဏာသိမ်သခဌင်သကို လက်ခံမည် မဟုတ်ပေ။ ဒါတလေကပဲ နလေညသတော်လဟန်ရေသရဲ့ သန္ဓေတလေ မဟုတ်ပါလာသ။

    ၂၀၂၅ ခုနဟစ်ထဲကို ရောက်ပါတော့မည်။ နလေညသတော်လဟန်ရေသခရီသကလည်သ လေသနဟစ်ပဌည့် တော့မည်။ ကချင်ခေါင်သဆောင်တစ်ညသဖဌစ်တဲ့ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကဌီသ ဂလမ်မော်က နလေညသတော်လဟန်ရေသ အစောပိုင်သကာလတလင် “တော်လဟန်ရေသက ငါသနဟစ်ထက်ပိုမကဌာသင့်” ဟု မဟတ်ချက်ပဌုဖူသသည်။ ဒီစကာသကို ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကဌီသဂလမ်မော်က တလေသတလေသဆဆပဌောခဲ့သည်မဟာ ယုံမဟာသမရဟိပါ။ အညာတခလင်မဟာ ကေအိုင်အိုရဲ့ စစ်ရေသလဟုပ်ရဟာသမဟုမျာသ၊ နိုင်ငံရေသမျဟော်ရည်မဟုမျာသက ထိုစကာသနဟင့် မျာသစလာ ဆက်စပ်နေကဌောင်သ ကျနော်တို့ တလေ့မဌင်ခဲ့ရပဌီသဖဌစ်သည်။ ယခုဆောင်သပါသက နလေညသတော်လဟန်ရေသ တစ်စုံလုံသစာကို လေ့လာသုံသသပ်မည်မဟုတ်ဘဲ နလေညသတော်လဟန်ရေသထဲက အညာဒေသအကဌောင်သကို သုံသသပ်တင်ပဌမဟာ ဖဌစ်ပါတယ်။ ဒီနေရာမဟာ စာဖတ်သူကို ကဌိုတင်ဖော်ပဌ လိုသည်ကတော့ စာရေသသူက အညာဒေသက အညာသာသဖဌစ်တယ်။ အညာဒေသကို သံယောဇဉ်ရဟိသလို လလတ်လပ်မဟု၊ တရာသမျဟတမဟု နဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာရဟိမဟုတို့ကို တန်ဖိုသထာသသူဖဌစ်တယ် ဆိုတာကိုပါ။ အဲဒီနောက်ခံနဲ့ ဒီဆောင်သပါသကို ရေသသာသတင်ပဌခဌင်သ ဖဌစ်တယ်။ ဆလေသနလေသတင်ပဌချက်တလေမဟာ ဆန္ဒဂတိပါနေနိုင်ပါ တယ်။

    ၂၀၂၅ တလင်စောင့်ကဌည့်ရမည့် အဓိကအရလေ့မျာသ

    စစ်ပလဲကာလဆိုသည်မဟာ အင်မတန်ရဟုပ်ထလေသပဌီသ အစစအရာရာ အကဲဆတ်လလန်သပါသည်။ နိုင်ငံရေသ၊ စစ်ရေသ ဇာတ်ကောင်မျာသ၏ ဩဇာအာဏာသည် အလဟည့်အပဌောင်သ မဌန်ဆန်သည်။ ကျင်လည်နေသော ပတ်ဝန်သကျင်ကလည်သ စစ်ပလဲ၏ ရေချိန်အတက်အကျ အပေါ်မူတည်ပဌီသ အပဌောင်သအလဲ မဌန်လလန်သသော ကိန်သရဟင်ဖဌစ်သည်။ ထိုအခဌေအနေကို ခေါင်သဆောင်မျာသ နဟင့် အင်စတီကျူသရဟင်သမျာသက မျက်ခဌေပျက်၍ မဖဌစ်။ နေ့တဓူဝ စောင့်ကဌည့်ချိန်ဆနေဖို့ လိုသည်။ အညာဒေသအနေဖဌင့် ၂၀၂၅ ခုနဟစ်တလင် ချန်ထာသ၍ မဖဌစ်သော စစ်ရေသနိုင်ငံရေသ အရလေ့မျာသကို ထုတ်နဟုတ်ဆလေသနလေသလိုပါသည်။ အမဟတ်စဉ်သည် အဆင့်ကို ရည်ညလဟန်သခဌင်သမဟုတ်ပါ။ အလျဉ်သ သင့်သလို တပ်ထာသခဌင်သသာ ဖဌစ်သည်။

    ၁။ ရခိုင်စစ်ဆင်ရေသ

    အညာဒေသ၊ ချင်သပဌည် နဟင့် ရခိုင်ပဌည်အနေဖဌင့် မည်သည့်ဒေသကကဌည့်ကဌည့် ကဌိုက်သည်ဖဌစ်စေ၊ မကဌိုက်သည်ဖဌစ်စေ အလေသဂရုပဌုရမည့် ကိစ္စတစ်ခုရဟိသည်။ ပထဝီ အနေအထာသအရ ကပ်လျဟက်တည်ရဟိနေ ရုံမျဟသာမက စီသပလာသရေသ၊ လုံခဌုံရေသ၊ လူမဟုရေသ နဟင့် ဆက်သလယ်ရေသ ကိစ္စမျာသတလင် နီသနီသကပ်ကပ် ဆက်စပ်နေကဌခဌင်သ ဖဌစ်သည်။ အာရက္ခတပ်တော်၏ ဒေသန္တရစစ်ဆင်ရေသမျာသ အပဌင် နယ်နမိတ်ချင်သ ကပ်လျဟက်တည်ရဟိနေသော မကလေသတိုင်သ အနောက်ပိုင်သ နဟင့် ချင်သပဌည်တောင်ပိုင်သ စစ်ရေသလဟုပ်ရဟာသမဟုမျာသသည် အညာဒေသနဟင့် မဟာဗျူဟာ အရ နီသနီသကပ်ကပ်ဆက်စပ်မဟု ရဟိသည်။ ထိုအချက်မျာသကို မမေ့လျော့သင့်ပေ။ ၁၆ ဒီဇင်ဘာလ ၂၀၂၄ ရက်နေ့အထိ ထုတ်ပဌန်ချက်မျာသအရ အာရက္ခတပ်တော်သည် ပဌည်မ၊ ချင်သပဌည်တို့နဟင့် ကုန်သတလင်သပိုင်သ နယ်နမိတ်ဆက်စပ်နေသော မဌို့အာသလုံသနီသပါသကို ထိန်သချုပ်ထာသပဌီသ သို့မဟုတ် ကဌီသမာသကျယ်ပဌန့်သော တပ်ဖဌန့်လဟုပ်ရဟာသမဟုမျာသ ပဌုလုပ်ထာသပဌီသဖဌစ်သည်။ ဘင်္ဂလာသဒေ့ရဟ်နယ်စပ်ဒေသ တစ်ခုလုံသကိုလည်သ ထိန်သချုပ်ထာသပဌီသ ဖဌစ်သည်။

    (ပုံ – ရခိုင်ပဌည်ထိုသစစ်ဆင်မဟုပဌမဌေပုံ)

    တိုက်ပလဲဖော်ရန် လိုချင်မဟလိုမည်ဖဌစ်သည့် စစ်တလေ နဟင့် ကျောက်ဖဌူမဌို့တို့အပဌင် အာရက္ခတပ်တော်အနေဖဌင့် တိုက်ပလဲဖော်ရန် မာန်အောင် တစ်မဌို့သာကျန်သည်။ ထိုအခဌေအနေက ရခိုင်မဌေကို ရခိုင်တပ်အခဌေချ၊ ထိန်သချုပ်ဖို့၊ တည်ရဟိဖို့ အလာသအလာကောင်သသော ကျေနပ်ဖလယ်ရာအခဌေအနေမျာသ ဖဌစ်သည်။ နောက်ဆက်တလဲ လုပ်စရာမျာသထဲမဟ အရေသကဌီသဆုံသ နဟစ်ချက်မဟာ အာရက္ခတပ်တော်အနေဖဌင့် မိမိတို့ သိမ်သပိုက်ထာသသော နယ်မဌေမျာသကို လုံခဌုံရေသအာမခံချက်၊ ထို့နောက် နိုင်ငံရေသအာမခံချက်ရရန် ဖဌစ်သည်။ ထို့အတလက် အညာဒေသ၊ အထူသသဖဌင့် မကလေသဒေသသည် အာရက္ခတပ်တော်၏ မဟာဗျူဟာ ညသစာသပေသထဲတလင် ထည့်သလင်သစဉ်သစာသထာသရမည်မဟာ လက်တလေ့လိုအပ်ချက်ဖဌစ်သည်။

