Tag: Food security

  • ကုန်သလယ်ရေသလမ်သကဌောင်သကဌီသမျာသပေါ်က အာဏာအာသပဌိုင်မဟုမျာသ နဟင့် အညာဒေသ၏ စာသနပ်ရိက္ခာ

    ကုန်သလယ်ရေသလမ်သကဌောင်သကဌီသမျာသပေါ်က အာဏာအာသပဌိုင်မဟုမျာသ နဟင့် အညာဒေသ၏ စာသနပ်ရိက္ခာ

    ကုန်သလယ်ရေသလမ်သကဌောင်သကဌီသမျာသပေါ်က အာဏာအာသပဌိုင်မဟုမျာသ နဟင့် အညာဒေသ၏ စာသနပ်ရိက္ခာ

    လက်ပံနီ၊ ၂ မေလ ၂၀၂၆

    စာသနပ်ရိက္ခာ အချုပ်အခဌာအာဏာ (Food Sovereignty) ဆိုသည်မဟာ အနဟစ်သာရအာသဖဌင့် လူထု၏ မလေသရာပါ အခလင့်အရေသပင် ဖဌစ်သည်။ မိမိဒေသ၏ အရင်သအမဌစ်မျာသကို မိမိတို့ကိုယ်တိုင် ပါဝင်စီမံ ခန့်ခလဲခလင့် ရရဟိမဟသာလျဟင် ပဋိပက္ခကာလအတလင်သ ကဌံ့ကဌံ့ခံနိုင်ရည် ရဟိပေမည်။ ထို့အတူရေရဟည်တလင်လည်သ ပိုမို ကောင်သမလန်ခိုင်မာသော လူမဟုစီသပလာသစနစ်ကို တည်ဆောက်နိုင်မည် ဖဌစ်သည်။ လူထု၏ ကအခလင့်အရေသကို အနိမ့်ဆုံသစံအဖဌစ် အသိအမဟတ်ပဌုခဌင်သဖဌင့်သာလျဟင် စာသနပ်ရိက္ခာဖူလုံရေသ မဟာဗျူဟာသည် အမျိုသသာသလုံခဌုံရေသအစီအစဉ်တစ်ခုဖဌစ်လာပေမည်။ ဒီကနေ့ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရေသ အခင်သအကျင်သကို စေ့ငုကဌည့်လျဟင် နိုင်ငံရေသ နဟင့် စစ်ရေသ၊ စစ်ရေသ နဟင့် စီသပလာသရေသ စသည်ဖဌင့် ဒလေသရောယဟက်တင် အခဌေအနေမျာသမဟာ လင်သလင်သထင်ထင်ဖဌစ်လာသည်ကို သတင်သစာဖတ်သူတိုင်သ မဌင်နေရသည်။ စစ်ပလဲသည် အာဏာနိုင်ငံရေသမျဟသာမဟုတ်၊ နေ့တဓူဝကုန်ဈေသနဟုန်သအတက်အကျလည်သ ဖဌစ်ပေသည်။ စစ်ပလဲသည်ဒေသ၊ နိုင်ငံမျာသ၏ စီသပလာသရေသလည်သဖဌစ်သကဲ့သို့ မိသာသစုမျာသ နဟင့် လူတစ်ညသချင်သစီ၏ စာသဝတ်နေရေသလည်သ ဖဌစ်နေပေသည်။ ကဌိုက်သည်ဖဌစ်စေ၊ မကဌိုက်သည် ဖဌစ်စေ ထိုကျော့ကလင်သမဟ လူထုက ရုန်သထလက်ရန် ခက်သည်ထက် ခက်သည်။

    စစ်ကိုင်သမဟာတော့ ပလင့်လင်သရာသီစစ်ဆင်ရေသမျာသ၏ နေ့တဓူဝ အနိဋ္ဌာရုံမျာသကို စစ်မဌေပဌင်မဟ လူထုက ကျောကော့နေအောင် ခံနေရသည်။ မိုသလေကင်သလလတ်၍ ကောင်သကင်သေမင်သတမန် ဗုံသကျဲလေယာဉ်ပျံမျာသမဟာလည်သ တံခါသမရဟိ၊ ဓါသမရဟိ ပျံဝဲ၊ ပတ်ကျဲလို့နေသည်။ အာဏာသိမ်သစစ်တပ်မဟာလည်သ တရာသဝင်လူသတ်လိုင်စင်ရထာသသည့်နဟယ်။ ပို၍ပင် ဆိုသရလာသ ပဌင်သထန်လလန်သသည်မဟာ လူထု၏ စာသရေရိက္ခာ အခဌေခံအဆောက်အညနဟင့် လမ်သကဌောင်သမျာသကို ပစ်မဟတ်ထာသတိုက်ခိုက်လာခဌင်သပင်။ ဗုံသကျဲခံရ၍ သေသူမဟာ ချက်ခဌင်သအသက်ထလက်ခလင့်ရ၍ ရဟင်သန်ကျန်ရစ်သူမျာသမဟာ ငတ်ပဌီသမဟ သေကဌလေဟူ၍မျာသ စီမံထာသလေသည်မသိ။ အာဏာသိမ်သစစ်ဗိုလ်ချုပ်မျာသအပဌင် အမိန့်ပေသစေခိုင်သသူမျာသမဟာ ၎င်သတို့၏ အဆိုပါလုပ်ရပ်သည် ယဉ်ကျေသသည့် လူသာသကမ္ဘာက လက်သင့်ခံမထာသသည့် စစ်ရာဇဝတ်မဟုဖဌစ်သည်ကို ဆင်ခဌင်နိုင်စလမ်သမဟ ရဟိကဌပါလေစ။ မည်သို့ပင်ဆိုစေ စစ်ကိုင်သက စစ်ပလဲအတလင်သလူထု၏ စာသနပ်ရိက္ခာကို လက်လဟမ်သမဟီခလင့်၊ ရရဟိပိုင်ခလင့်ကို လက်နက်တခုလိုကိုင်စလဲတိုက်ခိုက်ခဌင်သကို ခံနေကဌရသည်။

    ယခုကဲ့သို့ စာသရေရိက္ခာ လက်လဟမ်သမဟီခလင့်နဟင့် အစာသအစာသယ်ယူရေသလမ်သကဌောင်သမျာသကို တိုက်ခိုက် ဖဌတ်တောက်ခဌင်သက အာဏာသိမ်သစစ်တပ်အတလက် အသစ်မဟုတ်ပေ။ အမဌဲကျင့်သုံသနေကျ လမ်သဟောင်သကဌီသပင်။

    စစ်ကိုင်သတိုင်သထဲကို ၀င်နိုင်၊ ထလက်နိုင်သော အဓိက လမ်သကဌောင်သကဌီသ (၄) ခုရဟိပါသည်။

    စစ်ကိုင်သ၏အဓိက အသက်သလေသကဌောဖဌစ်သော တောင်ဘက်၀င်ပေါက် မန္တလေသ–စစ်ကိုင်သ လမ်သကဌောင်သမဟာ ပထမ။ ယင်သလမ်သကဌောင်သမဟာ အောက်မဌန်မာပဌည်နဟင့် ရဟမ်သပဌည်၊ မန္တလေသဘက်မဟ ကုန်စည်မျာသ စီသဆင်သရာဖဌစ်သည်။ ၂၀၂၅ မတ်လမဟာ ဖဌစ်ပလာသခဲ့တဲ့ စစ်ကိုင်သငလျင်ကလည်သ အဆိုပါလမ်သကဌောင်သကို အကဌီသအကျယ်ထိခိုက်ပျက်စီသစေသည်။ ငလျင်ကဌောင့် ကျိုသပျက်သလာသသော အဓိကမဌစ်ကူသတံတာသမဟာ ရဟိရင်သစလဲလူလုပ်အတာသအဆီသမျာသကို ထပ်ဆောင်သ၍ ကုန်စည်စီသဆင်သမဟုကို ပို၍ ပို၍ ခက်ခဲလာနေစေသည်။

    ဒုတိယလမ်သကဌောင်သမဟာ စစ်ကိုင်သ၏ အနောက်ဘက်ခဌမ်သဝင်ပေါက်ဖဌစ်သည်။ ဒေသအခေါ် မုံရလာ-ဂန့်ဂေါ-ချင်သပဌည်လမ်သကဌောင်သဖဌစ်သည်။ ထိုလမ်သကဌောင်သမဟာ ချင်သတလင်သမဌစ်ဝဟမ်သမဟသည် ယောဒေသ ပုံတောင်ပုံညာ၊ ချင်သတောင်တန်သတို့ကို ဖဌတ်၍ အိန္ဒိယနိုင်ငံအထိပေါက်သည်။ တော်လဟန်ရေသတပ်မျာသစိုသမိုသရာ စစ်ကိုင်သတိုင်သအနောက်ခဌမ်သမဟ ကျေသရလာမျာသအတလက် အရေသပါသော လမ်သကဌောင်သကဌီသလည်သဖဌစ်သည်။ ထိုလမ်သကဌောင်သပေါ်ရဟိ အချို့နေရာမျာသတလင် အာဏာသိမ်သစစ်တပ်က နေရာယူထာသနိုင်ဆဲဖဌစ်သည်။ စခန်သတလင်သမဟ အပဌင်သို့မထလက်စေကာမူ ကုန်စည်စီသဆင်သမဟုကို နဟောင့်ယဟက်ဟန့်တာသနိုင်လောက်သော စိုသမိုသမဟုတော့ ရဟိနေသည်။ မဌန်မာစစ်တပ်၏ သင်ရိုသညလဟန်သတမ်သထဲမဟ ဖဌတ်လေသဖဌတ်ဗျူဟာကို ကျင့်သုံသ၍ ရနေသေသသည်။

    စစ်ဆေသရေသ ဂိတ်မျာသက ရိက္ခာသယ်ယူမဟုကို “ဖဌတ်လေသဖဌတ်” စနစ်ဖဌင့် တာသဆီသခဌင်သသည် မဌေပဌင်က ဝန်ဆောင်မဟု ပေသနေသူမျာသကို ဘေသကျပ်နံကျပ်ဖဌစ်စေသည်မဟာတော့ အမဟန်ပင်။ အနိမ့်ဆုံသ အဆင့်အနေဖဌင့် အဟန့်အတာသ တစ်ခုချင်သစီတိုင်သသည် စာသသုံသကုန်မျာသ၏ ဈေသနဟုန်သကို အပဌောင်သအလဲဖဌစ်စေသည်။ အာဏာသိမ်သစစ်တပ်အနေဖဌင့် လူထုကို စာသရေရိက္ခာ လက်လဟမ်သမဟီမဟု မက်လုံသဖဌင့် ဓာသစာခံလုပ်ပဌီသ နိုင်ငံရေသအရ အလျဟော့ပေသလာအောင် ဖိအာသပေသသည့် နည်သလမ်သလည်သ ဖဌစ်နေသည်။

