Tag: Politics

  • Understanding Federal Units in Central Burma (part 1)

    Understanding Federal Units in Central Burma (part 1)

    Understanding Federal Units in Central Burma

    Briefing Paper on Federal Unit Politics of Central Burma (part 1)

    Introduction

     

    The dry zone or Central Burma is locally known as Ah Nyar (or Anyar). The central plain where Burmese majority lives was once politically referred to as the heartland of the Myanmar military (or Tatmadaw). It could be due to some demographic and geographic strategy of the Tatmadaw. Firstly, Tatmadaw is the state military, and it is formed by the Burmese majority, and the founding father General Aung San is from Natmauk of Ah Nyar. On the second, and more importantly, the tactical formation of Tatmadaw was strategically built on fighting against its domestic enemies in the periphery states. Tatmadaw has been a central figure of the decade-long civil war with ethnic liberation movement, particularly Karen, Mon of southern Burma, Kachin of northern Burma, Shan of Eastern Burma and Rakhine and Chin of western Burma. In light of this peripheral warfare in the mountainous regions, its major supply bases were heavily located in the central plain areas of Ah Nyar, mostly in Magway region. Out of 25 Weapon Manufacturing Industries of Directorate of Defence Industries of Tatmadaw, 68% of industries manufacturing major weapon supplies are situated in Ah Nyar alone, while the remaining 32% are in Bago and Yangon. Additionally, its human resource pool has long been filled by unemployed young men from central Burma. It was not an unfounded hypothesis for the Tatmadaw’s military strategists to view Ah Nyar as a strategic and secure position from which to counter and contain its enemies in the peripheral states. Who would have imagined the rise of a revolutionary movement in Ah Nyar? Neither the Tatmadaw nor its opposition groups, including Burma’s ethnic revolutionary organisations, could have foreseen it.

     

    The 2021 military coup d’état became a miracle in the history of revolution in Burma. The people of Ah Nyar became a central figure of the prominent Spring Revolution in Burma since the early days of 2021. Despite the tragedies on the frontlines and the fragmented structure of the resistance groups, their guerrilla campaigns have, at times, demonstrated efforts to evolve into conventional warfare, most notably marked by the launch of Operation 1027. This has also led to re-framing revolutionary strategies in Ah Nyar.

     

    Nearly five years into the Spring Revolution, with Ah Nyar at its heart, the movement now confronts escalating threats from the Tatmadaw. This raises a critical question: what direction is the revolution in Ah Nyar now taking?

     

    Contextual origins

     

    Across central Burma, the emergence of federal units was not from the prior constitutional design but a response to the evolving dynamics of the Spring Revolution. As resistance forces gained territorial control across Sagaing, Magway and Mandalay alongside advances in northern Shan, Chin, Kachin and Rakhine, the need for structured governance became increasingly urgent. Beginning in early 2023, consultations among local revolutionary actors, 2020 elected representatives and community networks led to the creation of drafting bodies for interim arrangements. These interim frameworks opened political space for decentralised regional federal governments that complement, coordinate with and strengthen the broader federal-democratic movement led by the National Unity Government.

     

    The three regions of central Burma are currently in the process of establishing federal units; most notably Sagaing, which many diplomats and scholars see pioneer of federal units. All three regions of central Burma have now enacted legal arrangements for forming federal unit governments. These interim arrangements form the core of the regional political framework and are key to understanding the direction in which the revolution in Ah Nyar is heading, despite the presence of several tiny factions of resistance groups in each region.

     

    Drafting and Approval Framework

     

    The drafting processes were led by the drafting bodies established by the respective regional parliaments. In Magway and Sagaing, the interim arrangements drafting processes began following the enactment of Laws No. 1/2023 in both regions, dated 17 November 2023. In contrast to these two regions, the Mandalay interim arrangements drafting process commenced through an agreement between the Mandalay parliament (Committee Representing Mandalay Hluttaw) and revolutionary groups in Mandalay. Unlike Sagaing and Magway, Mandalay deliberately avoided using the term “law”; instead, it adopted the “Plan for Coordination and Drafting of Interim Political Arrangements in Mandalay”. The plan was officially approved on 12 July 2024. Nevertheless, the principles and drafting processes across all three regions are largely similar.

     

    Drafting Bodies

    Approval Process

    Unit parliaments hold the sole authority to approve the interim arrangements in Sagaing and Magway. Mandalay follows a two-step approval process: first, the interim arrangements must be approved by the Mandalay Region People’s Revolutionary Forces Coordination Platform, which comprises seven groups representing revolutionary forces; and second, the Mandalay Parliament (in Burmese, မန္တလေသဒေသလလဟတ်တော်) approves and announces the arrangements to the public.

    Executive

    Despite differences in terminology, the structure and functions of unit governments in central Burma are largely similar.

    Structure

    Who Forms the Cabinet?

    Sagaing

    Constituting the Sagaing Cabinet is based on selection, as defined in Chapter 5 of the constitution, rather than appointment. Section 67 requires the parliament (Sagaing Federal Unit Hluttaw) to form a Scrutiny and Selection Commission (SSC) for the Interim Sagaing Federal Unit Government. By structure, the SSC comprises representatives similar to those in the drafting commission (for the interim arrangement), together with representatives from the People’s Administration Team in Sagaing. The SSC plays a crucial role in selecting candidates for the position of Chief Minister, and the parliament elects the Chief Minister through a secret ballot system.