    ၂။ NUG ၏ စုဖလဲ့မဟု နဲ့ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေသ

    အညာဒေသသည် အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရ၏ ဗဟိုချက်မဖဌစ်သည်။ ထို့အတူ အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရသည်လည်သ အညာဒေသ၏ စစ်ရေသ၊ နိုင်ငံရေသ အနာဂတ်အတလက် မဟာဗျူဟာအရ အရေသပါသော လမ်သကဌောင်သတစ်ခုမျဟသာမက ဇာတ်ကောင်တစ်ခုလည်သဖဌစ်သည်။  အလျော့အတင်သ ပဌုလုပ်သော နိုင်ငံရေသဓလေ့တည်ဆောက်ပဌီသ တစ်ညသနဟင့်တစ်ညသ အပဌန်အလဟန် အကျိုသပဌုရမည့် (Mutual accommodation) ဇာတ်ကောင်မျာသဖဌစ်သည်။ ၂၀၂၅ ခုနဟစ်သည် ၂၀၂၀ ရလေသကောက်ပလဲရလဒ်အရ တရာသဝင်မဟုပေသထာသသော ရလေသကောက်ခံအမတ်မျာသ နဟင့် အစိုသရစုဖလဲ့မဟုမျာသအတလက် အရေသကဌီသသောအလဟည့်အပဌောင်သ (critical turning point) တစ်ခုပဌုလုပ်ရမည့် ကာလလည်သဖဌစ်သည်။ တစ်ချိန်တည်သတလင် အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရ၏ အစိုသရအဖလဲ့နဟင့် ဝန်ကဌီသဌာနမျာသနဟင့်ပတ်သတ်၍လည်သ တော်လဟန်ရေသထဲက လူထု၏ ဝေဖန်အကဌံပဌုသံမျာသ၊ အစိုသရအဖလဲ့ဝင်မျာသကို ပဌည်တလင်သပဌန်လာဖို့ သမ္မတကဌီသဒူဝါလရဟီသလ၏ မိန့်ခလန်သတို့သည် အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရ၏ ၂၀၂၅ ခုနဟစ် လာသရာကို တစ်စုံတစ်ရာ ဖလင့်ဆိုနေသည်ဟု နာသလည်နိုင်ပါသည်။ ခန့်မဟန်သပဌောဆိုချက်မျာသစလာ ရဟိနေသော်လည်သ သေချာသည်မဟာ NUG သည် NCGUB ထက်ပိုမို၍ စမတ်ကျကဌောင်သ၊ အလုပ်ဖဌစ်သော စုဖလဲ့မဟုဖဌစ်ကဌောင်သ သက်သေပဌဖို့လိုသည်ကို အစိုသရအဖလဲ့ဝင်မျာသက နာသလည်ကဌပါမည်။

    အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရ ရင်ဆိုင်ရမည့် ၂၀၂၅ ခုနဟစ်အတလက် စိန်ခေါ်မဟုမျာသတလင် တရုတ်နိုင်ငံ၏ အာဏာသိမ်သစစ်ကောင်စီကို ပေါ်တင်ထောက်ခံ၊ ရပ်တည်ပေသလိုက်ခဌင်သ၏ နောက်ဆက်တလဲ ကိစ္စရပ်မျာသလည်သ ပါသည်။ အာဏာသိမ်သစစ်ကောင်စီကျင်သပမည်ဟု မကဌာခဏ အသံဟစ်နေသော ရလေသကောက်ပလဲကိုလည်သ ချန်ထာသ၍မရပေ။ အဆိုပါ အချက်နဟစ်ချက် နဟင့်အတူ အလေသထာသ စောင့်ကဌည့်ရမည်မဟာ သိပ်မကဌာသေသခင်ကမဟ နယူသဒေလီအစိုသရ၏ မဌန်မာဇာတ်ကောင်မျာသ နဟင့် ထိတလေ့ဆက်ဆံမဟုမျာသ ဖဌစ်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံခဌာသရေသဝန်ကဌီသဝမ်ယိ၏ ယခုနဟစ် (၂၀၂၄) ဩဂုတ်လလယ်က နေပဌည်တော် ခရီသစဉ်နောက်ပိုင်သတလင် တစ်ခုခုရလေ့မဟ ရတော့မည်ဆိုသည်နဟင့် ဘယ်ကစရလဟေ့ရမည်ကို နာသလည်ဖို့ နယူသဒေလီ၏ ကနညသအာသထုတ်မဟုအဖဌစ် ရဟုမဌင်ကဌသော်လည်သ အဆိုပါအရလေ့မျာသသည် မဌန်မာပဌည်၏ အနောက်မဌောက်စင်္ကဌံတလျောက်ရဟိ ဇာတ်ကောင်မျာသအတလက် အခဌေခံလိုအပ်ချက်မျာသဖဌစ်သည်။ ထိုအထဲတလင် ကချင်၊ ရခိုင်၊ ချင်သတို့အပဌင် အညာဒေသလည်သပါသည်။

    ၃။ ရဟမ်သမန်သစစ်ဆင်ရေသ

    ရဟမ်သမန်သစစ်ဆင်ရေသသည် ၂၀၂၄ ခုနဟစ် ဇလန်လ (၂၅) ရက်နေ့တလင်စသည်။ နလေညသတော်လဟန်ရေသတလင် မဟာဗျူဟာအရ အရေသပါသော စစ်ဆင်ရေသကဌီသဖဌစ်သည်။ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေသ၊ အပိုင်သ (၂) ၏ အစိတ်အပိုင်သ တစ်ခုလည်သ ဖဌစ်သည်။ တော်လဟန်ရေသအင်အာသစုမျာသအနေဖဌင့် TNLA၊ MDY PDF၊ DPLA တို့အပဌင် အညာတစ်ခလင်မဟ တပ်ရင်သတပ်ဖလဲ့မျာသစလာ ပါဝင်သည်။ ရလဟေဘိုခရိုင်မဟ တပ်ရင်သမျာသမဟာ ထင်ရဟာသသည်။ သပိတ်ကျင်သ၊ စဉ့်ကူသ၊ တကောင်သ၊ မတ္တရာစသည့် မဌို့နယ်မျာသတလင်သာမက နောင်ချို၊ မိုသကုတ်မဌို့နယ်မျာသအထိပါ စစ်ရေသလဟုပ်ရဟာသမဟု ပဌင်သထန်သည်။ စိုသမိုသသိမ်သပိုက်ထာသနိုင်သည်။ ရဟမ်သမဌောက်ဒေသ နဟင့် မန္တလေသ တစ်ခလင်သာမက၊ စစ်ဒေသ (၁)၏ စိုသမိုသလဟုပ်ရဟာသနယ်မဌေမျာသ ဖဌစ်သည့် စစ်ကိုင်သတိုင်သ အထက်ပိုင်သ မဟတဆင့် ကချင်ဒေသအထိပါ ချိတ်ဆက်နိုင်သော တော်လဟန်ရေသ လမ်သကဌောင်သကဌီသကို ဖော်ဆောင်နိုင်မည်ဖဌစ်သည်။ တရုတ်၏ ဖိအာသပေသမဟုမျာသနောက်ပိုင်သ ရဟမ်သမန်သစစ်ဆင်ရေသသည် အရဟိန်တန့်နေသော်လည်သ ရပ်တန့်နေသည် သို့မဟုတ် ရပ်တန့်သလာသသည်ဟု မဆိုနိုင်ပေ။ MDY-PDF စစ်ညသစီသအဖလဲ့ဝင် ဒေါက်တာစိုသသူရဇော်က ဧရာဝတီသတင်သဌာနနဟင့် အင်တာဗျူသ (၁၈ ဒီဇင်ဘာလ ၂၀၂၄) တလင် ရပ်တန့်သလာသမည် မဟုတ်ကဌောင်သ ထုတ်ဖော် ပဌောဆိုထာသသည်။ အညာဒေသ တော်လဟန်ရေသတပ်မျာသ အာသကောင်သဖို့ နဟင့် စုဖလဲ့မဟုခိုင်မာဖို့တလင် ရဟမ်သမန်သစစ်ဆင်ရေသကဲ့သို့ မဟာဗျူဟာ လမ်သကဌောင်သမျာသသည် ဒေသန္တရစစ်ဆင်ရေသ အဆင့်ထက် မျာသစလာပိုသည်။ အညာအတလက် မဟာဗျူဟာမဌောက်သည်။