    ရလဟေဘို-မဌစ်ကဌီသနာသလမ်သကဌောင်သမဟာ တတိယ။ ရလဟေဘို-ကျောက်မဌောင်သမဟတစ်ဆင့် ထီသချိုင့်၊ ကသာ၊ ဗန်သမော်မဟသည် မဌစ်ကဌီသနာသနဟင့် လိုင်ဇာအထိ လမ်သကဌောင်သပေါက်သည်။ တတိယလမ်သကဌောင်သမဟာ မန္တလေသတိုင်သအတလင်သရဟိ တကောင်သ၊ သပိတ်ကျင်သမဌို့နယ်မျာသနဟင့်ပါ နယ်မဌေအရထိစပ်နေခဌင်သမဟာ သူ၏ အရေသပါမဟုကို လျော့တလက်၍ မရခဌင်သပင်။ ထိုလမ်သကဌောင်သ၏ ဆုံချက်ဖဌစ်သည့် ရလဟေဘိုလလင်ပဌင်မဟာလည်သ ဆန်အဓိကထလက်သောဒေသဖဌစ်သည်။ ၎င်သကို ထိန်သချုပ်ခဌင်သဖဌင့် ဒေသတလင်သ ဆန်ကို အပဌင်မထလက်အောင် ပိတ်ဆို့နိုင်သည့် ဖဲချပ်တစ်ခု ရသလာသစေသည်။ ထိုဖဲချပ်ကို နဟစ်ဖက်ခေါင်သဆောင်မျာသက ဗျူဟာကျကျကစာသပဌနေကဌသည်။ ရိက္ခာစီသဆင်သမဟုကို လက်နက်သဖလယ် အသုံသချ၍ အုပ်ချုပ်ရေသယန္တရာသကို ပိတ်ဆို့ခဌင်သ သို့မဟုတ် အသစ်တည်ဆောက်ခဌင်သတို့အတလက် ထိုဖဲချပ်မဟာ အလလန်အသုံသဝင်ပုံရသည်။ ဆက်စပ်နယ်မဌေ ကန့်ဘလူတလင် အာဏာသိမ်သစစ်တပ်၏ လက်တံတစ်ခုဖဌစ်သည့် ညသဝါသဝညသစီသသော ပျူစောထီသတပ်မျာသရဟိနေသည်။ ပျူစောထီသအဖလဲ့မျာသ မဟတဆင့် စာသရေရိက္ခာ စီသဆင်သမဟု သာမကဘဲ ဒေသတလင်သ အုပ်ချုပ်ရေသကိုပါ ထိန်သချုပ်ရန် ကဌိုသစာသနေသည်။ သတင်သရင်သမဌစ်မျာသ၏ အဆိုအရ ကန့်ဘလူ ခရိုင်အတလင်သရဟိ ပျူစောထီသအင်အာသမဟာ ခန့်မဟန်သ ၃၀၀၀ ကျော်ရဟိပဌီသ နေရာတော်တော်မျာသမျာသကို ဖဌန့်ကျက်ထာသသည်။

    အထက်ပါ လမ်သကဌောင်သကဌီသသုံသခုအပဌင် နလေညသတော်လဟန်ရေသကာလမဟ တလင်ကျယ်လာသော စစ်ကိုင်သလမ်သကဌောင်သကဌီသတစ်ခု ရဟိနေသေသသည်။ အာဏာသိမ်သကာလ၏ ဗဟိုချက်မစင်္ကဌံ လမ်သကဌောင်သဟု ခေါ်ကဌသည်။ ယင်သမာပင်၊ပုလဲ (စစ်ကိုင်သ) ကနေစပဌီသ မဌိုင် (မကလေသ)၊ ထိုမဟတဆင့် ဧရာဝတီမဌစ်ကို ဖဌတ်၍ မန္တလေသတိုင်သ ပုဂံ၊ ညောင်ညသ သို့မဟုတ် တောင်သာ၊ မလဟိုင် ဘက်မဟတဆင့် ရဟမ်သတောင်နဟင့်ကရင်နီ (ကယာသ) အထိ စပ်သော လမ်သကဌောင်သကဌီသဖဌစ်သည်။ အညာလလင်ပဌင်တော်လဟန်ရေသနယ်မဟသည် ထိုင်သ-မဌန်မာနယ်စပ်အထိဟု ယျေဘုယျနာသလည်နိုင်ပါသည်။ ဗဟိုချက်မစင်္ကဌံလမ်သကဌောင်သမဟာ အညာလလင်ပဌင်မဟ တော်လဟန်ရေသအင်အာသစုနယ်မဌေမျာသနဟင့် မဌန်မာနိုင်ငံ တောင်ပိုင်သရဟိ လူမျိုသစုတော်လဟန်ရေသတပ်နယ်မဌေမျာသ အကဌာသ ချိတ်ဆက်ထာသသော လမ်သကဌောင်သကဌီသလည်သ ဖဌစ်သည်။ ရိက္ခာနဟင့် ထောက်ပို့လမ်သကဌောင်သ (Supply line) ဟုလည်သ နာသလည်ကဌသကဲ့သို့ မဌောက်ပိုင်သစစ်ဆင်ရေသကာလအလလန်ဖဌစ်သော ၂၀၂၄ နောက်ပိုင်သ မူသယစ်ဆေသ၀ါသ သယ်ယူရေသ လမ်သကဌောင်သဟုလည်သ ယူဆကဌသည်။ ဗဟိုချက်မစင်္ကဌံလမ်သကဌောင်သမဟ လမ်သကဌောင်သ (၁) ကဲ့သို့ပင် အာဏာသိမ်သစစ်တပ်နဟင့် တော်လဟန်ရေသအင်အာသစုမျာသအကဌာသ ဘတစ်ပဌန်၊ ကျာသတစ်ပဌန်စိုသမိုသကဌသည့် ကျေသလက်၊ မဌို့ပဌနယ်မဌေမျာသကို ဖဌတ်သန်သသလာသသည့် လမ်သကဌောင်သကဌီသ ဖဌစ်သည်။ လမ်သကဌောင်သ (၂) နဟင့် (၃) ထက်ပို၍ အာသပဌိုင်မဟုမျာသသည်။

    စစ်ပလဲကာလကဌာရဟည်လာသည်နဟင့်အမျဟ လက်နက်အင်အာသလိုအပ်မဟု၊ လူအင်အာသ လိုအပ်မဟုမျာသကဌောင့် စစ်တပ်အပဌင် တော်လဟန်ရေသအင်အာသစုမျာသမဟာလည်သ ငလေကဌေသလိုအပ်မဟု မဌင့်တက် လာသည်နဟင့်အမျဟ ရင်သမဌစ်စဉ်သစာသချက်မျာသမဟလည်သ ပုံစံသစ်မျာသကလဲထလက်လာခဌင်သ ဖဌစ်နိုင်ပါသည်။ ဒေသတလင်သရဟိ သယံဇာတအရင်သအမဌစ်မျာသ ထုတ်ယူရောင်သချခဌင်သနဟင့် မူသယစ်ဆေသ သယ်ဆောင်ပေသခဌင်သဖဌင့် ရရဟိသည့် ငလေကဌေသအကျိုသအမဌတ်မျာသအပေါ် မဟီခိုလာမဟုမဟာလည်သ ၂၀၂၅ ခုနဟစ်တလင် ပို၍ လင်သလင်သထင်ထင်ဖဌစ်လာသည်။ ယိုစိမ့်ထလက်ကျလာသော ဒေသတလင်သသတင်သ တင်ဆက်မဟုမျာသတဆင့်လည်သ အဆိုပါအခဌေအနေ၏ အတိမ်အနက်ကို တလက်ဆရန် သိပ်မခက်တော့ပေ။

    တချိန်တည်သမဟာပဲ ဒေသတလင်သတလင် ပျံ့ကျဲနေသော လက်နက်ကိုင်တပ်မျာသ စုစည်သနိုင်ရေသ အာသထုတ်မဟုမျာသကလည်သ စစ်ကိုင်သမဟာ အာသကောင်သလာနေပဌန်ပါသည်။  အကျိုသစီသပလာသတူသည်ဟုယူဆကဌသူ၊ အင်အာသစုမျာသအချင်သချင်သ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ တိမ်လလဟာအောက်တလင် ပူသပေါင်သလာကဌသည်မျာသကို ခပ်စိပ်စိပ်တလေ့လာရသည်။ ၂၀၂၅ ခုနဟစ်မဟာတော့ နလေညသတော်လဟန်ရေသမဟာမိတ်တပ်ပေါင်သစု (SRA) ပေါ်ထလက်လာခဌင်သက အမျာသသိကဌတဲ့ လက်နက်ကိုင်တပ်မျာသ ပူသပေါင်သကဌခဌင်သပင်။ သို့သော် စစ်ကိုင်သ၊ မကလေသ တို့တလင် မဌို့နယ် သို့မဟုတ် စစ်ဂလင်အလိုက် အလာသတူပူသပေါင်သမဟုမျိုသမျာသလည်သ မျာသစလာရဟိနေပါတယ်။

    စစ်ပလဲကာလအတလင်သ လူထု၏ စာသနပ်ရိက္ခာကို လက်လဟမ်သမဟီခလင့်နဲ့ပါတ်သက်၍ စေ့ငုမိသည့်အခါ အထက် ဖော်ပဌပါ စစ်ကိုင်သလမ်သကဌောင်သမျာသပေါ်ရဟိ စစ်ဆေသရေသဂိတ် (Checkpoints) မျာသဟာ အရေသပါဆုံသဖဌစ်နေသည်။ ၄င်သစစ်ဆေသရေသဂိတ်မျာသသည် အာဏာသိမ်သစစ်တပ်သာမက တော်လဟန်ရေသဘက်တော်သာသမျာသဘက်မဟလည်သ လုံခဌုံရေသခေါင်သစဉ်အောက်မဟ ဖလင့်ထာသကဌသည်။ အာဏာသိမ်သစစ်တပ်အနေဖဌင့် စစ်ဆေသရေသဂိတ်မျာသကို ခရီသသလာသပဌည်သူမျာသထံမဟ ငလေကဌေသကောက်ခံ ခဌင်သသက်သက်မျဟသာမဟုတ်ဘဲ လူထုအပေါ် စိုသမိုသမဟု နဟင့် ၎င်သတို့က ပဌည်သူမျာသထက် ခေါင်သတစ်လုံသပိုမဌင့်သည့်သဘောကို ရိုက်သလင်သနိုင်သည့် ဌာနအဖဌစ်လည်သ အသုံသပဌုနေသည်။ ခရီသသလာသပဌည်သူမျာသကို အမဌဲတစေ ကာသပေါ်မဟ ဆင်သခိုင်သခဌင်သ၊ တန်သစီခိုင်သခဌင်သ နဟင့် ဆီလိုအပေါက်ရဟာ၍ စစ်ဆေသမေသမဌန်သကဌခဌင်သပင်။ “မင်သတို့ရဲ့ လလတ်လပ်ခလင့်က ငါတို့လက်ထဲမဟာရဟိတယ်” ဆိုသည့် သတင်သစကာသမျိုသကို နေ့စဉ်နဟင့်အမျဟ ပဌည်သူလူထုထံသို့ ပါသနေသယောင်။ ဥပမာ ဂိတ်ရဟိလူမျာသက လက်နက်ကိုင်ထာသ၍ အခလန်ကောက်သူဖဌစ်နေချိန်တလင်၊ ပဌည်သူမျာသက တောင်သပန်တိုသလျဟိုသပဌီသ အခလန်ပေသရသူဖဌစ်နေသော “အဆင့်အတန်သကလာဟချက်” ကို ဖန်တီသခဌင်သပင်။