    Once the Chief Minister is confirmed and formally appointed by the parliament, the Chief Minister joins the SSC to select and nominate the remaining members of the cabinet for parliamentary approval.

    Magway

    The Magway Interim Cabinet is constituted through a selection-based system, rather than an appointment system. Under Section 61 of the interim arrangement, the Selection Commission is required to nominate candidates for the position of Chief Minister for approval by the parliament. Once the parliament confirms the Chief Minister, the CM, upon the agreement of the seven parties represented in the Interim Drafting Commission, may nominate the remaining members of the cabinet. These nominations must then be submitted to the parliament for final approval.

    Mandalay

    The Mandalay Region People’s Revolutionary Forces Coordination Platform serves as the key body responsible for forming the Selection Commission for members of the Mandalay Interim Governing Council (MIGC), in accordance with Section 67 of the interim arrangement. The Mandalay parliament is then required to approve the Commission’s selections and formally announce the formation of the MIGC.

    Political Leadership

    Defence and Security

    Sagaing

    Sagaing Federal Unit establishes a federalised, civilian-led, and NUG-coordinated security architecture. The constitution allows Sagaing to form two types of armed forces — the People’s Security Team and the People’s Defence Team (the “2-Ps”), excluding the People’s Defence Force. Although NUG may deploy the 2-Ps with the agreement of the Unit Government, these forces remain under the authority and control of the Unit Government. In accordance with Section 142, the Unit Government is required to establish a Defence and Security Council to oversee the security governance of the Unit.

    Magway

    Magway interim arrangement sets out a civilian-led, locally grounded, and revolutionary-aligned security architecture. Section 114 establishes that security and defence functions fall under the authority of the Magway Interim Government. To support this, the Magway Federal Unit Parliament is mandated to enact laws governing the Unit’s security and defence forces (Section 123). An additional provision is also included that the Unit’s Ministry of Defence must form a preparatory committee to organise the Unit’s security and defence force in coordination with the armed revolutionary actors operating within the region.

    Mandalay

    The interim arrangement does not contain any provisions on this matter.

    Terms of Government

    Photos: Internet


  • အာဏာသိမ်သစစ်တပ်၏ ရလေသကောက်ပလဲက နိုင်ငံရေသအသလင်ကူသပဌောင်သမဟုအတလက်လာသ

    အာဏာသိမ်သစစ်တပ်၏ ရလေသကောက်ပလဲက နိုင်ငံရေသအသလင်ကူသပဌောင်သမဟုအတလက်လာသ

    အာဏာသိမ်သစစ်တပ်၏ ရလေသကောက်ပလဲက နိုင်ငံရေသအသလင်ကူသပဌောင်သမဟုအတလက်လာသ​

    ၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်သမဟုက (၅) နဟစ်ထဲရောက်နေပါပဌီ။ မဌန်မာ့နလေညသတော်လဟန်ရေသလည်သ (၅) နဟစ်ထဲ ရောက်နေပါပဌီ။ နလေညသတော်လဟန်ရေသရဲ့ တပ်ညသ တော်လဟန်ရေသတပ်ဖလဲ့တလေကလည်သ လက်လုပ်သေနတ် ပျောက်ကျာသစစ်ဆင်ရေသမဟသည် သမာသရိုသကျ စစ်ဆင်ရေသမျာသအထိ ဖော်ဆောင်နိုင်သည့် အနေအထာသ ဖဌစ်သည်။ စစ်ရေသအရ ဗျူဟာကျသော စခန်သသိမ်သ၊ ရလာသိမ်သ နဟင့် မဌို့သိမ်သစစ်ဆင်ရေသမျာသကို ဖော်ဆောင်နိုင်ပါပဌီ။ နိုင်ငံတစ်ဝဟမ်သက အဓိကကုန်သလမ်သ နဟင့် ရေလမ်သ ဆက်သလယ်ရေသ လမ်သမကဌီသမျာသကိုလည်သ ထိန်သချုပ်ထာသနိုင်ကဌောင်သ တလေ့ရသည်။ ဝေဟင်စိုသမိုသမဟုတော့ မရဟိပေ။ အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရ ၏ အချက်အလက်မျာသအရ နိုင်ငံ၏ (၆၈) ရာခိုင်နဟုန်သကို စစ်အာဏာရဟင်ကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက် နေသော တော်လဟန်ရေသတပ်မျာသက ထိန်သချုပ်ထာသသည်။ ကျန်နယ်မဌေ အတော်မျာသမျာသမဟာလည်သ နဟစ်ဖက် စစ်ရေသအာသပဌိုင်နေသော အနေအထာသဖဌစ်သည်။