    ၄။ အာဏာသိမ်သစစ်ကောင်စီကဌေငဌာထာသသော ရလေသကောက်ပလဲ

    အရဟေ့မဌောက်တိုင်သစစ်ဌာနချုပ် (ရမခ) ကျသလာသခဌင်သသည် နေပဌည်တော်စစ်တပ်သမိုင်သ တလျဟောက် အရဟက်တကလဲအကျိုသနည်သ ဖဌစ်ရဆုံသ စစ်ရဟုံသမဟုကဌီသ ဖဌစ်သည်။ MNDAA က ရမခကို ဇူလိုင်လ (၂၅) ရက် ၂၀၂၄ ခုနဟစ်တလင် အပဌီသတိုင် သိမ်သပိုက်ပဌီသစီသကဌောင်သ ကဌေငဌာသည်။ တိုင်သစစ်ဌာနချုပ်ကဌီသတစ်ခု၊ အထူသသဖဌင့် တရုတ်နိုင်ငံနဟင့် သိပ်မဝေသလဟသည့် နေရာက အာဏာသိမ်သ စစ်ကောင်စီ၏ အခဌေစိုက် စစ်စခန်သကဌီသတစ်ခုကို တော်လဟန်ရေသတပ်မျာသက သိမ်သပိုက်လိုက်ခဌင်သသည် ပဌည်တလင်သရော ပဌည်ပမဟာပါ ရိုက်ခတ်မဟုကဌီသသည်။ တရုတ်နိုင်ငံခဌာသရေသဝန်ကဌီသဝမ်ယိသည် နေပဌည်တော်သို့ ရောက်လာသည်။ ထို့အတူ အာဏာသိမ်သစစ်တပ်နဟင့် သူ့ကိုထောက်ခံဝန်သရံကဌသည့် အသိုင်သအဝိုင်သတလင်လည်သ အာဏာသိမ်သစစ်ခေါင်သဆောင် မင်သအောင်လဟိုင်၏ အံ့မခန်သညံ့ဖျင်သမဟုကဌီသကို ဝေဖန်ရဟုံ့ချကဌသည်။ ထိုအချက်မျာသ နဟင့်အတူ အာဏာသိမ်သစစ်ခေါင်သဆောင်၏ အထလေထလေညံ့ဖျင်သမဟုမျာသက သူ့ကို နိုင်ငံရေသထလက်ပေါက် ခပ်မဌန်မဌန်ရဟာဖို့ နဟင့် မဖဌစ်မနေရဟာဖို့ လိုအပ်ကဌောင်သ သတိပေသနေမည် ဖဌစ်သည်။ အာဏာသိမ်သစစ်ကောင်စီက ရလေသကောက်ပလဲကို လုပ်လို့ရသည့်ပုံစံဖဌင့် နယ်မဌေ အစိတ်အပိုင်သအလိုက် လုပ်သလာသမည်ဟု ထုတ်ဖော်ပဌောဆိုထာသသည်။ နိုင်ငံ၏ အဓိကနယ်စပ် အာသလုံသနီသပါသ နဟင့် ကျေသလက်မဌို့ပဌဒေသ အတော်မျာသမျာသကို ထိန်သချုပ်မဟုမဲ့ သို့မဟုတ် လုံသဝလက်လလဟတ်ထာသရသော အာဏာသိမ်သ စစ်ဗိုလ်ချုပ်မျာသသည် နေပဌည်တော်ကောင်စီနယ်မဌေ တစ်ခုတည်သတလင် ရလေသကောက်ပလဲလုပ်၍ ရလျဟင်ပင် နေပဌည်တော်အစိုသရအဖဌစ် ရပ်တည်မည် ဖဌစ်သည်။ ထို့အတလက် ထောက်ခံမဟု နဟင့် တရာသဝင်မဟုရစေရန် တရုတ်၊ ရုရဟာသနဟင့် အိမ်နီသချင်သနိုင်ငံ တစ်ချို့အပါအဝင် သူ၏အနည်သငယ်သော မိတ်ဆလေမျာသကို ရသည့်နည်သလမ်သဖဌင့် အပေသအယူလုပ်မည် ဖဌစ်သည်။ အာဏာသိမ်သစစ်ကောင်စီ၏ ရလေသကောက်ပလဲကို NUG နဟင့် အင်အာသစုမျာသ ကဌုံနေရသော ၂၀၂၀ ရလေသကောက်ပလဲရလဒ်၏ တရာသဝင်မဟုဆိုင်ရာ အကန့်အသတ်၊ တော်လဟန်ရေသ အင်အာသစုမျာသ၏ နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်မဟုအာသီသ သို့မဟုတ် လမ်သကဌောင်သတို့အပဌင် အိမ်နီသချင်သနိုင်ငံကဌီသမျာသနဟင့် အာဆီယံတလင် ရဟိနေသော ဒေသတလင်သလုံခဌုံရေသဆိုင်ရာ စိုသရိမ်ချက်မျာသနဟင့်ပါ ချိန်ထိုသ ကဌည့်ရမည် ဖဌစ်သည်။

    ၅။ ကချင်စစ်ဆင်ရေသ

    အညာတော်လဟန်ရေသနဟင့် ကချင်စစ်ဆင်ရေသမျာသကို ခလဲခဌာသ၍ သုံသသပ်ရန်မဟာ မဖဌစ်နိုင်ပေ။ လိုင်ဇာ၏ နလေညသတော်လဟန်ရေသအပေါ် သဘောထာသသည် အညာဒေသအပေါ် ကဌီသမာသသော သက်ရောက်မဟု ရဟိသည်။ အညာဒေသတော်လဟန်ရေသ စုဖလဲ့မဟုမျာသနဟင့်ပတ်သတ်၍ အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရ၏ ကာကလယ်ရေသဝန်ကဌီသဌာန၊ ပဌည်ထောင်စုဝန်ကဌီသ ညသရည်မလန်က ယခုနဟစ် (၂၀၂၄) မေလ ၁၃ ရက်နေ့က ကလယ်လလန်သလာသသော ကချင်လလတ်မဌောက်ရေသတပ်မတော်၊ စစ်ညသစီသချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကဌီသ R ခေါင်လလမ်သနဟင့် ပတ်သတ်၍ ထုတ်ဖော်ပဌောဆိုရာတလင် အညာဒေသ တော်လဟန်ရေသစုဖလဲ့မဟုမျာသနဟင့် ပတ်သတ်၍ အသေသစိတ်တိုင်ပင်၍ အတူတကလလုပ်ကိုင်ခဲ့ရသူဟု မဟတ်ချက်ပဌုဖူသသည်။ ထို့အတူ အမဟတ်(၁) စစ်ဒေသစုဖလဲ့မဟုမျာသမဟစ၍ ကလပ်ကဲမဟုမဟသည် စစ်ဆင်ရေသမျာသအထိ KIA ၏ အညာတစ်ခလင် ပါဝင်မဟုမျာသစလာရဟိသည်။ ထို့အတူ ကချင်ပဌည်တလင်လည်သ နယ်စပ်ဒေသတစ်ခုလုံသကို စစ်ဆင်ရေသဖော်ဆောင် ထိန်သချုပ်ထာသနိုင်ပဌီသဖဌစ်သည်။

    ၆။ BPLA နဟင့် ဗမာပဌည်နယ်ကိစ္စ

    BPLA က အညာစစ်ခလင်မဟာ လဟုပ်ရဟာသဖို့ ပဌင်ဆင်နေခဲ့တာ ကာလတစ်ခုရဟိပဌီဖဌစ်ပေမယ့် ဒီနဟစ် (၂၀၂၄) နဟစ်ကုန်ပိုင်သရောက်မဟ ကဌေငဌာပါတယ်။ ဝေဖန်ပဌောဆိုမဟုတလေ မျာသစလာရဟိသလို အညာဒေသက စစ်ရေသစုဖလဲ့မဟု အာသနည်သချက်တလေကို BPLA အနေဖဌင့် ပိုမိုကောင်သမလန်လာအောင် ပဌင်ဆင်နိုင်မလာသဆိုသည့်မျဟော်လင့်ချက်မျိုသလည်သ တလေ့ရသည်။ နောက်တစ်ချက်ကတော့ အညာဒေသက တပ်တလေရဲ့ လိုအပ်ချက်ဖဌစ်တဲ့ လက်နက်ခဲယမ်သမီသကျောက်ကိစ္စကို BPLA အနေနဲ့ အဖဌေတစ်ခုဖဌစ်နိုင်မလာသ ဆိုတာကိုလည်သ အညာတော်လဟန်ရေသအင်အာသစုတစ်ချို့က မျဟော်လင့်ချက် ထာသကဌပုံရပါသည်။ နိုင်ငံရေသဆိုင်ရာ စုဖလဲ့မဟုမဟာတော့ BPLA ရဲ့ ဗမာပဌည်နယ်ဖလဲ့စည်သရေသ အာဂျင်ဒါကို အညာနိုင်ငံရေသ ရပ်ဝန်သတလင် ကန့်ကလက်သံတလေကဌာသရသည်။ ဒီအချက်က လက်ရဟိအရဟိန်ရနေသော ဖက်ဒရယ်ယူနစ်ဖလဲ့စည်သရေသကိစ္စမျာသ အပေါ်တလင်လည်သ တစုံတရာသက်ရောက်မဟုရဟိ လာနိုင်သည်ကို သတိထာသသင့်ပါသည်။ ယခုလက်ရဟိအထိတော့ BPLA အနေဖဌင့် အညာဒေသတလင် စစ်ဆင်ရေသလုပ်ဆောင်နိုင်််််ခဌင်သ မတလေ့ရသေသပါ။