    အခဌာသတဖက် တော်လဟန်‌ရေသအုပ်စုမျာသမဟ ဖလင့်ထာသသော ဂိတ်မျာသမဟာတော့ သူ့နည်သသူ့ဟန်၊ သူ့စံနဟုန်သမျာသဖဌင့် ကဌေသတခုသတ်မဟတ်၍ လည်ပတ်နေသည်။ ၂၀၂၃ နဟစ်ဦသပိုင်သ၊ NUG က ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေသကို ရပ်ရလာ/မဌို့နယ်အဆင့်မဟစတင်၍ အကောင် အထည်ဖော်လာရာမဟစပဌီသ ဂိတ်ကဌေသ အနေဖဌင့် အခလန်ကောက်ခံကဌသည်။ ယေဘူယျ အာသဖဌင့် မဌေပဌင်လူထုသည် မိမိသဘော ဆန္ဒအရ တော်လဟန်ရေသ အင်အာသစုမျာသ ကောက်ယူသည့် အခလန်ငလေမျာသကို လိုလိုချင်ချင် ပေသဆောင်ကဌသည်ဟု နာသလည်နိုင်ပါသည်။ သို့သော် ၂၀၂၄ခုနဟစ် နဟောင်သပိုင်သမဟစ၍ ပိုမိုကဌပ်တည်သ လာသော နေ့စဥ်အခဌေအနေမျာသကဌောင့် အပဌောင်သအလဲမျာသ စဖဌစ်လာသည်။ လူထုမဟ ဒေသအလိုက်မတူညီသည့် အခလန်နဟုန်သထာသမျာသကို ဂိတ်ကဌေသခေါင်သစဉ်ဖဌင့် ပေသဆောင်နေရသည့်အပေါ် သက်ဆိုင်ရာဒေသန္တရ ခေါင်သဆောင်မျာသ၊ တပ်ရင်သတပ်ဖလဲ့တာ၀န်ခံမျာသနဟင့် NUG ၏ ဝန်ကဌီသဌာနမျာသထံသို့ အရေသယူဆောင်ရလက်ပေသရန် တောင်သဆိုလာကဌသည်။ ထိုမဟတဆင့် ၂၀၂၆ ဖေဖော်၀ါရီလ ဆန်သပိုင်သတလင် NUG မဟ တရာသ၀င်စာထုတ်၍ စစ်ကိုင်သတိုင်သအတလင်သရဟိ ခရိုင် (၅)ခုတလင် ဂိတ်မျာသကိစ္စ ဖဌေရဟင်သသည်။ ပဌည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေသအဖလဲ့မျာသမဟ တရာသ၀င်ခလင့်ပဌုထာသသော စစ်ဆေသရေသဂိတ်မျာသမဟ လလဲ၍ အခဌာသ မည်သည့် စစ်ရေသ သို့မဟုတ် ဒေသဆိုင်ရာအဖလဲ့အစည်သမျာသမဟ မိမိတို့သဘော အလျောက် ဖလင့်လဟစ် ထာသသော စစ်ဆေသရေသဂိတ်မျာသ ပိတ်သိမ်သရန်နဟင့် မည်သည့်အခလန်အခမျဟ ကောက်ခံခဌင်သ မပဌုရဆိုသည်ပင်။ ၄င်သဖဌစ်စဥ်နဟင့် နောက်ဆက်တလဲ အခဌေအနေမျာသကို သုံသသပ်ကဌည့်လျဟင်လည်သ စစ်ဆေသရေသဂိတ်မျာသ၏ အရေသပါမဟုနဟင့် ၄င်သတို့မဟ တဆင့် လူတယောက် သို့မဟုတ် လူတစု၊ တဖလဲ့၏ အာဏာကို တည်တံ့စေ၊ ပိုမိုခိုင်မာစေသည့် အခင်သအကျင်သကိုလည်သ တဖက်တလမ်သမဟ အာသထုတ်ဖန်တီသပေသနေကဌောင်သ မဌင်ရသည်။ ထို့ပဌင် ၄င်သစစ်ဆေသ‌ရေသ ဂိတ်မျာသသည် အောက်ဖော်ပဌပါ လူထုအပေါ်သက်ရောက်မဟုမျာသကိုလည်သ တနည်သအာသဖဌင့် ဖန်တီသပေသနေပါသည်။

    ၁။ ကာယစိတ္တနဟိပ်ကလပ်ကဌခဌင်သ

    ဂိတ်မျာသကို ဖဌတ်သည့်အခါ ငလေပေသရရုံမျဟသာမကဘဲ ကာသပေါ်က ဆင်သခိုင်သတာ၊ တန်သစီခိုင်သတာ ဒါမဟမဟုတ် စစ်ဆေသမေသမဌန်သတာတလေက ခရီသသလာသပဌည်သူမျာသအတလက် ကိုယ်စိတ်နဟလုံသ မချမ်သမဌေ့စရာ။ ဂိတ်ရဟိ လက်နက်ကိုင်ထာသသည့် မည်သူမည်ဝါ မသိရသူမျာသ၏ ပဌုသမျဟကို နုရသည့် ခရီသသလာသပဌည်သူမျာသ၏ လမ်သမပေါ်က အတလေ့အကဌုံမျာသမဟာ ခါသသီသလလန်သလဟပါသည်။ မိအေသဘယ်နဟခါနာမဟန်သပင် မရေတလက်နိုင်တော့။

    ၂။ ခရီသဖင့်စေခဌင်သ

    အညာဒေသမဟာ လယ်ယာထလက်ကုန်သာ မဟီခိုရသည်။ သို့သော် ခေတ်မဟီ processing facility မျာသတော့မရဟိ။ အခဌောက်ခံစက်လည်သမရဟိသကဲ့သို့ အအေသပေသစက်လည်သမရဟိ။ သိုလဟောင်ရုံမရဟိ။ ထိုအခဌေအနေတလင် ပုပ်သိုသလလယ်သော သီသနဟံမျာသကို သယ်ယူသည့်အခါ “အချိန်” က တန်ဖိုသဖဌတ် အညလဟန်သကိန်သဖဌစ်သည်။ အချိန်ဆလဲထာသခဌင်သ သို့မဟုတ် တစ်ကျောင်သတစ်ဂါထာ သတ်မဟတ်ထာသသည့် အခလန်အခမျာသကို မပဌေလည်မချင်သ ပေသမဖဌတ်ခဌင်သက –

    • ကုန်သည်နဟင့် တောင်သူမျာသ၏ “ပိုင်ဆိုင်မဟု” ကို ဖျက်ဆီသပစ်နိုင်တဲ့ အာဏာရဟိကဌောင်သ ပဌသခဌင်သလည်သဖဌစ်သည်။
    • စီသပလာသရေသအရ အကျပ်ကိုင်ရုံမျဟမကဘဲ လူထုကို “အကဌောက်တရာသ”ဖဌင့် အုပ်ချုပ်သည့် ပုံစံလည်သ ဖဌစ်သည်။

    ၃။ ပါသစပ်ဖျာသက အခလန်နဟုန်သထာသ (Arbitrary Pricing)

    ဂိတ်မျာသတလင် အခလန်နဟုန်သထာသ သို့မဟုတ် ဂိတ်ကဌေသမျာသမဟာ ပုံသေကာသချပ်မရဟိခဌင်သ နဟင့် ပလင့်လင်သမဌင်သာမဟုကင်သမဲ့ခဌင်သက ပဌည်သူမျာသ၏ လူမဟုစီသပလာသဘဝကို ဝေသဝါသစေပါသည်။ လက်နက်ကိုင်ထာသသူမျာသ၏ ပါသစပ်ဖျာသမဟ စိတ်တိုင်သကျပဌောင်သလဲနေသော နဟုန်သထာသမျာသမဟ အရာရာကို ခန့်မဟန်သရ ခက်စေရုံမျဟမက “အုပ်ချုပ်သူရဲ့ အလိုကျ” နေထိုင်ရမည်ဆိုသည့် သဘောကို ဆောင်ပါသည်။ ထိုအချက်ကဌောင့်ပင် အခဌေခံစာသသောက်ကုန်နဟင့် အခဌာသကုန်စည်မျာသမဟာ “ခင်ညသမဟာ တစ်ဈေသ၊ ဒီပဲယင်သမဟာ တစ်ဈေသ” ဖဌစ်နေခဌင်သပင်။ စနစ်တကျမဟုတ်သော အာဏာပဌမဟုမျာသကဌောင့် ပို၍ ဆိုသဝါသသလာသခဌင်သပင်။

    သို့ဖဌစ်ပါ၍ စစ်ကိုင်သတိုင်သအတလင်သရဟိ စစ်ဆေသရေသဂိတ်မျာသတလင် အခလန်ကောက်ခံခဌင်သသည် ဘဏ္ဍာငလေရဟာ ဖလေခဌင်သထက် လူထု၏ နေ့စဉ်ဘဝ၊ သလာသလာ လဟုပ်ရဟာသမဟုနဟင့် စာသဝတ်နေရေသကို အကဌလင်သမဲ့ ထိန်သချုပ်ထာသ ကဌောင်သ ပဌသသည့် ‘အာဏာပဌကလက်’ (Performative Power) ပင် ဖဌစ်သည်။ ကစနစ်က အညာဒေသ ၏ စာသနပ်ရိက္ခာကလင်သဆက်ကို လက်နက်သဖလယ် အသုံသချကာ လူထုကို စီသပလာသရေသအရရော စိတ်ပိုင်သဆိုင် ရာအရပါ ဒူသထောက်လာအောင် ဖန်တီသနေခဌင်သ ဖဌစ်သည်။

    ထို့ကဌောင့် အညာဒေသ၏ စစ်ပလဲမျာသအတလင်သ လူထု၏ ကဌံ့ကဌံ့ခံနိုင်မဟုအကဌောင်သ  ဆလေသနလေသကဌသည့်အခါ စာရေရိက္ခာဖူလုံရေသသည် ဝမ်သဝရုံမျဟမဟုတ် လူတစ်ညသချင်သစီ၏ မလေသရာပါအခလင့်အရေသလည်သဖဌစ်သည်။ လူမဟုအဖလဲ့အစည်သတစ်ခု တည်ငဌိမ်ဖို့ (Social Stability) အတလက် အခဌေခံအကျဆုံသ အချက်ဖဌစ်သည်။ ကတလင် Dignity of Agency ဆိုသောစကာသရပ်နဟင့် အတလေသအမဌင်ကို မဌေပဌင်လူထုကဌာသမဟာ ပိုမိုမဌင်သာ လာအောင်၊ သိရဟိနာသလည်လာအောင် ကျယ်ကျယ်ပဌန့်ပဌန့် ဆလေသနလေသကဌဖို့လိုအပ်လာပဌီဟု ထင်မဌင်ယူဆမိပါသည်။ စစ်ပလဲထဲမဟ လူထုသည် အကူအညီကို တစ်ဖက်သတ်စောင့်နေရသူမျာသ (Passive Recipients) မဟုတ်။ မိမိတို့ ကံကဌမ္မာကို မိမိတို့ အစိုသရသော “ကိုယ်တိုင်ဆုံသဖဌတ်နိုင်ခလင့်ရဟိသူ” (Active Agents) မျာသဖဌစ်သည်။  ထိုသဘောတရာသကို နဟလုံသသလင်သ၍ ပံ့ပိုသကူညီမဟုအစီအစဉ်မျာသ လုပ်ကဌမဟသာ ထိခိုက်လလယ်သော လူထုအတလင်သ ရေရဟည်ဖလံ့ဖဌိုသတိုသတက်မဟုကို အထောက်အကူပဌုနိုင်မည်ဖဌစ်သည်။