    ၂၀၂၀ ရလေသကောက်ပလဲတလင် သောင်ပဌိုကမ်သပဌိုအနိုင်ရပဌီသ ဒေါ်အောင်ဆန်သစုကဌည် ညသဆောင်သည့် အမျိုသသာသဒီမိုကရေစီအဖလဲ့ချုပ်က အစိုသရသစ်ဖလဲ့လုဆဲဆဲတလင် မဌန်မာစစ်တပ်က အာဏာသိမ်သလိုက်သည်။ လူထုခေါင်သဆောင် ဒေါ်အောင်ဆန်သစုကဌည်၊ သမ္မတညသဝင်သမဌင့် အပါအဝင် အစိုသရအဖလဲ့ဝင်မျာသ၊ အဖလဲ့ချုပ်ပါတီဝင် မျာသ၊ ရလေသကောက်ခံကိုယ်စာသလဟယ်မျာသ နဟင့် အာဏာသိမ်သမဟုကို ဆန့်ကျင်သူအမျာသအပဌာသကို ထောင်သလင်သ အကျဉ်သချထာသသည်။ သတ်ဖဌတ်ပဌထာသသည်။ ထိုစစ်အာဏာသိမ်သမဟု နဟင့် နောက်ဆက်တလဲ ရက်စက်ကဌမ်သကဌုတ်မဟုမျာသကို မဌန်မာစစ်တပ်၏ ခေါင်သဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မဟူသကဌီသ မင်သအောင်လဟိုင်က ညသဆောင်နေသည်။ ၁၉၆၂ နဲ့ ၁၉၈၈ စစ်အာဏာသိမ်သမဟုမျာသကဲ့သို့ လအနည်သငယ်အတလင်သ နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေသ နဟင့် လုံခဌုံရေသရပ်ဝန်သကို စစ်တပ်က စီမံခန့်ခလဲနိုင်သော တည်ငဌိမ်မဟုမျိုသ ဖန်တီသနိုင်မည်ဟု အာဏာသိမ်သ စစ်ခေါင်သဆောင်က မျဟော်လင့်ခဲ့သည်။ အာဏာသိမ်သပဌီသမကဌာခင်တလင် တရုတ်သတင်သဌာနနဟင့် အင်တာဗျူသစဉ် စစ်ခေါင်သဆောင်က ထိုအချက်ကို ထုတ်ပဌောဖူသသည်။ သို့သော်လည်သ မဟန်သချက်နဟင့် နဟမ်သထလက် တက်တက်စင်အောင် လလဲခဲ့သည်။ နလေညသတော်လဟန်ရေသ၏ နိုင်ငံရေသ နဟင့် စစ်ရေသလဟိုင်သမျာသကို အာဏာသိမ်သစစ်တပ်က ရင်မဆိုင်နိုင်ပေ။ ထို့အတူ နေပဌည်တော်၏ အုပ်ချုပ်ရေသ နဟင့် စစ်ရေသလက်တံမျာသ ကျိုသနေကဌောင်သကို တိုင်သရင်သသာသတပ်မျာသ၏ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေသ၊ ၂၀၂၄ သန်သခေါင်စာရင်သ နဟင့် ယခုနဟစ် မတ်လ (၂၈) ရက်နေ့က လဟုပ်ခတ်ခဲ့သော စစ်ကိုင်သငလျင်က မီသမောင်သထိုသပဌခဲ့သည်။ အတည်ပဌုရန် ခက်ခဲနေသေသသော သတင်သမျာသအရ မဌန်မာစစ်တပ်အတလင်သ မင်သအောင်လဟိုင်ကို တန်ပဌန်အာဏာသိမ်သရန် ကဌိုပမ်သမဟုမျာသ ရဟိခဲ့သည်။ တစ်ဖက်ကလည်သ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေသ နောက်ပိုင်သ တရုတ်နိုင်ငံ၏ မဌန်မာစစ်တပ်အပေါ် ရပ်တည်ချက် ပဌောင်သလဲမဟုမျာသကလည်သ မဌန်မာစစ်တပ်ကို နိုင်ငံရေသထလက်ပေါက်ဆီ မဌန်မဌန်သလာသဖို့ အချက်ပဌထာသသည်။ စစ်ခေါင်သဆောင်ရလေသချယ်လိုက်သော ထလက်ပေါက်မဟာ အခဌာသမဟုတ်။ ရလေသကောက်ပလဲဖဌစ်သည်။

    အာဏာသိမ်သစစ်တပ်၏ သတင်သထုတ်ပဌန်မဟုမျာသအရ ရလေသကောက်ပလဲကို ယခုနဟစ် ဒီဇင်ဘာလ နဟောင်သပိုင်သ မဟစ၍ ၂၀၂၆ ခုနဟစ် ဇန်နဝါရီလဆန်သအထိပဌုလုပ်ရန် လျာထာသကဌောင်သ သိရသည်။ သို့သော် ရက်အတိအကျကိုမူ ယခုထိ ထုတ်ပဌန်ခဌင်သ မရဟိပေ။ ထို့အတူ အသလင်ကူသပဌောင်သမဟုအတလက် အရေသကဌီသသော နိုင်ငံရေသဖဌစ်စဉ်ဆိုင်ရာ လမ်သကဌောင်သကိုလည်သ ထုတ်ပဌန်ထာသခဌင်သ မရဟိပေ။

    အာဏာသိမ်သစစ်တပ်၏ ရလေသကောက်ပလဲနဟင့်ပတ်သတ်၍ ၎င်သ၏ အတလင်သစည်သမဟ ပညာရဟင်မျာသ နဟင့် နိုင်ငံရေသသမာသမျာသကမူ ယခုရလေသကောက်ပလဲမဟာ အာဏာသိမ်သထာသသည့် စစ်တပ်၏ နိုင်ငံရေသထလက်ပေါက် မဟုတ်ဘဲ ပဌည်သူလူထုအတလက် ထလက်ပေါက်ဖဌစ်ကဌောင်သ သတင်သလလဟင့်ထာသ သည်။ 