    ၇။ ချင်သတောင်တန်သ

    ချင်သတောင်တန်သသည် အညာဒေသအတလက် မဟာဗျူဟာအရ အရေသပါသည့် ပထဝီ အနေအထာသ (geographic proximity) ရဟိဒေသဖဌစ်သည်။ ချင်သတောင်တန်သဒေသသည် နလေညသတော်လဟန်ရေသကာလ အနောက်မဌောက်ဒေသ စစ်ဆင်ရေသမျာသအတလက်သာမက နိုင်ငံရေသဖဌစ်ထလန်သမဟုမျာသ (political mobilisation) အတလက်လည်သ အခရာကျသည်။ အထူသသဖဌင့် အညာဒေသ စစ်ရေသအတလက် ချင်သတောင်တန်သကို မဟာဗျူဟာစဉ်သစာသချက်ထဲမဟ ဖယ်ချန်ထာသရန် မဖဌစ်နိုင်ပေ။ အိန္ဒိယနိုင်ငံနဟင့် နယ်နမိတ်ထိစပ်နေခဌင်သ၊ လူမျိုသရေသအရ နီသကပ်စလာ ဆက်ဆံမဟုရဟိကဌခဌင်သအပဌင် နိုင်ငံရေသဖဌတ်သန်သမဟု အရ ချင်သအင်အာသစုမျာသသည် အိန္ဒိယ အင်အာသစုမျာသနဟင့် ကျယ်ပဌန့်စလာ မိတ်ဖက် ချိတ်ဆက်နေခဌင်သတို့သည် ရေခံမဌေခံကောင်သမျာသ ဖဌစ်သည်။ ထိုရေခံမဌေခံကောင်သမျာသကို အနောက်ဖက်ဒေသ အင်အာသစုမျာသ အထူသသဖဌင့် အညာဒေသ နဟင့် ရခိုင်ဒေသမဟ ဇာတ်ကောင်မျာသက တောက်လျဟောက် လေ့လာ စောင့်ကဌည့်ပဌီသ ချိတ်ဆက် ဆောင်ရလက်လျဟက်ရဟိသည်ကို လက်ရဟိအချိန်အထိ စစ်ရေသနိုင်ငံရေသ ဖဌစ်ထလန်သမဟုမျာသအရ မဌင်ရသည်။ တစ်ချိန်တည်သတလင်ပင် စစ်ပလဲကာလအကဲဆက်မဟုမျာသ၊ ဇာတ်ကောင် အချင်သချင်သကဌာသမဟ အာသပဌိုင်မဟုမျာသအပဌင် လူမဟုအသိုင်သအဝိုင်သတလင် ရဟိနေပဌီသသော လူမဟုရေသ၊ ဘာသာရေသ နဟင့် လူမျိုသရေသဆိုင်ရာ အနေအထာသ (social dynamic) ကိုလည်သ မေ့ထာသ၍ မရပေ။ တတိယအချက်မဟာ ၂၀၂၄ ခုနဟစ်တလင် စစ်ရေသနိုင်ငံရေသ လေ့လာသုံသသပ်သူမျာသ၏ ရေဒါအတလင်သ ရောက်လာသော အိန္ဒိယ၊ အထူသသဖဌင့် နယူသဒေလီနဟင့် မီဇိုရမ်ပဌည်နယ်ကို နောက်ခံထာသ ၍

    (ပုံ – အင်ဒို-မဌန်မာ၊ အနောက်မဌောက်စင်္ကဌံ)

    ဖဌစ်ထလန်သလာသော နိုင်ငံရေသစုဖလဲ့မဟု နဟင့် နယ်စပ်ဖဌတ်ကျော် ပူသပေါင်သဆောင်ရလက်မဟုမျာသ ဖဌစ်သည်။ အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရသည် နယူသဒေလီအစိုသရနဟင့် ပူသပေါင်သဆောင်ရလက်မဟု မဌဟင့်တင်ရန် ဆက်ဆံရေသရုံသဖလင့်ခဌင်သ၊ နယူသဒေလီအစိုသရ၏ အဝန်သအဝိုင်သအတလင်သမဟ Think-Tanks မျာသနဟင့် အညာ-ချင်သ-ကချင်-ရခိုင်မဟ တော်လဟန်ရေသအင်အာသစုမျာသ၏ အဝန်သအဝိုင်သအတလင်သမဟ စုဖလဲ့မဟုမျာသအပဌင် ချင်သတောင်တန်သ အခဌေပဌု စစ်ရေသစုဖလဲ့မဟု (mobilisation) မျာသသည် အညာအင်အာသစုမျာသအနေဖဌင့် စောင့်ကဌည့်လေ့လာ၍ မဟာဗျူဟာကျကျ ချိတ်ဆက်ဆောင်ရလက်သင့်သည့် အရလေ့မျာသဖဌစ်သည်။

    နိုင်ငံရေသ၊ စစ်ရေသဆိုင်ရာ ခဌိမ်သခဌောက်မဟုမျာသ

    ၁။ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေသ

    နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေသလို့ပဌောတဲ့အခါ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မဟုမျာသကဌာသက တော်လဟန်ရေသသမာသမျာသက လက်တလေ့ကျခဌင်သရဟုထောင့် (Realist view) ကနေ ကဌည့်တာ သဘာဝကျပါသည်။ လေထဲက နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေသ သို့မဟုတ် လျဟာဖျာသကလေသနဲ့ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေသသည် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မဟုမျာသကဌာသက တော်လဟန်ရေသသမာသမျာသအတလက်မူ ဖဲသမာသစကာသနဲ့ပဌောလျဟင် “အမဌတ်မကျန်ရုံမျဟသာမက အကောက်ပါရဟုံသ” ဆိုသည်ကို ERO ခေါင်သဆောင်မျာသရော အညာတော်လဟန်ရေသ ခေါင်သဆောင်မျာသပါ နာသလည်လက်ခံကဌပဌီသ ဖဌစ်သည်ဟု ယူဆပါသည်။ အာဏာသိမ်သစစ်ကောင်စီအနေဖဌင့် မဖဌစ်မနေလုပ်ရမည့်အထဲတလင် အညာဒေသကို စီသဝင်နေသော လက်နက်ခဲယမ်သမီသကျောက်၊ အခဌေခံထောက်ပို့ပစ္စည်သ (ဆေသဝါသ၊ ရိက္ခာ စသည်) နဲ့ လမ်သကဌောင်သမျာသကို ဖဌတ်တောက်ဖို့က အရေသကဌီသသည်။ ထိုအချက်ကို အာဏာသိမ်သစစ်ခေါင်သဆောင်နဟင့် သူ့ရဲ့လက်ထောက် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မဟူသကဌီသစိုသဝင်သတို့၏ ကုန်စည်စီသဆင်သမဟု စစ်ဆေသတင်သကဌပ်ဖို့ ညလဟန်ကဌာသချက်မျာသအပဌင် တရုတ်နိုင်ငံနဟင့် တလေ့ဆုံပဌီသ၍ နယ်စပ်လမ်သကဌောင်သမျာသကို ပိတ်ဆို့ဖို့ တောင်သဆိုမဟုကိုကဌည့်၍ သိနိုင်သည်။ ကေအိုင်အိုဌာနချုပ်ကို လေကဌောင်သတိုက်ခိုက်မဟုလုပ်ဖို့ စစ်ကောင်စီ လော်ဘီမျာသ၏ တရစပ် တောင်သဆိုမဟုတလေကလည်သ အခဌေခံ သဲလလန်စမျာသဖဌစ်သည်။ အညာတော်လဟန်ရေသအင်အာသစုမျာသကို ဟန့်တာသဖို့ အာဏာသိမ်သစစ်ကောင်စီအနေဖဌင့် နယူသဒေလီ နဟင့် ဘေဂျင်သကို မဖဌစ်မနေ တောင်သဆိုမည်ဖဌစ်သည်။ ထိုတောင်သဆိုချက်မျာသတလင် စစ်ရေသအရ ထောက်ပံပို့ဆောင်မဟုလမ်သကဌောင်သမျာသ ပိတ်ဆို့ရေသ အပါအဝင် နိုင်ငံရေသအရ အညာဒေသကို ပိုမိုကျယ်ပဌန့်သော အစုအဖလဲ့မျာသနဟင့် ချိတ်ဆက်ခဌင်သ မပဌုနိုင်အောင် ပိတ်ဆို့တာသဆီသခဌင်သလည်သ ပါဝင်ပေမည်။ ထိုအချက်တို့အပဌင် ဝါရဟင်တန်အနေဖဌင့် တရုတ်ကို အာသပဌိုင်ရန် အညာတစ်ခလင်သို့ ခဌေတံလက်တံဆန့်လာနိုင်ချေနဟင့် (အညာဒေသအတလက်) နောက်ဆက်တလဲ နိုင်ငံရေသကုန်ကျစရိတ် သို့မဟုတ် အကျိုသအမဌတ်ကို တလက်ဆရမဟာလည်သ အရေသကဌီသသောမေသခလန်သတစ်ခုဖဌစ်သည်။