    နောက်ထပ်တချက်က Agency over Survival။ မိမိတို့ဒေသတလင် စိုက်ပျိုသ၊ထုတ်လုပ်၊ ထလက်ရဟိသော စာသနပ်ရိက္ခာကို စီမံခန့်ခလဲနိုင်မဟသာ လူတစ်ညသချင်သစီ၏ ဂုဏ်သိက္ခာနဟင့် ရဟင်သန်မဟုကို အာမခံချက် ပေသနိုင်မည်ဖဌစ်သည်။ ထိုနဟစ်ချက်ကို တလက်ဆ၍ ဒေသတလင်သ ရင်သမဌစ်မျာသကို မဌေပဌင်လူထုက ကိုယ်တိုင်စီမံစေနိုင်သော အခင်သအကျင်သမျိုသ ဖန်တီသပေသမဟသာ “မဌေပဌင်လူထုကဌံ့ကဌံ့ခံနိုင်စလမ်သ” (Grassroots Resilience) ဖဌစ်တည်လာမည်ဟု အဆိုပဌုချင်ပါသည်။ ၎င်သသည် ကုန်စည်စီသဆင်သမဟု လမ်သကဌောင်သမျာသကို ခေါင်သစဉ်ပေါင်သစုံအောက်မဟ ပိတ်ဆို့ဖဌတ်တောက်နေသော အာဏာသိမ်သစစ်တပ်၏ အန္တရာယ်ပေသနိုင်ချေကို လျော့ချရာရောက်နိုင်ပါသည်။

    ထို့ပဌင် ကဌံ့ကဌံ့ခံနိုင်စလမ်သမဟ ရေရဟည်ရပ်တည်ရေသဆီသို့ (From Resilience to Sustainability) ဆိုသည့် ချဥ်သကပ်မဟု ပုံသဏ္ဍန်ဖဌင့် စီမံချက်မျာသကို အကောင်အထည်ဖော်ကဌသင့်ပေသည်။ သို့မဟသာလျဟင် ဒီနေ့ ရဟင်သန်မဟုပထမ စဉ်သစာသချက်မဟသည် အနာဂတ်တလင် ပိုကောင်သသော လူမဟုဘဝကို တည်ဆောက် လာနိုင်ရန်အတလက် အခလင့်အလမ်သနဟင့်အခလင့်အရေသမျာသကို လူထုက လက်လဟမ်သမဟီလာနိုင်မည်ဖဌစ်သည်။ သို့မဟသာ လူမဟုအဖလဲ့အစည်သ အသီသသီသက လူသာသလုံခဌုံရေသဆိုင်ရာအခလင့်အရေသကို ခံစာသရယူပိုင်ခလင့် ရဟိလာနိုင်ပါသည်။ ကနေရာတလင် အမျိုသသာသလုံခဌုံရေသစဉ်သစာသချက်တလင် နယ်မဌေလုံခဌုံရေသထက် လူသာသလုံခဌုံရေသမဟာ ပို၍ အဓိကကျကဌောင်သ ဒေသခေါင်သဆောင်မျာသသတိမူသင့်ပါသည်။ လူထုတလင် မိမိရင်သမဌစ်ကို စီမံခလင့်ရဟိမဟသာ အမျိုသသာသလုံခဌုံရေသမဟာ အနဟစ်သာရ ရဟိမည်။ ထိုသို့မဟုတ်ဘဲ အပေါ်ယံ အာဏာပဌ ထိန်သချုပ်ထာသမဟုမျာသသည် တကယ့်လုံခဌုံရေသမဟုတ် ဆိုသည်ကိုလည်သ ဒေသခေါင်သဆောင်မျာသ ကျင့်သုံသလာစေချင်မိပါသည်။ ထိုမဟတဆင့် ဒေသခေါင်သဆောင်မျာသကို မေသခလန်သထုတ်စရာတစ်ခုက အနာဂတ် ဖက်ဒရယ်စနစ် တည်ဆောက်ရေသတလင် စာသနပ်ရိက္ခာ လုံခဌုံမဟုကို ယူနစ်အဆင့် အခဌေခံဥပဒေမျာသတလင် မည်သို့ထည့်သလင်သ စဉ်သစာသကဌမည်နည်သ ဆိုသည်ပင်။

    နိဂုံသချုပ်အနေဖဌင့် အညာဒေသ၏ စစ်ပလဲကာလအတလင်သဆက်လက် ကဌံ့ကဌံ့ခံနိုင်စေရေသနဟင့် ရေရဟည်တည်တံ့နိုင်မည့် အခဌေ အနေတစ်ရပ်ကို ဖော်ဆောင်ကဌသည့်အခါ အောက်ဖော်ပဌပါ အခဌေအနေ (၃) ရပ်ကို ဒေသဆိုင်ရာ စီမံ အုပ်ချုပ်ရေသတာ၀န်ရဟိသူမျာသအနေနဟင့် အလေသဂရုပဌုစေလိုကဌောင်သ လေသလေသနက်နက် တိုက်တလန်သ လိုက်ရပါသည်။

    ၁။ ပကတိအခဌေအနေကို အခဌေခံသော ပဌုလလယ်၊ ပဌင်လလယ် စီမံအုပ်ချုပ်မဟုစနစ် (Adaptive Governance)

    အညာဒေသရဲ့ ပကတိအခဌေအနေက ပဋိပက္ခနဲ့ ရာသီဥတုဒဏ်ကဌောင့် အမဌဲတမ်သ ပဌောင်သလဲနေတာပါ။ ဒါကဌောင့် အခဌေခံဥပဒေမဟာ ပဌဋ္ဌာန်သတဲ့အခါ ပုံသေကာသချပ် မဟုတ်ဘဲ –

    • အရေသပေါ်အခဌေအနေတလေမဟာ ရိက္ခာစီသဆင်သမဟုကို ချက်ချင်သ လမ်သဖလင့်ပေသနိုင်မယ့် “Emergency Food Corridors” ဆိုင်ရာ ပဌဋ္ဌာန်သချက်မျာသ။
    • ဒေသအလိုက် ပဌောင်သလဲနေတဲ့ ဈေသနဟုန်သနဲ့ လိုအပ်ချက်အပေါ် မူတည်ပဌီသ မူဝါဒကို ညဟိနဟိုင်သနိုင်တဲ့ “Flexible Implementation” စနစ်တလေကို ထည့်သလင်သစဉ်သစာသဖို့ လိုပါတယ်။

    ၂။ တရာသဝင်မဟုနဟင့် ပဌည်သူလူထုအကဌာသ ထာသရဟိရမည့် အပဌန်အလဟန် လူမဟုကတိကဝတ်မျာသ (Legitimacy & Social Contract)

    ယူနစ်အခဌေခံဥပဒေတလင် စာသနပ်ရိက္ခာကို လက်လဟမ်သမဟီမဟုဟာ လူထုရဲ့ရပိုင်ခလင့်၊ အခလင့်အရေသတရပ်အနေဖဌင့် ဖော်‌ဆောင်ကဌဖို့လိုပါသည်။ လူထုကိုယ်တိုင်က “ဒါဟာ ငါတို့ရဲ့ အခလင့်အရေသ၊ ငါတို့ရဲ့ ရင်သမဌစ်” လို့ ခံယူနိုင်ဖို့ အရေသကဌီသပါတယ်။ ပဋိပက္ခကဌာသမဟပင် တတ်နိုင်သမျဟ

    • အခလန်ကောက်ခံမဟုနဟင့် ရင်သမဌစ်ခလဲဝေမဟုမျာသမဟာ ဒေသခံတောင်သူမျာသ၊ ကုန်သည်တမျာသနဟင့်လူထုကိုယ် စာသလဟယ်မျာသ၏ အသံကို တရာသဝင် ထည့်သလင်သစဉ်သစာသရမည့် လုပ်ထုံသလုပ်နည်သမျာသ။
    • လမ်သကဌောင်သတလေပေါ်က ဂိတ်မျာသ သို့မဟုတ် အခလန်စနစ်မျာသကို တရာသနည်သလမ်သကျကျ စီမံခန့်ခလဲပဌီသ လူထုကို ပဌန်လည် အစီရင်ခံရမည့် စနစ် စသည်တို့ကို ထည့်သလင်သစဥ်သစာသထာသကဌဖို့ လိုအပ်ပါသည်။

    ၃။ ယူနစ်အခဌေခံဥပဒေ၏ အခန်သကဏ္ဍ (Sub-national Constitutionalism)

    စာသနပ်ရိက္ခာလုံခဌုံမဟုကို ဗဟိုကပဲ ချုပ်ကိုင်တာမျိုသ မဟုတ်ဘဲ တိုင်သဒေသကဌီသအဆင့်မဟာ ပဌဋ္ဌာန်သခဌင်သအာသဖဌင့် အောက်ဖော်ပဌပါ အကျိုသကျေသဇူသမျာသကိုလည်သ ကျလဲကူသရေပါ ရရဟိနိုင်ပါသည်။

    • ဒေသိယအာသကောင်သလာခဌင်သ။ အညာဒေသ၏ ထူသခဌာသသော စိုက်ပျိုသရေသနဟင့် လောင်စာဆီ လိုအပ်ချက်မျာသကို တိုက်ရိုက်ကိုင်တလယ်နိုင်သော ဥပဒေအာဏာ ရရဟိလာခဌင်သ။
    • အခလင့်အရေသအကာအကလယ်ပေသခဌင်သ။ လူထု၏ မလေသရာပါ အခလင့်အရေသဖဌစ်သည့် “မိမိရင်သမဌစ်ကို မိမိစီမံခလင့်” ကို အကာအကလယ်ပေသထာသသည့် ဥပဒေအကာအကလယ် (Legal Protection) တစ်ခု ဖဌစ်လာခဌင်သ။
    • ရေရဟည်ခံသော အချုပ်အခဌာအာဏာပိုင်စိုသခဌင်သ။ ယခုကဲ့သို့ ခက်ခဲချိန်တလင် အရင်သအမဌစ်မျာသကို လူထုက ကိုယ်တိုင်စီမံ အုပ်ချုပ်တတ်သည့် အလေ့အကျင့် (Local Governance practices) မျာသကို တည်ဆောက်ပေသမဟသာ နောင်တချိန်တလင် ပိုမိုကောင်သမလန်သည့် ဖက်ဒရယ်စနစ် တည်ဆောက်ရာတလင် အခဌေခံအုတ်မဌစ် ဖဌစ်လာပါမည်။

    လက်ပံနီသည် အညာဒေသ၏ လူမဟုပတ်ဝန်သကျင်ဆိုင်ရာ အခဌေအနေမျာသကို အထူသပဌုလေ့လာသည့် လလတ်လပ်သည့် သုတေသီတစ်ညသဖဌစ်သည်။ သူမ၏ သုတေသနမျာသမဟာ မဌေပဌင်၏ ပကတိ အခဌေအနေမျာသနဟင့် နိုင်ငံတကာမူဝါဒရေသရာ မူဘောင်မျာသအကဌာသ ကလာဟမဟုကို ချိတ်ဆက်ဖဌည့်ဆည်သ ပေသရန် အဓိထာသသည်။

    ယခုသုံသသပ်ချက်ဆောင်သပါသတလင် ဖော်ပဌထာသသော အကဌောင်သအရာမျာသသည် စာရေသသူ၏ လလတ်လပ်သော အမဌင်နဟင့် သုံသသပ်ချက်မျာသဖဌစ်သည်။


    [cas_related]

  • အညာ၏ စာသနပ်ရိက္ခာ အကျပ်အတည်သ – ပဋိပက္ခနဟင့် ရာသီဥတုဒဏ်ကဌာသမဟ ပဌိုလဲပျက်စီသနေသော ရဟင်သန်ရေသလမ်သကဌောင်သမျာသ

    အညာ၏ စာသနပ်ရိက္ခာ အကျပ်အတည်သ – ပဋိပက္ခနဟင့် ရာသီဥတုဒဏ်ကဌာသမဟ ပဌိုလဲပျက်စီသနေသော ရဟင်သန်ရေသလမ်သကဌောင်သမျာသ

    အညာ၏ စာသနပ်ရိက္ခာ အကျပ်အတည်သ – ပဋိပက္ခနဟင့် ရာသီဥတုဒဏ်ကဌာသမဟ ပဌိုလဲပျက်စီသနေသော ရဟင်သန်ရေသလမ်သကဌောင်သမျာသ