    ပဌည်သူ့ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌ ညသကိုကိုကဌီသကမူ နိုင်ငံရေသအသလင်ကူသပဌောင်သမဟုအတလက် အရေသပါသော ရလေသကောက်ပလဲ (Transitional election) ဟုဆိုသည်။ ထို့အတူ မဌန်မာစစ်တပ်၏ လောင်သရိပ် မလလတ်သော နိုင်ငံရေသရပ်ဝန်သမဟာလည်သ ရလေသကောက်ပလဲကို နိုင်ငံရေသအသလင်ကူသပဌောင်သမဟုနည်သလမ်သ တစ်ရပ်ဟု ရဟုမဌင်ထာသကဌပုံရသည်။ 

    အာဏာရဟင်စနစ် မဟသည် ဒီမိုကရေစီ အသလင်ကူသပဌောင်သရေသ အတလက် ရလေသကောက်ပလဲ ဆိုသည်မဟာ မျာသစလာသောလုပ်ငန်သမျာသထဲမဟ တစ်ခုဖဌစ်သည်။ လုပ်လေ့လုပ်ထ ရဟိသည်။ မဌန်မာပဌည်တလင်လည်သ ၂၀၁၀ ကမဟ လုပ်ခဲ့ဖူသသေသသည်။ သို့သော် လက်ရဟိအခဌေအနေ၊ အချိန်ကိုက်ဖဌစ်မဟု နဟင့် နိုင်ငံရေသဖဌစ်စဉ်ဆိုင်ရာ ထည့်တလက်စရာမျာသ ရဟိနေသေသသည်။ လက်ရဟိ မဌန်မာ့နိုင်ငံရေသရာသီဥတု နဟင့် လုံခဌုံရေသရပ်ဝန်သမဟာ ၂၀၀၇-၂၀၀၉ ကာလမျာသဆီက ကဲ့သို့ တည်ငဌိမ်မဟုမျိုသ ရဟိမနေပါ။ နိုင်ငံရေသအရဆိုလျဟင် တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ ရုရဟာသ၊ အာဆီယံ နဟင့် ထိုင်သတို့ကဲ့သို့ နိုင်ငံမျာသ၏ တစ်နည်သတစ်ဖုံ ထောက်ခံမဟုဖဌင့် နိုင်ငံတကာစာမျက်နဟာတလင် အာသပဌုနိုင်သည်။ သို့သော် အိမ်စာ အနည်သငယ် ကျေပဌရအုံသမည် ဖဌစ်သည်။ ပဌည်တလင်သနိုင်ငံရေသရာသီဥတုကို တည်ငဌိမ်အောင် လုပ်နိုင်ဖို့ အာဏာသိမ်သစစ်ကောင်စီ၏ စလမ်သဆောင်ရည်မဟာ မသေချာပေ။ စစ်ရေသအရဆိုလျဟင် တိုင်သ စစ်ဌာနချုပ်မျာသအထိ လက်လလဟတ်ထာသရသည်။ အညာတစ်ခလင်အပါအဝင် စစ်နယ်မဌေ အတော်မျာသမျာသတလင် ပေါ်တာဆလဲ၍ လက်ပူတိုက်၊ ရဟေ့တန်သပို့ထာသရသည့် စစ်မဟုထမ်သမျာသဖဌင့်သာ ခံစစ်ဆင်နေရသည်။