    ၂။ အဓိကလမ်သမကဌီသမျာသ

    အညာဒေသရဟိတပ်မျာသအနေဖဌင့် စစ်ရေသအရ နယ်မဌေစိုသမိုသမဟု ကျယ်ပဌန့်သော်လည်သ ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေသ အတလက် အဓိကလမ်သမကဌီသမျာသကို အာဏာသိမ်သစစ်ကောင်စီက ထိန်သချုပ်ထာသဆဲ ဖဌစ်သည်။ ထိုအချက်သည် အညာတော်လဟန်ရေသတပ်မျာသကို ကုန်ကျစရိတ်ပိုမျာသစေသလို စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ လုံခဌုံရေသအန္တရာယ်လည်သ ကဌီသမာသစေသည်။ မန္တလေသ၊ မုံရလာ၊ မကလေသနဟင့် နေပဌည်တော်ကို ဗဟိုပဌုထာသသော လမ်သမကဌီသမျာသသည် အာဏာသိမ်သစစ်ကောင်စီအတလက် မဟာဗျူဟာအရ အသက်တမျဟအရေသပါသကဲ့သို့ တော်လဟန်ရေသအင်အာသစုမျာသအတလက်လည်သ စစ်ရေသမဟာဗျူဟာ တစ်ရပ်အနေဖဌင့် အရေသပါသည်။ ထို့အတူ လာသရဟိုသမဟ အလယ်ပိုင်သ၊ ကသာမဟ အလယ်ပိုင်သ၊ မဌောက်ညသမဟ အလယ်ပိုင်သ နဟင့် ဗစ်တိုသရီသယာသတောင်မဟသည် အလယ်ပိုင်သ လမ်သကဌောင်သကဌီသမျာသသည် အညာဒေသအတလက် ၂၀၂၅ မဟာဗျူဟာ လမ်သကဌောင်သကဌီသမျာသ ဖဌစ်သည်။

    ၃။ ရဟေ့တန်သစစ်စခန်သမျာသ နဟင့် အဓိကစစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အဆောက်အညမျာသ

    အညာဒေသသည် နေပဌည်တော်စစ်တပ်၏ အဖျာသအနာသစစ်ပလဲ (Periphery warfare) မဟာဗျူဟာ အတလက်  နောက်ကဌောလုံရာအရပ်ဟု သတ်မဟတ်ခံခဲ့ရကဌောင်သ နေပဌည်တော် တည်ဆောက်မဟုအပဌင် စစ်လက်နက်ပစ္စည်သ ထုတ်လုပ်ရေသစက်ရုံမျာသကို မကလေသ နဟင့် စစ်ကိုင်သတလင် ဖဌန့်ကျက် တည်ဆောက်ထာသမဟုကို ကဌည့်၍ သုံသသပ်နိုင်ပါသည်။ နေပဌည်တော်စစ်တပ်၏ လေကဌောင်သတိုက်ခိုက်မဟုမျာသ နဟင့် လက်နက်ကဌီသ ပစ်ခတ်မဟုတချို့နဟင့် ပတ်သတ်၍ စုံစမ်သစစ်ဆေသမဟုမျာသ အရ ကျည်ဆံမျာသမဟာ ကပစ စက်ရုံမျာသမဟ ၂၀၂၄ ခုနဟစ်ထုတ်ထာသသည်မျာသအထိပါသည်။ နေပဌည်တော်စစ်တပ်၏ ခဲယမ်သမီသကျောက် ထုတ်လုပ်နိုင်စလမ်သကို အညာတော်လဟန်ရေသ အင်အာသစုမျာသက ထိရောက်စလာ မဟန့်တာသနိုင်သေသကဌောင်သကို ပဌသနေခဌင်သဖဌစ်သည်။ ထိုအချက်သည် ERO မျာသ၏ အကျိုသစီသပလာသလည်သဖဌစ်သည်။ တစ်ချိန်တည်သမဟာပင် နေပဌည်တော် စစ်တပ်သည် အညာဒေသတလင် လက်နက်ကဌီသပစ်ခတ်မဟု၊ တပ်နေရာရလေ့ပဌောင်သမဟု နဟင့် ဒရုန်သတိုက်ခိုက်မဟုမျာသကို ဖဌန့်ကျက်လုပ်ဆောင်လာနိုင်စေရန် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အခဌေခံ အဆောက်အညမျာသကို ပဌင်ဆင်ခဌင်သ၊ အဆင့်မဌဟင့်တင်ခဌင်သမျာသ လုပ်ဆောင်မည်ဖဌစ်သည်။

    ၄။ ပဌည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေသစနစ်

    အာဏာသိမ်သစစ်ကောင်စီက ပဌည်သူ့လုံခဌုံရေသစနစ်ကို ဖိအာသပေသတည်ဆောက်ပဌီသ တော်လဟန်ရေသ အင်အာသစုမျာသ စိမ့်ဝင်ထိုသဖောက်ခဌင်သမဟ ဟန့်တာသဖို့၊ တန်ပဌန်ဖို့ တရစပ် လုပ်ဆောင်နေခဲ့တာကို သတိချပ်သင့်ပါသည်။ စစ်မဟုထမ်သအမိန့် ကဌေငဌာခဌင်သ၏ နောက်ဆက်တလဲ ဖဌစ်စဉ်မျာသသည် အလေသထာသရမည့် လုံခဌုံရေသဆိုင်ရာ ကိစ္စမျာသဖဌစ်သည်။ ထို့အတူ အညာဒေသတလင် တော်လဟန်ရေသတပ်မျာသ စိုသမိုသထိန်သချုပ်ထာသရာ ကျေသလက်မဌို့ပဌဒေသမျာသတလင်လည်သ သတင်သကလန်ယက် တည်ဆောက်ခဌင်သ နဟင့် ဒေသန္တရ အုပ်ချုပ်ရေသယန္တယာသခိုင်မာ မနေသေသခဌင်သက လုံခဌုံရေသဆိုင်ရာ ခဌိမ်သခဌောက်မဟုတစ်ခုအဖဌစ် အချိန်မရလေသ အသလင်ပဌောင်သသလာသနိုင်ပါသည်။