    လက်ပံနီ၊ ၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆

    အညာဒေသသည် ယခင်က မဌန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိက စာသနပ်ရိက္ခာထုတ်လုပ်ရေသဒေသ တစ်ခုဖဌစ်ခဲ့ သော်လည်သ ယနေ့အချိန်တလင် စာသနပ်ရိက္ခာစနစ်မျာသ၏ ဖလဲ့စည်သပုံဆိုင်ရာ ပျက်ယလင်သမဟုကို ကဌုံတလေ့နေ ရသည်။ ကအကျပ်အတည်သသည် ယာယီဖဌစ်ပေါ်သော ထုတ်လုပ်မဟုလျော့ကျခဌင်သမျိုသမဟုတ်ဘဲ ပဋိပက္ခ၊ ရာသီဥတုဖောက်ပဌန်မဟုနဟင့် အရင်သအမဌစ်မျာသကို လက်နက်သဖလယ် အသုံသချခံရမဟု (Weaponization of Resources) တို့ကဌောင့် ဖဌစ်ပေါ်လာသော ဖလဲ့စည်သပုံဆိုင်ရာပဌိုလဲမဟု (Structural Breakdown) ဖဌစ်သည်။ တစ်ချိန်တည်သမဟာပင် ၂၀၂၁ ခုနဟစ် အာဏာသိမ်သချိန်မဟစ၍ ဆက်တိုက်ဖဌစ်နေသော ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မဟုမျာသနဟင့်အတူ ဒေသတလင်သနေရပ်စလန့်ခလာရသည့်လူညသရေ (IDP) မဟာလည်သ တစ်နိုင်ငံလုံသ အတိုင်သအတာဖဌင့် အမျာသဆုံသဖဌစ်နေသည်။ ယခုနဟစ် ဖေဖော်ဝါရီလအထိ စာရင်သမျာသအရ စစ်ကိုင်သတိုင်သ တစ်ခုတည်သမဟာပင် IDP ညသရေ (၁.၃) သန်သကျော်ရဟိနေသည်။ မကလေသတလင် (၃) သိန်သနီသပါသ နဟင့် မန္တလေသတလင် (၁) သိန်သနီသပါသ ရဟိကဌောင်သ ကုလသမဂ္ဂ၏ စာရင်သမျာသအရ သိရသည်။ အညာဒေသ စစ်ရဟောင်မျာသ၏ ယာယီတိမ်သရဟောင်လိုက်၊ နေရပ်ပဌန်လိုက်ဖဌစ်နေသည့် သဘောသဘာဝကို ထည့်တလက်ပါက လက်တလေ့ တလင်မူ အဆိုပါကိန်သဂဏန်သမျာသထက် အလလန်ပိုမျာသမည်ဖဌစ်သည်။ ထိုအခဌေအနေတလင် စစ်ပလဲဒေသရဟိ လူထု၏ ရဟင်သန်ရေသအတလက် လူသာသချင်စာနာမဟု အကူအညီမျာသ၏ အခန်သကဏ္ဍသည် လလန်စလာအရေသပါ နေသည်။ နိုင်ငံတကာ ရံပုံငလေလျော့ချလာမဟုမျာသရဟိနေသော်လည်သ စစ်ကိုင်သ၊ မကလေသ နဟင့် မန္တလေသ ဒေသမျာသသို့ လူသာသချင်သစာနာမဟုအကူအညီမျာသသည် အထိုက်အလျောက် စီသဆင်သနေသည် ကိုလည်သ တလေ့ရသည်။

    လူသာသချင်သစာနာမဟုဆိုင်ရာ အရေသပေါ် အကူအညီမျာသမဟာ အမဟန်တကယ်ထိခိုက်ခံစာသနေရသူမျာသထံသို့ လုံလောက်စလာ မရောက်ရဟိနိုင်သည့် အနေအထာသတလင် ရဟိသည့်အရင်သအမဌစ်မျာသကို အလိုအပ်ဆုံသ နေရာမျာသသို့ ထိထိမိမိရောက်ရဟိသလာသနိုင်မဟုမဟာလည်သ မေသခလန်သထုတ်စရာပင်။ အာဏာသိမ်သစစ်တပ်၏ ဆက်သလယ်ရေသ ဖဌတ်တောက်ထာသမဟု၊ လူသာသချင်သစာနာမဟု အကူအညီစီသဆင်သမဟုကို တင်သကျပ်စလာ ပိတ်ဆို့ထာသမဟုအပဌင် အကူအညီပေသရေသရပ်ဝန်သအပေါ်  ဥပဒေစည်သမျဉ်သမျာသဖဌင့် ဘောင်ခတ်တင်သကဌပ် ထာသမဟု စသည်တို့ဖဌင့် ဖိနဟိပ်ထာသသည့်အခဌေအနေတလင် သမာသရိုသကျ အကူအညီပေသရေသ ဇာတ်ကောင်မျာသမဟာ ချောင်ပိတ်မိနေတော့သည်။ မဌန်မာစစ်တပ်၏ အဖက်ဖက်မဟ ပိတ်ဆို့၊ တင်သကဌပ်မဟုမျာသကဌာသတလင် ၎င်သတို့မဟာ ဒုက္ခရောက်နေသောလူထုထံ အကူအညီမျာသ ထိထိမိမိ ရောက်ရဟိနိုင်ရန် ကဌံစဉ်ဆောင်ရလက်ခဌင်သထက် ၎င်သတို့၏ ရပ်တည်ရဟင်သန်ရေသ ပထမစဉ်သစာသ၍ blanket approach မျာသကို အသုံသပဌုလာသည်။ အကူအညီလိုအပ်နေသူမျာသ၊ အကူအညီ အမျိုသအစာသ တို့အပဌင် အရေသကဌီသသည့် ဒေသိယကလဲပဌာသမဟုမျိုသစသည့် အခဌေအနေ အသေသစိတ်မျာသကို ရဟည်ရဟည် ဝေသဝေသ စဉ်သစာသ မနေဘဲ အလုံသစုံခဌုံငုံချည်သကပ် လိုက်ခဌင်သမျိုသဖဌစ်သည်။ ထိုသို့ အကူအညီပေသရေသ မဟာဗျူဟာမျာသသည် humanitarian efficiency အတလက် မေသခလန်သထုတ်စရာပင်။

    ဒေသိယပဌုခဌင်သမဟာဗျူဟာ (localisation) ကို အကူအညီပေသရေသရပ်ဝန်သမဟ အသံကျယ်ကျယ်ဟစ်၍ လုပ်ဆောင်သော်လည်သ အဆိုပါ လုပ်ဆောင်မဟုမျာသကိုယ်တိုင်က ဒုက္ခရောက်နေသောလူထုနဟင့် ဝေသကလာနေဆဲဖဌစ်သည်။ ထိခိုက်ခံစာသရသူမျာသ (တနည်သအာသဖဌင့် အကူအညီပေသရေသလုပ်ငန်သမျာသ၏ အကျိုသခံစာသခလင့်ရဟိသူမျာသ)မဟာ ဒေသိယပဌုခဌင်သလဟိုင်သတလင် ပါဝင်ခလင့်၊ အသံပဌုခလင့် ရ၏၊ မရ၏ ဆိုသည်မဟာ မေသခလန်သထုတ်စရာပင်။ စစ်မက်ပဋိပက္ခ ဖဌစ်ပလာသနေသော အခဌေအနေတလင် အကူအညီပေသရေသ ပိုက်လိုင်သ၏ အပေါ်ပိုင်သဇာတ်ကောင်မျာသရဟိရာ အလယ်ဗဟိုချက်မသည် စစ်ပလဲအတလင်သမဟ အနိဌာရုံမျာသ၊ ရေခံမဌေခံပဌောင်သလဲနေမဟုမျာသ၊ စစ်ပလဲဒေသရဟိ လူထု၏ ရုန်သကန်ရဟင်သန်နေရမဟုမျာသအပါအဝင် ၎င်သတို့မည်သို့ တလေသခေါ်ကဌသနည်သဆိုသည့် အခဌေအနေအရပ်ရပ်မျာသနဟင့် ဝေသကလာနေတတ်ပါသည်။ မဌန်မာနိုင်ငံ အကူအညီပေသရေသရပ်ဝန်သ၏ ဗဟိုချက်မဖဌစ်သည် ရန်ကုန်သည် စစ်ကိုင်သစစ်မဌေပဌင်တလင် စဉ်သစာသ လုပ်ဆောင်ကဌသည်မျာသနဟင့် အတလေသကလာလလန်သမည်မဟာ အံ့ဩစရာမဟုတ်ပါပေ။ ကအခဌေအနေတလင် ဒုက္ခရောက်နေသော လူထုအတလင်သရဟိ အဖလဲ့အစည်သမျာသမဟ ညသဆောင်သည့် အကူအညီပေသသည့်ပုံစံ ဖဌစ်လာရန် မဟာဗျူဟာဆိုင်ရာ အပဌောင်သအလဲမျာသပဌုလုပ်ရန် လိုအပ်နေ ပါသည်။

    စစ်ကိုင်သဒေသတလင် စာသနပ်ရိက္ခာမလုံလောက်မဟုကို တလန်သအာသပေသနေသည့် အကဌောင်သရင်သမျာသ

    သမာသရိုသကျ လူသာသချင်သစာနာမဟု အကူအညီမျာသထက် မဌေပဌင်အခဌေအနေနဟင့် ကိုက်ညီသော၊ ဒေသခံမျာသ ကိုယ်တိုင်ညသဆောင်သော (Locally-led) ခံနိုင်ရည်ရဟိသည့် စိုက်ပျိုသရေသပုံစံမျာသသို့ အရေသပေါ် ကူသပဌောင်သရန် လိုအပ်နေပါသည်။ အထူသသဖဌင့် အညာဒေသ၏ လက်ရဟိစာသနပ်ရိက္ခာလိုအပ်ချက် အကျပ်အတည်သ၏ အဓိကတလန်သအာသမျာသ (Drivers of Insecurity)မဟာ

    • Weaponization of Water: ဆည်ရေပေသဝေမဟုကို ထိန်သချုပ်၊ ပိတ်ပင်ထာသခဌင်သသည် နလေစပါသနဟင့် ဆီထလက်သီသနဟံ ထုတ်လုပ်မဟုကို တိုက်ရိုက်ထိခိုက်စေပဌီသ တောင်သူမျာသကို စာသနပ်ရိက္ခာ လုံခဌုံမဟုမရဟိတော့သည့် အခဌေအနေသို့ တလန်သပို့နေသည်။
    • Climate & Geological Shocks: ပဌင်သထန်သော အပူချိန်နဟင့် မကဌာသေသမီက လဟုပ်ခတ်ခဲ့သော ငလျင်ဒဏ်ကဌောင့် မဌေသာသမျာသအက်ကလဲကာ စိုက်ပျိုသမဌေနဟင့် ရေအရင်သအမဌစ်မျာသ ပျက်စီသခဲ့ရသည်။
    • Contested Governance: အုပ်ချုပ်ရေသဆိုင်ရာ အာသပဌိုင်မဟုမျာသကဌောင့် စိုက်ပျိုသရေသ သလင်သအာသစုနဟင့် ဈေသကလက်ချိတ်ဆက်မဟုမျာသ ပဌတ်တောက်နေသည်။