    ရလေသကောက်ပလဲနဟင့် ပတ်သတ်၍ မဌန်မာစစ်တပ် ကျေပဌရမည့် နိုင်ငံရေသအိမ်စာထဲတလင် ရလေသကောက်ပလဲ မတိုင်မဟီ နိုင်ငံရေသဆလေသပလဲလာရမည်ဆိုသည့် အချက်ပါမည်မဟာ မလလဲပေ။ မဌန်မာစစ်တပ်က ထိုအချက်ကို လက်ခံထာသပုံလည်သရသည်။ ယခုရက်ပိုင်သကပဲ “ငဌိမ်သချမ်သရေသ၊ ရလေသကောက်ပလဲ နဟင့် ဖလံ့ဖဌိုသရေသ” ခေါင်သစဉ်မျာသဖဌင့် ငဌိမ်သချမ်သရေသဖိုရမ် ၂၀၂၅ ကို မဌန်မာစစ်တပ်က ကျင်သပခဲ့သည်။ အာဏာသိမ်သစစ်ခေါင်သဆောင် မင်သအောင်လဟိုင်တက်သည်။ ထိုပလဲ၏ အရေသပါမဟုကို သတင်သစကာသ ပါသချင်ပုံရသည်။ လက်တစ်လုံသခဌာသ လုပ်တတ်သည့် မဌန်မာစစ်အုပ်စု၏ ထုံသစံအတိုင်သ ၎င်သတို့ ကဌေငဌာထာသသည့် ရလေသကောက်ပလဲ၏ အကဌိုငဌိမ်သချမ်သရေသစကာသပလဲကို အာဏာသိမ်သမဟုကို ဆန့်ကျင်နေသူမျာသ မပါဘဲလုပ်သည်။ တက်ရောက်သူမျာသကို သရုပ်ခလဲကဌည့်လျဟင် သုံသမျိုသထလက်သည်။ မဌန်မာစစ်တပ် နဟင့် ၎င်သ၏ လော်ဘီမျာသ၊ စစ်အာဏာသိမ်သမဟုကို မဆန့်ကျင်သည့် NCA လက်မဟတ်ထိုသ ထာသသူမျာသ နဟင့် ၎င်သကို မဆန့်ကျင်သည့် ဒီမိုကရေစီလမ်သကဌောင်သ လျဟောက်ခဲ့ဖူသသူမျာသ သာဖဌစ်သည်။ ရောက်လလယ်အောင် ပဌောရလျဟင် မဌန်မာစစ်တပ် နဟင့် ၎င်သကို မဆန့်ကျင်သူမျာသ၏ ငဌိမ်သချမ်သရေသ ဆလေသနလေသပလဲဖဌစ်သည်။ မဌန်မာစစ်တပ်အတလက်မူ ထိုအခဌေအနေကပဲ တလက်ခဌေကိုက် ပုံရသည်။ ရလေသကောက်ပလဲအကဌို ဟန်ပဌနိုင်ငံရေသဆလေသနလေသပလဲမျာသက သူ့ကို သူ့မိတ်ဆလေမျာသအကဌာသ မျက်နဟာပန်သလဟစေပေမည်။ ထို့အတူ ၎င်သကို မဆန့်ကျင်သော နိုင်ငံရေသအင်အာသစုမျာသအတလက်လည်သ ကိုယ့်တလက်ကိန်သနဟင့်ကို တလက်ခဌေကိုက် ပုံရသည်။ အာဏာသုံသရပ်စလုံသ မင်သအောင်လဟိုင်ကိုင်ထာသရာမဟ တစ်ချို့အာဏာမျာသကို ဖဌန့်ဝေခလင့်ရမည်။ ကန့်သတ်နိုင်ငံရေသလုပ်ခလင့်ရမည်။ အုပ်ချုပ်မဟုစနစ်အရဆိုလျဟင် လက်ရဟိ အလုံသစုံ ထိန်သချုပ် အာဏာရဟင်စနစ် (Totalitarian) မဟသည် အနည်သငယ်ပျော့ပဌောင်သလာသော အာဏာရဟင်စနစ် (Authoritarian) အဖဌစ် မျဟော်လင့်၍ ရနိုင်သည်။ ဒီမိုကရေစီတစ်ဝက်၊ အာဏာရဟင်တစ်ဝက်အုပ်ချုပ်ရေသ (Semi-authoritarian) ကိုတော့ မျဟော်လင့်၍ ရဟန်မတူသေသ။ ထိုအဆင့်ကို ကူသပဌောင်သရန် အာဏာသိမ်သစစ်တပ်ကိုယ်တိုင် အဆင်သင့်ဖဌစ်သေသပုံမရပေ။

    သေချာသည်မဟာ အာဏာသိမ်သစစ်တပ်၏ ရလေသကောက်ပလဲသည် နိုင်ငံရေသအကဌပ်အတည်သကို ဖဌေရဟင်သရန် နည်သလမ်သမဖဌစ်နိုင်ပေ။ နိုင်ငံရေသအသလင်ပဌောင်သမဟုကို ရလေသကောက်ပလဲနည်သလမ်သဖဌင့် လုပ်၍ ရနိုင်သော်လည်သ အာဏာသိမ်သ စစ်တပ်အနေဖဌင့် အရေသကဌီသသော အဆာပလာမျာသကို ထည့်တလက် မထာသပေ။ အထက်တလင် ဆလေသနလေသခဲ့သကဲ့သို့ လုံခဌုံရေသကဏ္ဍအပဌင် ပဌည်တလင်သနိုင်ငံရေသ ဖဌစ်စဉ်မဟာ လည်သ အဆင်သင့် မဖဌစ်သေသပေ။ မဌန်မာစစ်တပ်နဟင့် သဲကဌီသမဲကဌီသ တိုက်နေသော အညာတော်လဟန်ရေသတပ်မျာသ အပါအဝင် တိုင်သရင်သသာသတပ်မျာသသည် နိုင်ငံရေသအသလင်ပဌောင်သရန် အဆင်သင့်မဖဌစ်သေသပေ။ အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရ အနေဖဌင့်လည်သ ၎င်သ၏ တလေ့ဆုံဆလေသနလေသရေသမူ (၆) ချက်ကို ပဌန်လည် သုံသသပ်၍ ဗျူဟာပဌောင်သမည်လာသ သို့မဟုတ် ထုတ်ပဌောထာသသည့် အထလေထလေထိုသစစ်ကို စမလာသ ဆိုသည်ကို ဆုံသဖဌတ်နေပုံရသည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ ဟုတ်ဟုတ်၊ မဟုတ်ဟုတ် ရလေသကောက်ပလဲနည်သဖဌင့် ရလာသည့် တရာသဝင်မဟုကို နေပဌည်တော်က သိမ်သကဌုံသယူမည့် အစီအစဉ်ကို အခဌာသအင်အာသစုမျာသက လက်ခံဖို့ခက်သည်။ တိုင်သရင်သသာသတပ်တစ်ချို့မဟာ အခဌေအနေတစ်ရပ်တလင် လက်ခံကောင်သ လက်ခံနိုင်လိမ့်မည် ဖဌစ်သည်။ လက်ရဟိရထာသသော နယ်မဌေမျာသကို ပိုင်ဆိုင်မဟု ခိုင်မာအောင်လုပ်၍ အချိန်တစ်ခုစောင့်ပဌီသမဟ ဆက်တိုက်သည့်ဗျူဟာမျိုသ သုံသရန်မဟာလည်သ ရလေသချယ်စရာမျာသထဲမဟ တစ်ခုဖဌစ်နိုင်ပါသည်။ တိုင်သရင်သသာသတပ်တစ်ချို့က ထိုယူဆချက်ဖဌင့် လမ်သကဌောင်သရလေသကောင်သ ရလေသနိုင်သော်လည်သ အညာက PDF တပ်မျာသကို စကစ အနေဖဌင့် နိုင်ငံရေသ တရာသဝင်မဟုပေသမည့် စဉ်သစာသချက်မျိုသရဟိမည် မဟုတ်ပေ။