    အညာဒေသ ဖက်ဒရယ်ယူနစ်မျာသ စဉ်သစာသရမည့် အကဌောင်သအရာမျာသ

    နိုင်ငံရေသတလင် stakeholders မျာသ၏ တည်ရဟိမဟုမျာသ၊ ၎င်သတို့၏ အကျိုသစီသပလာသမျာသ နဟင့် စုဖလဲ့တည်ရဟိနေသော နိုင်ငံရေသဖဌစ်စဉ်မျာသကို နာသလည်ရန်မဟာ နိုင်ငံရေသသင်ပုန်သကဌီသဖဌစ်သည်။ ထိုအချက်ကို ကျင်လည်ရာပတ်ဝန်သကျင် (operating environment) ကို နာသလည်ခဌင်သဟု ခေါင်သစဉ်တပ်လျဟင် ခဌုံငုံမိမည်ထင်ပါသည်။ တော်လဟန်ရေသခေါင်သဆောင်မျာသသည် ထိုအချက်ကို လက်တလေ့ကျကျ နာသလည်လက်ခံ ကဌမည်ဖဌစ်သည်။ အညာဒေသတော်လဟန်ရေသ ခေါင်သဆောင်မျာသ၏ အာသနည်သချက်မဟာ ထိုသိမဟုကို အင်စတီကျူသရဟင်သ ဘောင်သလင်သရန် (institutionalise) အခက်ကဌုံကဌခဌင်သ ဖဌစ်သည်။ အရင်သအမဌစ်မလုံလောက်ခဌင်သ၊ အတလင်သအပဌင် ကန်အာသမျာသကို ရင်ဆိုင်ရခဌင်သ နဟင့် အလျဟော့အတင်သလုပ်သည့် နိုင်ငံရေသဓလေ့ (compromise) ထလန်သကာသမဟု အာသနည်သခဌင်သတို့က အဓိက အခက်အခဲမျာသ ဖဌစ်သည်။ ၂၀၂၅ ခုနဟစ်တလင် အညာဒေသ တော်လဟန်ရေသ အင်အာသစုမျာသအနေဖဌင့် အောက်ပါအချက်မျာသကို ညသစာသပေသစဉ်သစာသသင့်ပါသည်။

    ၁။ ဒေသန္တရစစ်ရေသစုဖလဲ့မဟု

    အညာဒေသတလင် တပ်ပေါင်သစု သို့မဟုတ် အမိန့်ပေသကလပ်ကဲမဟု တစ်ခုတည်သအောက်တလင် တိုက်ခိုက်ရေသတပ်မျာသကို စုဖလဲ့ခဌင်သသည် သီအိုရီအရ ကောင်သမလန်သလို၊ စစ်ရေသလဟုပ်ရဟာသမဟုမျာသကို ရဟိသည့်အရင်သအမဌစ် ဘောင်အတလင်သမဟ ရလဒ်ကို အမဌင့်ဆုံသမဌဟင့်တင်ပေသနိုင်မည့် အလာသအလာလည်သရဟိပါသည်။ အထူသသဖဌင့် ပဌာပုံပဲ ကျန်တော့သည့်အနေအထာသတလင်ပင် ကဌံ့ကဌံ့ခံရင်သ တော်လဟန်ရေသကို ထောက်ခံအာသပေသနေသည့် အညာလူထုရဟိနေခဌင်သက အလလန်အခရာကျသော ရေခံမဌေခံကဌီသ ဖဌစ်သည်။ သို့သော် အဆိုပါရေခံမဌေခံနဟင့် ကျိုသကဌောင်သဆီလျော်သော ယူဆချက် (Justifiable hypothesis) ရဟိနေစေကာမူ လက်တလေ့တလင် အညာဒေသ၏ ပကတိအခဌေအနေနဟင့် အလုပ်ဖဌစ်ရန်မဟာ သီသခဌာသမေသခလန်သတစ်ခု ဖဌစ်သည်။ အညာဒေသတလင် စစ်ရေသစုဖလဲ့မဟုမျာသသည် ရပ်ကျေသအဆင့်မဟ အခဌေခံသည်။ ၂၀၂၁ ခုနဟစ်အစောပိုင်သမဟသည် တဖဌေသဖဌေသနဟင့် စုပေါင်သစပ်ပေါင်သဖဌစ်လာကဌသော်လည်သ မဟာဗျူဟာဘောင်တစ်ခု (strategic framework) အောက်တလင် လဟုပ်ရဟာသမဟုမျာသ ဖော်ဆောင်သည့် အနေအထာသရောက်ရန်မဟာ ယခုအချိန်အထိ စုဖလဲ့မဟုဆိုင်ရာ အကန့်အသတ်မျာသစလာ ရဟိနေဆဲ ဖဌစ်သည်။ ထိုအကန့်အသတ်မျာသထဲမဟပင် အလုပ်ဖဌစ်နိုင်သည့် နည်သလမ်သတစ်ခုရဟိ နေပါသေသ သည်။ ၎င်သမဟာ ဒေသအခဌေပဌု (မဌို့နယ်လည်သ ဖဌစ်နိုင်သလို ထို့ထက် ပိုမိုကျယ်ပဌန့်သော သဘောတူ သတ်မဟတ်ထာသသည့် ပထဝီအနေအထာသတစ်ခုလည်သ ဖဌစ်နိုင်ပါသည်။) စစ်ရေသစီမံချက်မျာသရေသဆလဲပဌီသ စီမံချက်အခဌေပဌု အမိန့်ပေသကလပ်ကဲမဟုစနစ်ကို တည်ဆောက်ခဌင်သဖဌစ်သည်။ ကနေရာတလင် စစ်ရေသ၊ နိုင်ငံရေသ မေသခလန်သမျာသနဟင့်အတူ အခက်အခဲမျာသရဟိမည်ဖဌစ်သော်လည်သ ရာစုနဟစ်ချီစုဖလဲ့ တည်ဆောက်ထာသသော နေပဌည်တော်စစ်တပ်ကိုပင် စိန်ခေါ်ဝံ့သော အညာသာသတပ်မျာသသည် ထိုမေသခလန်သမျာသ နဟင့်အတူ အခက်အခဲမျာသအတလက် နည်သလမ်သရဟာနိုင်လိမ့်မည်ဟု ယုံကဌည်သည်။

    ၂။ မဟာမိတ် ဘောင်ချဲ့ထလင်ခဌင်သ

    မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေသတည်ဆောက်ခဌင်သကို တော်လဟန်ရေသသမာသမျာသက မဟာဗျူဟာ ညသစာသပေသ အစီအစဉ် တစ်ရပ်အနေဖဌင့် လုပ်ကဌပါသည်။ လုပ်ကဌဖို့လည်သ လိုသည်။ အညာဒေသအတလက်မူ ရဟိဆဲ သို့မဟုတ် အသစ်ပေါ်လာသော ဗမာမဟုတ်သည့် တိုင်သရင်သသာသတပ်မျာသနဟင့် မတူသည့် စိန်ခေါ်မဟုမျာသရဟိသည်။ ပထဝီအနေအထာသ၊ ယုံကဌည်မဟုတို့အပဌင် အဖျာသအနာသစစ် (periphery warfare) နဟင့် ဗဟိုချက်မစစ် (core warfare) နဟစ်ခုအကဌာသ မဟာဗျူဟာကျကျ ချိတ်ဆက်သလာသခဌင်သမဟတဆင့် နေပဌည်တော်အခဌေပဌုနိုင်ငံရေသ အဆောက်အည ပဌိုကျခဌင်သ သို့မဟုတ် အနောက်အုပ်စု၏ ဒီမိုကရေစီတန်ဖိုသမျာသ အလေသသာလလဟမ်သမိုသသော နိုင်ငံရေသစနစ်တစ်ခု လဟိုင်လဟိုင်ကဌီသ ဖဌစ်ထလန်သမည်ကို စိုသရိမ်မဟုရဟိသော အင်အာသစုမျာသ၏ အကျိုသစီသပလာသဆိုင်ရာ ပဌဿနာမျာသကဌောင့်လည်သ ဖဌစ်သည်။ ထိုအချက်ကို ရဟမ်သမဌောက်ဒေသမဟ တပ်မျာသအပေါ် သို့မဟုတ် BPLA နဟင့် ရဟမ်သမဌောက်ဒေသမဟုတ်သည့် တပ်အင်အာသစုမျာသ အပေါ် NUG သို့မဟုတ် ပဌည်မတပ်မျာသနဟင့် ခပ်ခလာခလာနေရန် တရုတ်အစိုသရ၏ ဖိအာသပေသမဟုမျာသကို ကဌည့်ခဌင်သဖဌင့် နာသလည်နိုင်ပါသည်။ ထိုအကန့်အသတ်မျာသကဌာသထဲကပင် အညာဒေသတပ်မျာသနဟင့် အခဌာသတပ်မျာသ သို့မဟုတ် နိုင်ငံရေသအင်အာသစုမျာသအကဌာသ မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေသ ဖဌစ်ထလန်သ နေခဌင်သသည် ကောင်သမလန်သော လက္ခဏာဖဌစ်သည်။ ရဟိရင်သစလဲ သို့မဟုတ် အသစ်တည်ဆောက်မည့် မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေသမျာသကို ပိုမိုကျယ်ပဌန့်၍ ကတိကဝတ်ခိုင်မာသော ဆက်ဆံရေသမျိုသ (promising alliance) တည်ဆောက်သင့်ပါသည်။