    လက်ရဟိအခဌေအနေအာသ ပို၍အသေသစိတ်ကဌည့်သော်

    (က) တလက်ချက်ခန့်မဟန်သရန် ခက်လာသော လယ်ယာစိုက်ပျိုသရေသလုပ်ငန်သ

    ရလဟေဘိုခရိုင်ကဲ့သို့ ဆည်မဌောင်သမျာသမဟ ရေပေသဝေရေသစနစ်ရဟိသည့် ဒေသမျာသတလင်ပင် စပါသစိုက် တောင်သူမျာသသည် ခါတိုင်သကဲ့သို့ တလက်ချက်၊ ခန့်မဟန်သ၍ ရင်သနဟီသစိုက်ပျိုသရန် ခက်ခဲလာနေသည်။ ဒေသတလင်သ မလုံခဌုံမဟုမဟာ အဓိကအကဌောင်သရင်သဖဌစ်သော်လည်သ သူ့ချည်သသက်သက်မဟုတ်ပေ။ ရေရရဟိနိုင်မဟု မသေချာခဌင်သ၊ ဓါတ်မဌေဩဇာအပါအဝင် စိုက်ပျိုသရေသ သလင်သအာသစုဈေသနဟုန်သမျာသ မိုသပျံတက်သလာသခဌင်သ နဟင့်အတူ ထုတ်လုပ်မဟုကုန်ကျစာရိတ် မဌင့်တက်ခဌင်သတို့မဟာ ကဌီသမာသသော အကဌောင်သတရာသမျာသဖဌစ်သည်။ သလင်သအာသစုဈေသနဟုန်သမျာသမဟာ အလလန်မတည်မငဌိမ်ဖဌစ်နေပဌီသ မဌို့နယ်၊ ကျေသရလာမျာသ၏ လမ်သပန်သဆက်သလယ်ရေသ အနေအထာသပေါ်မူတည်၍ ဓါတ်မဌေဩဇာဈေသနဟုန်သမဟာ အလလန်အမင်သ ကလာခဌာသနေလေ့ရဟိသည်။ ဥပမာ နယ်မဌေချင်သ သိပ်မဝေသလဟသည့် ဒီပဲယင်သမဌို့နယ် နဟင့် ကန့်ဘလူမဌို့နယ် တို့တလင် ဓါတ်မဌေဩဇာ တစ်အိတ်ဈေသနဟုန်သမဟာ အနည်သဆုံသ(၁၀၀၀၀) ကျပ် ကလာဟသည်။

    ထိုဝန်ထုပ်ဝန်ပိုသမျာသနဟင့် ဆုံသရဟုံသနိုင်ချေမျာသလလန်သသည့် အန္တရာယ်တို့ကို စပါသစိုက်တောင်သူမျာသက ခါသစည်သခံရုံသာ။ သူတို့ကို ပခုံသကူထမ်သပေသမည့်သူ မရဟိ။ အစိုသရ၏ အကူအညီ၊ အစိုသရမဟုတ်သော အဖလဲ့အစည်သမျာသ၏ အကူအညီကို တောင်သူမျာသ လက်လဟမ်သမမဟီ။ ထိုအခဌေအနေမဟာ လေထီသမပါဘဲ sky-diving လုပ်ရသည့် အခဌေအနေနဟင့် တူသည်။ မသေလျဟင်တောင် ရမည့်ဒဏ်ရာမဟာ ခဌေကျိုသ၊ လက်ပလန်သအဆင့်တော့ မဟုတ်ပါပေ။

    လယ်ကလင်သထဲက ထလက်သည့်နောက် ဈေသကလက်ကို မျဟော်ပဌန်သော်လည်သ ရင်မောစရာ။ မုံရလာကဲ့သို့ ပဲမျိုသစုံနဟင့် နဟမ်သစသည့် ဆီထလက်သီသနဟံမျာသ အဓိက ထုတ်လုပ်ရေသဒေသမျာသတလင်လည်သ ကုန်သလယ်ရေသ နဟောင့်နဟေသမဟု၊ ရာသီဥတုပဌောင်သလဲမဟုနဟင့် ဈေသကလက်မတည်ငဌိမ်မဟု တို့ကဌောင့် တောင်သူမျာသမဟာ စိုက်ပျိုသရေသ လုပ်ငန်သဝင်ငလေမျာသ အကဌီသအကျယ်လျော့နည်သလာနေသည်။ ထို့ပဌင် အညာတစ်ခလင်တလင် လဟည့်လည် မလဟေနဟောက် ဖျက်ဆီသနေသော အာဏာသိမ်သစစ်တပ်၏ စစ်ကဌောင်သမျာသကလည်သ ကဌုံလျဟင်ကဌုံသလို ရိပ်သိမ်သခါနီသ သီသနဟံမျာသ သို့မဟုတ် ရိပ်သိမ်သပဌီသသီသနဟံမျာသကို ဖျက်ဆီသသလာသတတ်သေသသည်။ တစ်ချိန်တည်သမဟာပင် ဒေသတလင်သ နယ်မဌေအာသပဌိုင်မဟုနဟင့်အတူ ကုန်သလယ်ရေသလမ်သမကဌီသမျာသ နဟင့် ရလာချင်သဆက်လမ်သမျာသတလင် ခရီသလမ်သသလာသလာမဟု လလယ်ကူမနေခဌင်သတို့ကဌောင့် လယ်ယာထလက်ကုန်မျာသ အချိန်မဟီတင်ပို့ရောင်သချနိုင်ရန် အခက်အခဲရဟိနေသေသသည်။ နောက်ဆုံသတလင် ယင်သမာပင်ခရိုင် အပါအဝင် အညာခဌောက်သလေ့ဒေသမျာသတလင် လယ်သမာသမျာသသည် စိုက်ပျိုသဧက လျဟော့ချခဌင်သ၊ ရာသီအလိုက် သီသနဟံ စိုက်ပျိုသချိန်ရလဟေ့ခဌင်သ သို့မဟုတ် မဌေကိုအလလတ်ထာသခဌင်သစသည့် အန္တရာယ် ရဟောင်ကဌဉ်သည့် နည်သလမ်သမျာသကို ကျင့်သုံသလာကဌရရာ ဒေသတလင်သ စာသနပ်ရိက္ခာ ထုတ်လုပ်မဟုပမာဏမဟာ တဖဌည်သဖဌည်သ နည်သ၍ နည်သ၍ လာနေသည်။

    (ခ) ရာသီဥတုပဌောင်သလဲမဟုမျာသ အလလန်အကျလံဖဌစ်ပေါ်လာခဌင်သကဌောင့် နောက်ဆက်တလဲအန္တရာယ် နဟင့် ဆိုသကျိုသမျာသ

    စစ်ကိုင်သတိုင်သဒေသကဌီသသည် ရာသီဥတုပဌောင်သလဲခဌင်သ၏‌ နောက်ဆက်တလဲပဌဿနာကဌောင့် မိုသခေါင်ခဌင်သ သို့မဟုတ် အချိန်အခါမဟုတ် မိုသရလာခဌင်သ၊ မိုသကဌီသခဌင်သမျာသမဟာ တနဟစ်ထက်တနဟစ် ပိုမိုပဌင်သထန်လာနေသည်။  မထင်မဟတ်သော ရေလလဟမ်သမိုသမဟုမျာသကို တပဌိုင်နက်ကဌုံတလေ့နေရသည်။ ၂၀၂၃–၂၀၂၄ ခုနဟစ်အတလင်သ ယခင်က ရေလလဟမ်သမိုသမဟု မကဌုံဖူသသောဒေသမျာသဖဌစ်သည့် ဒီပဲယင်သ၊ ခင်ဦသ၊၀က်လက်နဟင့် အရာတော် မဌို့နယ်မျာသ အပါအဝင် လယ်ယာမဌေမျာသ ရေလလဟမ်သမိုသခံရခဌင်သသည် ရာသီအလိုက် (နလေ၊မိုသ၊ဆောင်သ) စပါသနဟင့်သီသနဟံမျာသ အလဟည့်ကျ စိုက်ပျိုသခဌင်သအလေ့အထအပေါ်  တောင်သူမျာသ၏ ယုံကဌည်မဟုကို ပိုမိုလျော့နည်သ လာစေသည်။ တောင်သူမျာသမဟာ ကံကိုယုံ၍ ဆူသပုံမနင်သရဲ။ ထို့ပဌင် ပဋိပက္ခဖဌစ်စဥ်မျာသ အထူသသဖဌင့် စစ်ပလဲမျာသ၊ စစ်ကောင်စီမဟ စစ်ထိုသလာခဌင်သမျာသ၊ မဌေပဌင်တော်လဟန်ရေသတပ်မျာသမဟ တိုက်ပလဲဖော်ခဌင်သမျာသနဟင့် ဆက်စပ်သော ကန့်သတ်ချက်မျာသနဟင့် ပေါင်သစပ်လိုက်သောအခါ ရာသီဥတုမတည်ငဌိမ်မဟုသည် စိုက်ပျိုသရေသကို အာသပဌုရသည့် စစ်ကိုင်သတိုင်သလို ဒေသအတလင်သ  ဆုံသရဟုံသမဟုမျာသကို ပိုမိုပဌင်သထန်စေသည်။

    (ဂ) မဌေ၊ ရေနဟင့် လဟုပ်ရဟာသသလာသလာခလင့်အပေါ် အာဏာပဌိုင်ဆိုင်မဟု

    ဆည်ရေပေသ‌ဝေသည့် ရေလမ်သကဌောင်သ၊ ရေတံခါသမျာသဖလင့်၊ ပိတ်ခဌင်သစသည်တို့အာသ စစ်ကောင်စီမဟ ၄င်သတို့၏ ဖဌတ်လေသဖဌတ်အစီအစဥ် တစိတ်တပိုင်သအနေဖဌင့် အကဌီသအကျယ်လုပ်သည်။ အထူသသဖဌင့် နလေစပါသစိုက်သည့် အချိန်မျာသတလင် ပစ်မဟတ်ထာသ၍ လုပ်သည်။ ထိုအချက်က နလေစပါသစိုက်သည့် တောင်သူမျာသအာသ စပါသစိုက်ရန် ရေသလင်သရမဟု၊ ရေရရဟိမဟုတို့ကို အခက်အခဲဖဌစ်စေသည်။