    အာဏာသိမ်သစစ်တပ်သည် ရလေသကောက်ပလဲကိစ္စပဌောဆိုနေသော်လည်သ Transitional Election အနေဖဌင့် စဉ်သစာသလျဟင် မဖဌစ်မနေပါရမည့် အခဌာသအစိတ်အပိုင်သမျာသကိုလည်သ ပဌောဆိုခဌင်သ မပဌုပေ။ အထက်တလင် ဆလေသနလေသခဲ့သည့် နိုင်ငံရေသ၊ စစ်ရေသနောက်ခံအခဌေအနေမျာသအပဌင် အသလင်ကူသပဌောင်သမဟုတလင် အခရာကျသည့် အသလင်ကူသပဌောင်သမည့် လုပ်ငန်သစဉ် အလိုက် အချိန်ကာလသတ်မဟတ်ချက်၊ အသလင်ကူသပဌောင်သရေသတလင် လုပ်ရမည့် ဖလဲ့စည်သပုံအခဌေခံဥပဒေ ဆိုင်ရာကိစ္စ၊ တရာသဥပဒေစိုသမိုသရေသကိစ္စ၊ အရပ်အဖလဲ့အစည်သမျာသ၊ မီဒီမျာသကိစ္စ စသည်တို့နဟင့် ပတ်သတ်၍ အစီအစဉ်မျာသ ချပဌမထာသပေ။ ထိုအခဌေအနေတလင် မေသခလန်သတစ်ခုပေါ်လာပါသည်။ 

    Naypyitaw political transition လာသ၊ national political transition လာသဆိုသည်ပင်။ လလယ်လလယ်ပဌောရလျဟင် အာဏာသိမ်သစစ်ကောင်စီ မဟသည် ရလေသကောက်ခံအစိုသရ တစ်ရပ်အဖဌစ် နေပဌည်တော်အစိုသရကို ပုံဖော်လိုခဌင်သလာသ မေသခလန်သထုတ်ရပေမည်။

    ထို့အတူ အာဏာသိမ်သစစ်တပ်၏ မအောင်မဌင်သော ငဌိမ်သချမ်သရေသ ဖိတ်ခေါ်မဟုမျာသ၊ တစ်နည်သအာသဖဌင့် NCA ခရီသကို ၂၀၁၅ ခုနဟစ်မဟ ပဌန်စရန် တာစူနေသည့် မဌန်မာစစ်တပ်သည် ရလေသကောက်ပလဲပဌီသလျဟင် ရလေသကောက်ပလဲမဟ ရလာသော တရာသဝင်မဟုဖဌင့် ပုံစံပဌောင်သချည်သကပ်ရန် လိုလာသနေခဌင်သ ဖဌစ်နိုင်ပါသည်။ ရလေသကောက်ပလဲနဟင့် ပတ်သတ်၍ အငဌင်သပလာသစရာမျာသအပဌင် အင်မတန်စိုသရိမ်ဖလယ်ရာ ကောင်သသည့် ခဌိမ်သခဌောက်မဟုမျာသ ရဟိနေသည်ကိုတော့ အလေသပေသစဉ်သစာသသင့်ပါသည်။ သုံသချက်ကိုသာ ထုတ်နဟုတ် ပဌချင် ပါသည်။ စစ်တပ်၏ ရလေသကောက်ပလဲသည် အခန့်မသင့်ပါက ပိုမိုပဌင်သထန်သော ပဋိပက္ခလဟိုင်သမျာသ ဖဌစ်လာနိုင်ပါသည်။ နံပတ် (၂) အချက်မဟာ ပိုမိုပဌင်သထန်သော အကဌမ်သဖက်မဟုမျာသ ကဌုံတလေ့လာရ နိုင်ပါသည်။ နောက်ဆုံသ နဟင့် အရေသကဌီသဆုံသမဟာ နိုင်ငံတကာက စိုသရိမ်နေသည့် မဌန်မာနိုင်ငံသည် နိုင်ငံငယ်မျာသ အစိတ်စိတ်အမလဟာမလဟာ ကလဲထလက်ခဌင်သ၏ လမ်သစမဟာ မဌန်မာစစ်တပ်၏ ရလေသကောက်ပလဲ ဖဌစ် သလာသနိုင်ပါသည်။