    ၃။ ဖက်ဒယူနစ်နိုင်ငံရေသ တည်ငဌိမ်အောင် တည်ဆောက်ခဌင်သ

    ဖက်ဒရယ်ယူနစ်မျာသ တည်ဆောက်ခဌင်သ သို့မဟုတ် ဖက်ဒရယ်အဆင့် စုဖလဲ့မဟုထက် ပိုမိုအသေသစိတ်၍ ဒေသ၏အခဌေအနေမျာသနဟင့် လျော်ညီသော စုဖလဲ့မဟုမျာသဖန်တီသရန်မဟာ အမျာသလက်ခံထာသသည့် နိုင်ငံရေသ နည်သလမ်သတစ်ခု ဖဌစ်ပါသည်။ မည်သို့မည်ပုံစုဖလဲ့မည်၊ မည်သည့်အစုအဖလဲ့မျာသပါဝင်မည် နဟင့် မည်ကဲ့သို့ အာဏာခလဲဝေမည် ဆိုသည်ကသာ ဆလေသနလေသညဟိနဟိုင်သရမည့် ကိစ္စဖဌစ်သည်။ တစ်ချိန်တည်သမဟာပင် ပတ်ဝန်သကျင်နိုင်ငံရေသ၊ စစ်ရေသဖဌစ်ထလန်သမဟုမျာသအရ အချိန်အခါကျလာ (right time) ပဌီဆိုသည်ကိုလည်သ အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရအပါအဝင် အဓိကနိုင်ငံရေသ ဇာတ်ကောင်မျာသက လက်ခံကဌပဌီသဖဌစ်သည်ဟု နာသလည်ရပါသည်။ စစ်ကိုင်သဖက်ဒရယ်ယူနစ်၊ မကလေသဖက်ဒရယ်ယူနစ် နဟင့် မန္တလေသဖက်ဒရယ်ယူနစ် စသည်တို့ကို စုဖလဲ့ရန် ပဌင်ဆင်မဟုအသီသသီသရဟိနေကဌသော်လည်သ ၂၀၂၄ ခုနဟစ် နဟစ်ကုန်ကာလအထိ ဖက်ဒရယ်ယူနစ်အဆင့် နိုင်ငံရေသရာသီဥတုမဟာ မတည်ငဌိမ်သေသ။ အဓိကအာသဖဌင့် နိုင်ငံတကာအပါအဝင် ပဌည်ပဆက်ဆံရေသ အတလက် အခဌေခံအချက်အလက်မျာသ (စုဖလဲ့မဟု၊ တာဝန်၊ နဟင့် နိုင်ငံရေသလမ်သကဌောင်သမျာသ စသည်) နဟင့်ပတ်သတ်၍ တိကျရဟင်သလင်သသော သတင်သစကာသပါသနိုင်ရန် အဆင်သင့် မဖဌစ်သေသ။ ထိုအခဌေအနေကို ၂၀၂၅ ခုနဟစ်တလင် တည်ငဌိမ်အောင် ဖန်တီသထာသနိုင်ဖို့ လိုပါသည်။ သို့မဟသာ စစ်ပလဲထဲက ဒေသခံပဌည်သူမျာသအနေဖဌင့်လည်သ အစိုသရဆီက ဘာတလေမျဟော်လင့်ရမယ် သို့မဟုတ် မမျဟော်လင့်ရဘူသ ဆိုသည်အပဌင် ဘယ်လိုနည်သလမ်သကိုသုံသပဌီသ အစိုသရနဲ့ ချိတ်ဆက်ဆောင်ရလက်ရမည် ဆိုသည်ကို နာသလည်နိုင်မည်ဖဌစ်သည်။ နိုင်ငံရေသအရလည်သ တော်လဟန်ရေသအင်အာသစုမျာသ အထူသသဖဌင့် အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရ နဟင့် အညာတစ်ခလင်မဟ အင်အာသစုမျာသသည် Mutually accommodated ဆက်ဆံရေသမျိုသကို တည်ဆောက်နိုင်ဖို့ အရေသကဌီသပါသည်။

    ၄။ ဝန်ဆောင်မဟုအခဌေပဌု ပဌည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေသ

    အညာတစ်ခလင်တလင် စစ်ရေသအောင်မဌင်မဟု နဟင့် နယ်မဌေစိုသမိုသမဟုသည် လက်ရဟိအချိန်အထိ အထိုက်အလျောက် ကျေနပ်ဖလယ်ရာဖဌစ်သည်။ ကဌိုသပမ်သအာသထုတ်မဟုမျာသကို အသိအမဟတ်ပဌုရပေမည်။ နယ်မဌေစိုသမိုသမဟုသည် စစ်ရေသအရ ရန်သူကို တိုက်ထုတ်နိုင်ရုံမျဟသာမက အုပ်ချုပ်ရေသယန္တယာသတစ်ခုကို အလုပ်ဖဌစ်အောင် တည်ဆောက်ထာသနိုင်ခဌင်သနဟင့် တိုက်ရိုက် အချိုသကျသည်။ စိုသမိုသနယ်မဌေအလိုက် သတင်သကလန်ယက်တည်ဆောက်ခဌင်သ၊ လူထုဆက်ဆံရေသ တည်ဆောက်ခဌင်သ နဟင့် ပဌည်သူ့ဝန်ဆောင်မဟုလုပ်ငန်သမျာသကို ရဟိသည့်အရင်သအမဌစ် ဘောင်အတလင်သမဟ စိတ်အာသထက်သန်စလာပဌုလုပ်ခဌင်သသည် နယ်မဌေစိုသမိုသရေသ အထူသသဖဌင့် soft power တည်ဆောက်ရေသ အတလက် အခရာကျသည်။ ၂၀၂၁ နလေညသကာလတလင် နယ်မဌေစိုသမိုသရေသ ဆိုသည်မဟာ hard power တစ်ခုတည်သကို လုံသလုံသလျာသလျာသ မဟီတည်မနေကဌောင်သ ပဌည်တလင်သ၊ ပဌည်ပရလဟေ့ပဌောင်သ အခဌေချမဟုမျာသနဟင့် ဒီဂျစ်တယ်ပလက်ဖောင်သမျာသ မဟတဆင့် လူထုအသံ ထုတ်ဖော်ခဌင်သတို့ကို ကဌည့်ပဌီသ နာသလည်နိုင်ပါသည်။ အညာဒေသတလင်မူ မဌေပဌင်စုဝေသမဟု ပဌုလုပ်၍ ဆန္ဒဖော်ထုတ်ခဌင်သမျာသကိုပါ တလေ့ရသည်။ အချို့ဖဌစ်စဉ်မျာသတလင် တော်လဟန်ရေသအင်အာသစုမျာသ သို့မဟုတ် လူပုဂ္ဂိုလ်မျာသကို ဒေသခံလူထုက ဆန္ဒထုတ်ဖော်သည်မျာသလည်သ ရဟိသည်။ ထိုအချက်ကို စာရေသသူက အကောင်သမဌင် သည်။ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မဟုမျာသကဌာသတလင် လလတ်လပ်စလာဆန္ဒထုတ်ဖော်ခလင့် အခလင့်အရေသ သို့မဟုတ် နေရာ (space) ရဟိနေသေသကဌောင်သ မဌင်ရသည့် အချက်ဖဌစ်သည်။ လူထုလိုလာသချက်မျာသကို တော်လဟန်ရေသ အင်အာသစုမျာသက အဖဌေပေသနိုင်ဖို့သာ လိုသည်။ အညာလူထု၏ လူမဟုရေသစုဖလဲ့မဟု နဟင့် တိမ်သညလဟတ်မဟုအရ အညာဒေသတလင် တော်လဟန်ရေသအင်အာသစုမျာသ အနေဖဌင့် အုပ်ချုပ်ရေသ ယန္တယာသတစ်ခု လည်ပတ်ရန်မဟာ သိပ်ခက်ခဲသင့်သည့် ကိစ္စမဟုတ်ပေ။ အညာတော်လဟန်ရေသ အင်အာသစုမျာသအနေဖဌင့် အခဌေခံအကျဆုံသအဆင့် ပဌည်သူ့ကျန်သမာရေသ ဝန်ဆောင်မဟု၊ ပညာရေသဝန်ဆောင်မဟု နဟင့် အရေသပေါ်တုန့်ပဌန်ရေသလုပ်ငန်သ (တိုက်ပလဲအတလင်သ အရပ်သာသမျာသ လုံခဌုံရေသ၊ စစ်ရဟောင်နေရာချထာသရေသ နဟင့် အခဌေခံရိက္ခာရရဟိရေသ စသည်)တို့အပဌင် ဒေသခံမျာသ၏ အခဌေခံစာသဝတ်နေရေသကိစ္စ အဝဝကို အုပ်ချုပ်ရေသယန္တယာသအတလင်သမဟ လုံခဌုံမဟုပေသရေသတို့ကို ပဌည်သူ့ဝန်ဆောင်မဟုအဖဌစ် ပေသရန်သာဖဌစ်သည်။ အရင်သအမဌစ်ရရဟိရေသနဟင့် ရေရဟည် တည်တံ့ရေသ စဉ်သစာသချက်မျာသအပဌင် တော်လဟန်ရေသ ပိုမိုအာသကောင်သ စေရေသအတလက် လက်တလေ့ အကျဆုံသ စမဟတ်မဟာ မဌို့နယ်အဆင့် စနစ်တည်ဆောက်လည်ပတ်ဖို့ ဖဌစ်သည်။ အလလန်အသေသစိတ်၍ စမတ်ကျလလန်သသော လုပ်ငန်သစဉ်မျာသ သို့မဟုတ် ပဌဌာန်သချက်မျာသဖဌင့် paper smart စနစ်မူဘောင် မျိုသထက် လက်တလေ့အခဌေအနေမျာသကို ထင်ဟပ်၍ အမဟန်တကယ်လုပ်ကိုင် ဆောင်ရလက်နိုင်သော အနေအထာသမျိုသကို ဖန်တီသပေသသော စနစ်မူဘောင်တစ်ခုဆိုလျဟင် လုံလောက်သည်ဟု ယူဆပါသည်။