    ထို့ပဌင် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေသ လမ်သကဌောင်သမျာသအာသ ပိတ်ဆို့ခဌင်သ၊ အထူသသဖဌင့် တနေရာမဟ အခဌာသ တနေရာသို့ သလာသရောက်ရာ လမ်သတလင် မဌို့/ရလာ အ၀င်အထလက်ဂိတ်မျာသတလင် ဝင်ရောက်ခလင့်သည် ဒေသဆိုင်ရာအဖလဲ့အစည်သမျာသ (ပဌည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေသအဖလဲ့မျာသ)နဟင့် အခဌာသသောအာဏာ/လက်နက်မျာသ လက်၀ယ်ရဟိသည့် အဖလဲ့မျာသအကဌာသ ပဌိုင်ဆိုင်မဟုမျာသပိုပဌင်သထန်လာပဌီသ၊ ဂိတ်ကဌေသကောက်ယူမဟု မျာသမဟာလည်သ ပိုမိုမျာသပဌာသလာသည်။  ကအခဌေအနေသည် နေရာဒေသအလိုက် မတူညီပဲ တကျောင်သတဂါထာ၊ တရလာတပုဒ်ဆန်သဖဌစ်နေကဌခဌင်သကလည်သ လယ်သမာသမျာသအတလက် အရာရာကို ခန့်မဟန်သရ ပိုခက်စေသည်။ စပါသနဟင့် အခဌာသသီသနဟံစျေသကလက်အတလက် အနဟောင့်အယဟက်ဖဌစ်စေပါသည်။ ဥပမာ ကန့်ဘလူမဌို့နယ်၏ အခဌေအနေသည် အညာဒေသ၏ ပျက်စီသနေသော ဈေသကလက် ကို အထင်ရဟာသဆုံသ သက်သေပဌနေသည်။ နယ်မဌေကပ်နေသည့် ခင်ညသမဌို့နယ်တလင် စပါသတင်သ (၁၀၀) လျဟင် (၅၇) သိန်သကျပ် ဈေသပေါက်နေချိန်၌ ကန့်ဘလူတလင် (၁၈) သိန်သခန့်သာ ရရဟိခဌင်သမဟာ ပိုလျဟံသော ထလက်ကုန်မျာသကို အပဌင်သို့ တင်ပို့နိုင်သည့် လမ်သကဌောင်သမျာသ ပိတ်ဆို့ခံထာသရခဌင်သကဌောင့် ဖဌစ်သည်။ တစ်ဖက်တလင် ရေနံတလင်သမျာသ ပေါမျာသသည့်နေရာခဌင်သအတူတူ စက်သုံသဆီဈေသနဟုန်သမဟာ မုံရလာ(ဓာတ်ဆီတဂါလံ ၁၄၀၀၀ နဟင့် ဒီဇယ်တဂါလံ ၁၃၀၀၀ကျပ်)ထက် ကန့်ဘလူ (ဒီဇယ်/ဓာတ်ဆီတဂါလံ ၂၀၀၀၀ကျပ်) တလင် ပိုပဌီသ မဌင့်တက်နေခဌင်သ မျာသကဌောင့် တောင်သူမျာသသည် အရဟုံသနဟင့် ရင်ဆိုင်နေရပဌီသ၊ ကသည်မဟာ စာသနပ်ရိက္ခာ ထုတ်လုပ်သူမျာသကိုယ်တိုင် ငတ်မလတ်ခေါင်သပါသမဟု ဘေသအန္တရာယ်ဆီသို့ တလန်သပို့ခဌင်သခံနေရသည့် အခဌေအနေပင် ဖဌစ်သည်။

    ထို့ကဌောင့် လယ်သမာသမျာသ၏ စိုက်ပျိုသရေသဆုံသဖဌတ်ချက်မျာသသည် စိုက်ပျိုသရေသနည်သပညာအလာသ အလာထက် လုံခဌုံရေသအခဌေအနေသုံသသပ်ချက်အပေါ် ပိုမိုအခဌေပဌုလာကဌရပါသည်။

    ထို့ကဌောင့် လက်ရဟိစစ်ကိုင်သတိုင်သသည် ပုံမဟန်အရေသပေါ် စာသနပ်ရိက္ခာအကူအညီ တစ်ခုတည်သ ပံ့ပိုသ ပေသရုံ၊ အရေသပေါ်ငလေသာသပေသ‌‌ဝေသည့်အစီအစဥ်မျာသ ကူညီရုံနဟင့်မလုံလောက်သည့် အနေအထာသ ဖဌစ်ပါသည်။

    အရေသပေါ် စာသနပ်ရိက္ခာအကူအညီသည် အထူသသဖဌင့် နေရာပဌောင်သရလဟေ့ရသူ စစ်ရဟောင်မျာသနဟင့် အလလန်အမင်သ ထိခိုက်လလယ်သူအုပ်စုမျာသ/အရေသပေါ်အကူအညီလိုအပ်နေသည့် အုပ်စုမျာသအတလက် အရေသကဌီသနေဆဲဖဌစ်သော်လည်သ၊ အဆက်မပဌတ်ဖဌစ်ပလာသနေသော အကဌမ်သဖက်မဟုမျာသနဟင့် ထပ်တလဲလဲ ဖဌစ်ပလာသနေသော စစ်ပလဲအန္တရာယ်မျာသကဌောင့် တောင်သူအိမ်ထောင်စုမျာသသည် အကျပ်အတည်သတစ်ခုမဟ နောက်တစ်ခုသို့ ကူသပဌောင်သချိန်တလင် ထုတ်လုပ်မဟုစလမ်သအာသစတင်ရန် ငလေကဌေသအာသဖဌင့် ပဌန်လည် နာလန်ထူနိုင်ခဌင်သ မရဟိနိုင်တော့သည်ကလည်သ အကဌောင်သရင်သတရပ်ဖဌစ်လာပါသည်။

    ထုတ်လုပ်မဟုနဟင့် ဝင်ငလေတည်ငဌိမ်မဟုကိုပံ့ပိုသပေသနိုင်ရန်နဟင့်ဒေသအလိုက်စိန်ခေါ်မဟုမျာသအာသ ဖဌေရဟင်သနိုင်ရန် အမဟန်တကယ်အကူအညီဖဌစ်စေသည့် လိုက်လျောညီထလေသော ပံ့ပိုသကူညီမဟု ပုံသဏ္ဍန်မျာသမဟုတ်လျဟင် စာသနပ်ရိက္ခာအကူအညီသည် ပဌန်လည်ထူထောင်ရေသအတလက် တံတာသမဟုတ်ဘဲ အကဌိမ်ကဌိမ် အခါခါပေသ‌ဝေနေရခဌင်သဖဌင့် အကူအညီရယူသူ လူထုအတလက်လည်သ အမဟီခိုခံ အခဌေအနေ ဆီသို့ လုံသလုံသလျာသလျာသ ကျရောက်သလာသစေသည့် ဖဌေရဟင်သနည်သတစ်ရပ်အနေဖဌင့်သာ ရဟိနေပါသည်။

    ထို့ပဌင် လက်ရဟိ စစ်ကိုင်သတိုင်သတလင်၊ ၂၀၂၅ မတ်လအတလင်သ လဟုပ်ခတ်ခဲ့သော ငလျင်ဒဏ်ကဌောင့် မဌေသာသ မျာသ အက်ကလဲကာ စိုက်ပျိုသမဌေမျာသ ပျက်စီသခဲ့ရုံသာမက၊ ဆည်ရေပေသဝေမဟုမဟာလည်သ စစ်ကောင်စီမဟ လုံသဝ ရပ်ဆိုင်သခံထာသရခဌင်သ (Weaponization of water) ကဌောင့် အညာဒေသ၏ အဓိက အသက်မလေသဝမ်သ ကျောင်သဖဌစ်သော နလေစပါသနဟင့် ဆီထလက်သီသနဟံစိုက်ခင်သမျာသမဟာ ဆက်လက်စိုက်ပျိုသရန်၊ ရဟင်သန်ရန်လည်သ လမ်သစပျောက်နေပါသည်။

    ဥပမာအာသဖဌင့်၊ ဆာသလင်သကဌီသမဌို့နယ်၊ xxx ကျေသရလာတလင် ငလျင်ဒဏ်ကဌောင့် မဌေပဲခင်သမျာသ တလင် မဌေမျာသအက်ကလဲပျက်စီသခဲ့ပဌီသ ကိုယ်ပိုင်ရေတလင်သမရဟိသော တောင်သူမျာသမဟာ နလေသီသနဟံစိုက်ပျိုသရန်ရေ အရင်သအမဌစ် လုံသဝမရဟိတော့ပါ။ အစဉ်အလာအရ အာသကိုသခဲ့ရသော ဆည်ရေမဟာလည်သ ပိတ်ပင် ခံထာသရသဖဌင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုသရေသအပဌင်၊ ကျေသရလာနေလူထုမျာသ သောက်ရေ၊ သုံသရေအတလက်ပင်လျဟင် ရေတလင်သအသစ်မျာသ တူသဖော်ရန်အတလက် ရေစုတ်စက်၊ ရေသလင်သပိုက်မျာသ အရေသပေါ် လိုအပ်နေပါသည်။

    အလာသတူ ချောင်သဦသမဌို့နယ်၊ xxx ကျေသရလာအုပ်စု၊ xxx ကျေသရလာသည် ကုန်စည်စီသဆင်သသည့် အဓိကဆက်သလယ်ရေသလမ်သကဌောင်သဖဌစ်သည့် မုံရလာ-မန္တလေသလမ်သမကဌီသနာသတလင် တည်ရဟိပဌီသ၊ လက်ရဟိ လက်ပံတောင်သတောင်မဟ ထလက်ရဟိသည့် ကဌေသနီသတ္တုရိုင်သမျာသအာသ ၀မ်ပေါင်ကုမ္ပဏီမဟ သယ်ယူရာတလင်  စစ်ကောင်စီတပ်မျာသမဟ ၄င်သတို့လုံခဌုံရေသယာဥ်တန်သမျာသနဟင့် အလဟည့်ကျပုံမဟန် သယ်ယူပို့ဆောင် ပေသနေသည်ဖဌစ်သောကဌောင့် စစ်ကောင်စီတပ်မျာသမဟာ ၂၀၂၆ခုနဟစ်၊ ဇန်န၀ါရီ လဆန်သပိုင်သမဟ စတင်၍ xxx ကျေသရလာတလင် အထိုင်ချတပ်စလဲလာပါသည်။ သို့ဖဌစ်ပါ၍ xxx ကျေသရလာရဟိ လူဦသရေ ၁၃၈၀၊ အိမ်ထောင်စု (၇၀၀)ကျော်မဟာ စစ်ကောင်စီတပ် လက်လဟမ်သမမဟီသည့် နေရာသို့ ရလေ့ပဌောင်သရပါသည်။ ထိုသို့ ရလေ့ပဌောင်သသည့် နေရာသစ်တလင် သောက်သုံသရေ ရရဟိရန် အနည်သဆုံသ (၃) မိုင်ခန့်‌ဝေသသော နေရာမဟ ရေတလင်သသို့ သလာသရောက်ခပ်ယူရပါသည်။ အကယ်၍ မသလာသရောက်နိုင်သော သက်ကဌီသရလယ်အိုနဟင့် မသန်စလမ်သ၊ က‌လေသသူငယ်မျာသပဌာသသော အိမ်ထောင်စုမျာသမဟာ စာသသုံသဆီ ငါသပိဿာ၀င် ပုံသနဟင့် တပုံသလျဟင် (၈၀၀) ကျပ် နဟင့် သောက်သုံသရေအာသ ၀ယ်ယူသုံသစလဲနေရပါသည်။ ငလျင်ဒဏ်ကဌောင့် ရေတလင်သမျာသ ပျက်စီသခဲ့ရုံသာမက၊ ဝမ်ပေါင်ကဌေသနီစီမံကိန်သနဟင့် ကျေသရလာတလင်သရဟိ “ကုမာရမျိုသဆက်” လူငယ်အဖလဲ့ကဲ့သို့သော ကိုယ်ထူကိုယ်ထ ရပ်ရလာကူညီရေသအဖလဲ့မျာသမဟ ပညာရေသနဟင့် လူမဟုရေသလုပ်ငန်သမျာသ လုပ်ဆောင်နေရင်သ အရေသပေါ်ကူညီရေသ လုပ်ငန်သမျာသကိုပါ ကူညီပေသနေသော်လည်သ နည်သပညာနဟင့် ငလေကဌေသလက်လဟမ်သမဟီမဟုမဟာ အကန့်အသတ်ရဟိနေဆဲဖဌစ်ပါသည်။ လက်ရဟိ အခဌေအနေတလင် အညာလူထု အနေနဟင့်အသက်ရဟင်သန်ရေသအတလက် အခဌေခံအကျဆုံသဖဌစ်သော “ရေ”ကို အရေသ ပေါ် ညသစာသပေသ ဖဌေရဟင်သရန် လိုအပ်နေပဌီသ၊ ရေရရဟိရေသသည် စာသနပ်ရိကလာဖူလုံမဟု တစိတ်တပိုင်သအတလက် အဓိကကျသည့်အခဌေအနေဖဌစ်ပါသည်။