  • အညာကျေသလက်အရည်အချင်သတလေ

    အညာကျေသလက်အရည်အချင်သတလေ

    အညာကျေသလက် အရည်အချင်သတလေ

    ဒီစာက ရသကဲတဲ့ အတလေသအမဌင်စာစုဖဌစ်ပါတယ်။ အညာလေ့လာရေသကိုမဟ လူမဟုသုတေသန ရဟုထောင့်ကနေ ချည်သကပ်တင်ပဌခဌင်သလည်သဖဌစ်ပါတယ်။ အကဌောင်သအရာက ရိုသရဟင်သပါတယ်။ ကျေသလက်အရည်အချင်သတလေ။ ပညာသင်ကဌာသခဌင်သက ဘာလဲလို့ မေသခလန်သထုတ်တဲ့အခါ ကျောင်သဆရာ၊ စာရေသဆရာဖဌစ်တဲ့ ဆရာညသအောင်သင်သက “အတလေ့အကဌုံနဲ့အတလေသအကဌံကိုလက်ဆင့်ကမ်သတာ” လို့ အဓိပ္ပါယ်ဖလင့်ဆိုပါတယ်။ ကျုံဆန့်နိုင်အာသကောင်သလလန်သတဲ့ သရေပင်တစ်ကလင်သကဲ့သို့ ချဲ့တလေသလေ၊ ကျယ်ပဌန့်လေဖဌစ်တဲ့ အနဟစ်ချုပ်သဘောတရာသတစ်ခု (Abstract concept) တစ်ခုလို့ ကျနော် နာသလည်လက်ခံပါတယ်။ သူ့ကိုယ်တိုင်ကကို အဆင့်မဌင့်တဲ့ သိမဟု နဲ့ သီအိုရီယူဆချက်မျာသ တည်ဆောက်ခဌင်သရဲ့ အခဌေခံအုတ်မဌစ်ဖဌစ်သည့်အလျောက် ယျေဘုယျဆန်နေတာ၊ တနည်သအာသဖဌင့် ဒီအဓိပ္ပါယ်ဖလင့်ဆိုချက် တစ်ခုတည်သမဟာကိုက သတ္တုချသူရဲ့ သိမဟုအတိုင်သအထလာ နဲ့ ဖဌတ်သန်သမဟု အပေါ်မူတည်ပဌီသ ဝိရောဓိဖဌစ်ဖလယ်အကောက်အယူတလေ ဆလဲထုတ်နိုင်ပါတယ်။ Ambiguous ဖဌစ်တဲ့ အနေအထာသတစ်ခုလို့ နာသလည်နိုင်ပါတယ်။ ဥပမာအာသဖဌင့် အတလေ့အကဌုံ နဲ့ အတလေသအကဌံ နဟစ်ခုစလုံသဟာ လူတစ်ညသချင်သ သို့မဟုတ် လူအစုအဖလဲ့ဖဌစ်တည်မဟုနဲ့ တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေတဲ့ သဘောတရာသတလေ ဖဌစ်တယ်။ ပုဂ္ဂလဓိဌာန်ဆန်တယ်။ ဒီတော့ ပညာသင်ကဌာသခဌင်သဆိုတာ လူသာသအာသလုံသနဲ့ အကျုံသဝင်တဲ့ အဓိပ္ပါယ်သတ်မဟတ်ချက် (universal definition) ထုတ်နဟုတ်ဖို့ ခက်ခဲတဲ့ ဖဌစ်စဉ် သို့မဟုတ် သဘောတရာသတစ်ခုလို့ နာသလည်နိုင်ပါတယ်။ ပညာသင်ကဌာသခဌင်သ သို့မဟုတ် လူတစ်ညသချင်သစီရဲ့ ပညာသင်ကဌာသခလင့် နဲ့ ပတ်သတ်လို့ နိုင်ငံတကာလူ့အခလင့်အရေသမူဘောင်ထဲက သတ်မဟတ်ချက်တလေရဲ့ အကဌီသဆုံသအာသနည်သချက်ကဘာလဲလို့ သုံသသပ်ရင် “ပညာရေသဆိုတာဘာလဲ” ဆိုတဲ့ အခဌေခံ မေသခလန်သကို နိုင်ငံတော်ဆိုတဲ့ အယူအဆဘောင်ထဲက အဖဌေပေသထာသတာဖဌစ်တယ်။ ဥပမာ – “နိုင်ငံတော်ရဲ့ မူဘောင်ထဲက ဖလင့်တဲ့ စာသင်ကျောင်သမဟာ ပညာသင်မဟပဲ ပညာတတ် (educated) ဖဌစ်တယ်” ဆိုသည့်အမဌင်ကို ဒီကနေ့ ပညာရေသအခလင့်အရေသ နဲ့ ပညာသင်ကဌာသခဌင်သ မူဘောင်ကဌီသက တည်ဆောက်ထာသမိလျဟက်သာသ (formulate) ဖဌစ်နေပါပဌီ။ ဒီဆောင်သပါသရဲ့ ခေါင်သစဉ်ကို အညာကျေသလက် ပညာရေသလို့ တပ်ချင်ပေမယ့် ဘောင်မဝင်တန်သမဝင်မျာသဖဌစ်နေလေမလာသဆိုတဲ့ စိုသရိမ်စိတ်ကဌောင့် အညာကျေသလက် အရည်အချင်သတလေလို့ပဲ ခေါင်သစဉ်တပ်လိုက်တာပါ။ အခဌေခံသီအိုရီ ယူဆချက်ကတော့ ဆရာညသအောင်သင်သရဲ့ “ပညာသင်တယ်ဆိုတာ အတလေ့အကဌုံနဲ့အတလေသအကဌံကို လက်ဆင့်ကမ်သတာဖဌစ်တယ်” ဆိုတာအပဌင်၊ ပညာရေသဆိုတာ “လူ့ဘောင်ဖန်တီသဖို့ဖဌစ်တယ်” ဆိုတဲ့ တတိယသီအိုရီ အညလဟန်သကိန်သတစ်ခုကိုပါ ထပ်တိုသအခဌေခံပဌီသ အဲဒီသုံသချက်နဲ့ ချိန်ဆဆလေသနလေသချင်တာပါ။ ဒီနေရာမဟာ တတိယအချက်က (ပညာရေသဆိုတာ လူ့ဘောင်ဖန်တီသဖို့ဖဌစ်တယ်) ကျနော့ရဲ့ ကိုယ်ပိုင် အဆိုပဌုချက်သာဖဌစ်ပဌီသတော့ ထောက်ခံခဌင်သ၊ ငဌင်သဆန်ခဌင်သ နဲ့ နာသထောင်ခဌင်သတို့ကို ပန်သပဲဆရာက ဓါသတစ်လက်ဖန်တီသသလို ထုနဟက်၊ ဆန်သစစ်၊ ပုံဖော်ဖို့ လိုအပ်နေပါသေသတယ်။