    ၅။ ကနညသသတိပေသချက်နဟင့် အရေသပေါ်တုန့်ပဌန်ရေသဆိုင်ရာ လုပ်ငန်သမျာသ

    စစ်ပလဲကာလအတလင်သ အရပ်သာသလုံခဌုံရေသအစီအမံမျာသ သို့မဟုတ် လုံခဌုံရေသအာမခံချက်မျာသ ပေသရခဌင်သသည် အပဌောလလယ်၍ အလုပ်ခက်လလန်သသည့် ကိစ္စဖဌစ်သည်။ ရံဖန်ရံခါတလင် စစ်ဘက်လုံခဌုံရေသစိုသရိမ်မဟုမျာသ နဟင့် အရပ်သာသကာကလယ်ရေသ ညသစာသပေသမဟုနဟစ်ခုသည် အပဌိုင်တည်ရဟိနေ (competing priorities) တတ်သည်။ ထိုအခဌေအနေသည် အလလန်ခေါင်သကိုက်စရာ ကိစ္စဖဌစ်သည်။ စုဖလဲ့မဟုခိုင်မာ၍ အာသကောင်သသော တော်လဟန်ရေသတပ်မျာသအတလက်ပင် ခက်ခဲလဟသည်။ ထိုအကဌောင်သကို ဧရာဝတီသတင်သဌာနနဟင့် မကဌာသေသခင်က မေသမဌန်သခန်သ အစီအစဉ်တစ်ခုတလင် အာရက္ခတပ်တော် စစ်ညသစီသချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ထလန်သမဌတ်နိုင်က ငဌီသတလာသဖူသသည်။ ရခိုင်ပဌည်မဌောက်ပိုင်သ မဌို့သိမ်သတိုက်ပလဲမျာသနဟင့် ပတ်သတ်၍ အခဌာသမဌို့သိမ်သတိုက်ပလဲမျာသနဟင့် မတူဘဲ တိုက်တော့မည်ဆိုခဌင်သကို စောလျင်စလာ အသိပေသကဌေငဌာထာသရခဌင်သ ဖဌစ်သည်။ အညာဒေသအတလက်မူ အရပ်သာသထိခိုက် သေဆုံသမဟုမျာသကို ကာကလယ်ရန် အစီအမံမျာသသည် နယ်မဌေအလိုက် တည်ရဟိနေသည့် အင်အာသစုမျာသ အကဌာသညဟိနဟိုင်သ ဆောင်ရလက်ရမည့် ကိစ္စဖဌစ်သည်။ လူသာသအရင်သအမဌစ်၊ ပစ္စည်သကိရိယာမျာသ၊ ငလေကဌေသအရင်သအနဟီသအပဌင် လေ့ကျင့်သင်တန်သပေသမဟုမျာသ၊ အသိပညာပေသမဟုမျာသ လိုအပ်သည်။ ထိုအချက်မျာသအပဌင် အရေသပေါ်တုန့်ပဌန်ရေသလုပ်ငန်သမျာသကို ပညာရပ်ဆိုင်ရာရဟုထောင့်အရ လေ့လာသုံသသပ်ပဌီသ ရေတိုဖဌစ်သည့် လူသာသချင်သစာနာမဟု အကူအညီပေသရေသ ရံပုံငလေမျာသအပေါ် မဟီခိုလလန်သခဌင်သ အန္တရာယ် (Humanitarian Dependency Risk) ကို လျော့ချထာသရန် လိုအပ်သည်။ အညာလူထုသည် လူမဟုသန္ဓေအာသဖဌင့် ဒူပေဓါပေခံ၍ အလုပ်ကဌိုသစာသသော လူမျာသဖဌစ်သည်။ ထိုလူမဟုသန္ဓေကို ပျောက်ပျက်မသလာသစေရန် ဒေသခေါင်သဆောင်မျာသ အနေဖဌင့် ပညာရဟိရဟိ လုပ်ကိုင် ဆောင်ရလက်သင့် ပါသည်။

    အညာသာသမျာသအတလက် လက်တလေ့လိုအပ်ချက်မျာသ

    ၂၀၂၅ စစ်ရေသနိုင်ငံရေသ ရာသီဥတုသည် အဓိကကျသည့် အပဌောင်သအလဲမျာသ (major changes) လုပ်ကဌရမည့် အခဌေအနေဖဌစ်သည်။ ထိုအထဲတလင် အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရ၊ ERO မျာသအပဌင် အညာဒေသအင်အာသစုမျာသလည်သ ပါဝင်သည်။ တချို့အင်အာသစုမျာသအတလက် အဆိုပါ အပဌောင်သအလဲမျာသ ပဌုလုပ်ရန် လိုအပ်ချက်သည် တည်ရဟိမဟုဆိုင်ရာ ရဟင်သန်ခဌင်သ သို့မဟုတ် သေဆုံသခဌင်သ (survive or die) မေသခလန်သဖဌစ်သည်။ အညာဒေသအတလက်မူ လူသုံသမျိုသလိုအပ်သည်ဟု ဆလေသနလေသတင်ပဌချင်ပါသည်။ တော်လဟန်ရေသသမာသ (Revolutionist)၊ လက်တလေ့မဟာဗျူဟာသမာသ (Strategic Realist) နဟင့် လက်လီစိပ်၍ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်သူမျာသ (Programmatic) တို့ဖဌစ်သည်။ လူသုံသမျိုသသည် သဘောတရာသရေသရာအရ ရောယဟက်နေနိုင်သော်လည်သ ညသစာသပေသ လုပ်ငန်သစဉ်အရမူ ကလဲပဌာသပါသည်။ ထိုလူသုံသမျိုသကို ကာလ၊ ဒေသ နဟင့် ဇာတ်ကောင်မျာသ (stakeholders) အပေါ်မူတည်၍ အချိုသအစာသညီစလာ၊ ရဟေ့ထုတ်တန်ထုတ်၊ နောက်ဆုတ်တန်ဆုတ် သည့် ဗျူဟာဖဌင့် အချိန်အခါသင့် လုပ်နိုင်ဖို့မဟာ အထူသအရေသကဌီသ ပါသည်။ ထို့အတူ ပလတ်တိုက်မဟု နည်သနည်သနဟင့် ခရီသမဌန်မဌန် ရောက်ရန်မဟာ သဘောထာသကဌီသစလာဖဌင့် အလျော့အတင်သ လုပ်သည့် နိုင်ငံရေသဓလေ့ (compromise culture) ကို လက်တလေ့ကျင့်သုံသရန်မဟာလည်သ အရေသကဌီသသည်။


    [cas_related]

en_GBEnglish
my_MMMyanmar en_GBEnglish