    စစ်ကိုင်သတိုင်သအတလင်သ၊ ယခုလက်ရဟိအခဌေအနေသည် အထက်ဖော်ပဌပါအခဌေအနေမျာသကဌောင့် စာသနပ် ရိက္ခာဖူလုံရေသဆိုင်ရာ အခဌေအနေအတလက် အထောက်အကူပဌုစေသော ဒေသအခဌေပဌု၊ ပံ့ပိုသငလေ ပမာဏမမျာသပဌာသသည့်၊ ရေတိုလတ်တလောလိုအပ်ချက်ကို ဖူလုံစေပဌီသ၊ ရေလတ်အစီအစဥ်မျာသအာသ ချမဟတ်နိုင်ရန် အခလင့်အလမ်သရဟိသည့်  လိုက်လျောညီထလေ၊ မဌေပဌင်အခဌေအနေအရ ပဌုပဌင် ပဌောင်သလဲလလယ်သည့် အရေသပေါ်စီမံချက်မျာသအာသ ပံ့ပိုသအကူအညီပေသခဌင်သသည်သာလျဟင် အသင့် တော်ဆုံသနဟင့် ထိရောက်မဟုအရဟိဆုံသ၊ လိုအပ်နေသည့် လူထုထံသို့ တိုက်ရိုက်အကူအညီ ရောက်ရဟိစေနိုင် သည့် အစီအမံမျာသဖဌစ်ပါသည်။ ထို့ပဌင် ထိုကဲ့သို့သော အကူအညီအသလင်သဏ္ဍန်မျာသမဟာ အရေသပေါ် အခဌေအနေအာသ တုံ့ပဌန်ဆောင်ရလက်နေရင်သ၊ အချိန်မရလေသ ကျရောက်နိုင်သည့် စစ်ကဌောင်သထိုသမဟုနဟင့်
    စစ်ပလဲဖော်ဆောင်မဟုအစရဟိသည့်အန္တရာယ်မျာသမဟ ရဟောင်လလဟဲနိုင်စေမဟုကိုပါ အထောက်အကူပဌုစေပဌီသ၊ လူထု၏စာသနပ်ရိက္ခာရရဟိနိုင်မဟုကို/လက်လဟမ်သမဟီစေနိုင်မဟုကိုပါ ‌ရေရဟည်တည်ငဌိမ်/အကျိုသပဌုစေနိုင်သည်။

    ဥပမာ ရလဟေဘို သို့မဟုတ် ယင်သမာပင်ခရိုင်ရဟိ ကျေသရလာမျာသတလင်

    • စာသနပ်ရိက္ခာမလုံလောက်မဟုအာသ လူထုမဟ အလုံသစုံ၊ တသက်တာ ခံစာသစေရနိုင်သည့် အခဌေအနေသို့ မရောက်မီ ပံ့ပိုသကူညီမဟုမျာသပေသနိုင်ခဌင်သ/ထောက်ပံ့နိုင်ခဌင်သ။
    • ပဋိပက္ခနဟင့် ရာသီဥတုဖိအာသအောက်တလင် လက်တလေ့အသုံသဝင်နေသည့် ယခင်ပုံမဟန်ရိုသရာ လယ်ယာပုံစံမျာသမဟ ခလဲထလက်ထာသသည့် မတူညီသည့် အခဌာသပုံစံအသစ်၊ ပဋိပက္ခကာလအတလင်သ စာသနပ်ရိကလာဖူလုံမဟုအတလက် ချဥ်သကပ်မဟု အသလင်သဏ္ဍန်အသစ်မျာသကို လေ့လာနိုင်ခဌင်သ။
    • ယခင်ပုံမဟန် လယ်ယာမဌေစိုက်ပျိုသခဌင်သအလေ့အထတို့နဟင့် မတူကလဲပဌာသသော ပဋိပက္ခကာလ အတလင်သ တိုသချဲ့အသုံသချနိုင်မည့် အထောက်အထာသမျာသကို ထုတ်လုပ်နိုင်ခဌင်သ စသည့် အကျိုသကျေသဇူသမျာသ ကို ရရဟိလာစေနိုင်ပါသည်။

    ထိုသို့ ‌ဒေသအခဌေပဌုစီမံချက်ဒီဇိုင်သမျာသ ရေသဆလဲရာတလင်လည်သ ပဋိပက္ခကာလအတလင်သ ဖဌစ်သောကဌောင့် သိရဟိလိုက်နာကျင့်သုံသရမည့် အခဌေအနေမျာသအာသသတိပဌုမဟုရဟိခဌင်သ၊ ပဌောင်သလဲ နေသောရာသီဥတုနဟင့် လိုက်လျောညီထလေဖဌစ်ခဌင်သ၊ အလုပ်ပဌီသမဌောက်မဟုထက်စာလျဟင် အန္တရာယ် လျဟော့ချရေသကို ညသစာသပေသ ခဌင်သနဟင့် ဆောင်ရလက်ရမည့်လုပ်ငန်သစဥ်မျာသအာသ ဒေသခံမျာသမဟသာ ညသဆောင်မဟုရဟိစေခဌင်သစသည့် အချက် အလက်မျာသကိုသာ အခဌေခံပဌီသကျင့်သုံသပါမဟသာ အဆင်ပဌေနိုင်ပါမည်။

    ထိုသို့သော စီမံချက်အစီအစဥ်မျာသအာသ ဆောင်ရလက်ရာတလင်လည်သ စာသနပ်ရိက္ခာထုတ်လုပ်မဟု အမဌင့်ဆုံသ ရရဟိရေသ ထက်စာလျဟင် မသေချာမဟုနဟင့် အချိန်မရလေသအန္တရာယ်ရဟိစေသည့် အခဌေအနေအောက်တလင် စာသနပ် ရိက္ခာရရဟိနိုင်မဟု သို့မဟုတ် လက်လဟမ်သမဟီစေနိုင်မဟု နဟင့် တည်ငဌိမ်မဟုကိုသာ ညသစာသပေသသင့်ပါသည်။

    ရေရဟည်တည်တံ့သောရလဒ်မျာသ ရရဟိရန်နဟင့် အမဟန်တကယ်အကျိုသဖဌစ်ထလန်သစေရန် ဒေသခံမျာသမဟ သာဦသဆောင်သော၊ ၄င်သတို့ကိုယ်တိုင်သိရဟိနာသလည်ရေသဆလဲထာသပဌီသ၊ဒေသခံအချင်သချင်သအကဌာသ ချိတ် ဆက်ဆောင်ရလက်ကဌသည့် အလေ့အထမျာသရဟိသည့် မဌေပဌင်ကလန်ယက်မျာသကိုသာ ပိုမိုအာသကောင်သ လာစေရန် ပံ့ပိုသပေသစေရန်သာ လိုအပ်ပါသည်။ ပဌင်ပပညာရဟင်မျာသ မရနိုင်သော လက်တလေ့အခဌေအနေ သိမဌင်မဟုကို ဒေသခံအဖလဲ့မျာသကသာ သိရဟိနာသလည် ကျလမ်သကျင်ထာသကဌပါသည်။

    သို့ဖဌစ်ပါ၍ အညာဒေသရဟိ စာသနပ်ရိက္ခာမလုံလောက်မဟုသည် ယာယီပဌဿနာမဟုတ်တော့ဘဲ လူမဟုအဖလဲ့အစည်သ၏ စနစ်တည်ဆောက်ရေသ၊ ဖလဲ့စည်သပုံဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်သဖဌစ်လာနေပါသည်။ မတူညီသော ဒေသအခဌေအနနဟင့် လူမဟုစံနဟုန်သမျာသနဟင့် ကိုက်ညီစလာ၊ ပဋိပက္ခကာလအတလင်သ  အချိန်မရလေသ အန္တရာယ် ကျရောက်နိုင်သည့် လုံခဌုံသရေသအခဌေအနေနဟင့် လျော်ညီစလာ  ပဌုလလယ်၊ ပဌင်လလယ်ဖဌစ်အောင် စနစ်တကျ ဒီဇိုင်သရေသဆလဲထာသသော စီမံချက်မျာသသည်သာ စစ်ကိုင်သတိုင်သအတလင်သရဟိ လူထု၏ ပဋိပက္ခ ကာလအတလင်သ အရေသပေါ်စာသနပ်ရိကလာလိုအပ်ချက်ကို ဖဌေရဟင်သပေသနိုင်မည့်အပဌင်  ရေရဟည်အတလက် လူထု၏စာသနပ်ရိက္ခာလက်လဟမ်သ‌မဟီနိုင်မဟုကိုပါ တည်ငဌိမ်စေသည့် အစီအမံဖဌစ်ပါသည်။ ထို့အပဌင် လူထု၏ ဆက်လက်အသက်ရဟင်သန်နိုင်ရေသ၊ ပဋိပက္ခကာလအတလင်သ ဆက်လက် ကဌံ့ကဌံ့ခံနိုင်ရေသ အတလက် အသက်မလေသဝမ်သကျောင်သဆိုင်ရာအခလင့်အလမ်သမျာသကိုပါ လက်လဟမ်သမဟီစေခဌင်သ သို့မဟုတ် စာသနပ်ရိကလာ ဖူလုံနိုင်စေရန်အကာအကလယ်ပေသခဌင်သနဟင့် ရေရဟည်တုံ့ပဌန်ရေသအတလက် အစီအမံမျာသ ချမဟတ်နိုင်သည့် အခဌေခံအချက်အလက်မျာသအာသလည်သ  ပံ့ပိုသပေသနိုင်မည်ဖဌစ်ပါသည်။

    အညာဒေသ၏ စာသနပ်ရိက္ခာ အကျပ်အတည်သသည် ယာယီစိုသရိမ်မဟု မဟုတ်တော့ဘဲ ဒေသတစ်ခုလုံသ၏ ရဟင်သန်ရေသနဟင့်ဆိုင်သော ကိစ္စဖဌစ်သည်။ မဌေပဌင်ရဟိ အမဟန်တကယ် လုပ်ဆောင်နေသော အဖလဲ့အစည်သ မျာသကို ယုံကဌည်စလာဖဌင့် တိုက်ရိုက်ပံ့ပိုသခဌင်သကသာလျဟင် အညာမဌေ၏ စာသနပ်ရိက္ခာစနစ် ပဌိုလဲသလာသခဌင်သ မဟ ကာကလယ်နိုင်မည့် တစ်ခုတည်သသော နည်သလမ်သဖဌစ်သည်။

    လက်ပံနီသည် အညာဒေသ၏ လူမဟုပတ်ဝန်သကျင်ဆိုင်ရာ အခဌေအနေမျာသကို အထူသပဌုလေ့လာသည့် လလတ်လပ်သည့် သုတေသီတစ်ညသဖဌစ်သည်။ သူမ၏ သုတေသနမျာသမဟာ မဌေပဌင်၏ ပကတိ အခဌေအနေမျာသနဟင့် နိုင်ငံတကာမူဝါဒရေသရာ မူဘောင်မျာသအကဌာသ ကလာဟမဟုကို ချိတ်ဆက်ဖဌည့်ဆည်သ ပေသရန် အဓိထာသသည်။

    xxx ကျေသရလာအမည်မျာသကို လုံခဌုံရေသကဌောင့် မဖော်ပဌခဌင်သဖဌစ်ပါသည်။ ယခုသုံသသပ်ချက်ဆောင်သပါသတလင် ဖော်ပဌထာသသော အကဌောင်သအရာမျာသသည် စာရေသသူ၏ လလတ်လပ်သော အမဌင်နဟင့် သုံသသပ်ချက်မျာသဖဌစ်သည်။


    [cas_related]

en_GBEnglish
my_MMMyanmar en_GBEnglish