    ကျနော်က တောထဲမဟာ မလေသပါတယ်။ တောထဲမဟာ ကဌီသပဌင်သပါတယ်။ တောသာသတို့ တတ်သင့်တတ်အပ်တဲ့ သစ်ပင်တက်၊ လယ်ထလန်၊ တောတိုသ၊ငဟက်ပစ်ကစ တတ်ပါတယ်။ ဒါတလေက ခေတ်သစ်ပညာရေသ အယူအဆနဲ့ စကာသလုံသအရ ဘောင်ကလပ်ရရင်တော့ ဘဝတလက်တာကျလမ်သကျင်စရာ (life skills) တလေဖဌစ်တယ်။ အခဌေခံရဟင်သန်မဟု သို့မဟုတ် ကဌံ့ကဌံ့ခံနိုင်မဟု (survival and resilience) တလေသာဖဌစ်တယ်။ ဒီသဘောတရာသ ဖဌစ်ထလန်သလာတာ ကျနော်တို့ အသိုင်သအဝိုင်သမဟာတော့ မကဌာသေသဘူသလို့သာ ပဌောရမဟာဖဌစ်ပါတယ်။ ဒါတောင်မဟ ရလာမဟာတော့ အဲဒီအလုပ်ကို လုပ်တဲ့သူက “အနုတ်စုပ်၊ ဂုတ်စုပ်တောသာသ” ရယ်လို့ အမျာသအမဌင်မဟာ ရဟုမဌင်ခံနေရဆဲဖဌစ်ပါတယ်။ ဒါနဲ့ဆက်စပ်လို့ နလေညသတော်လဟန်ရေသကာလမဟာ ရန်ကုန်၊ မန္တလေသက မဌို့သာသတလေ အညာတခလင်က ရလာတလေကို ရောက်လာတော့ ဆရာသမာသတို့ ပထမညသဆုံသသင်ရတဲ့ “ကျလမ်သကျင်မဟု” သို့မဟုတ် “ပညာရေသ” က အဲဒီအတတ်ပညာတလေပဲ ဖဌစ်တယ်။ နို့မဟုတ်ရင် ဆရာသမာသတို့လည်သ ဒီတော၊ ဒီတောင်နဲ့ ဘယ်မဟာ ရဟင်သန်ဖို့ လလယ်လိမ့်မတုန်သ။ မာလာရဟမ်သကောမစာသဘဲ နေတတ်ဖို့၊ ကန်ရေတို့၊ ချောင်သရေတို့ဆိုတာကို PH7 ရေလို့သဘောထာသပဌီသ သောက်တတ်ဖို့၊ ကိုယ်နေမယ့်တဲကို ကိုယ်တိုင်ဆောက်တတ်ဖို့။ ဒီပညာရေသကို ဆရာသမာသတို့ သင်ကဌာသကဌရတာပါပဲ။ ဒါကပဲ အခဌေခံ life skills သင်ခန်သစာမျာသမဟုတ်ပါလာသ။ ကလာခဌာသချက်ကတော့ “သင်ရိုသညလဟန်သတမ်သ” ဆို၍ စာအုပ်ထူထူ၊ အရောင်စိုစိုနဲ့ ခန့်ခန့်ငဌာသငဌာသ မရဟိခဌင်သပါ။ အညာကျေသလက်ရဲ့ လက်ဆင့်ကမ်သပညာရေသနည်သနာက တမျိုသတဖုံဖဌစ်တယ်လို့ နာသလည်ပေသလိုက်ကဌတဲ့အခါ ရန်ကုန်၊ မန္တလေသတို့က ဆရာသမာသတလေ နဲ့ အညာကျေသလက်က ဆရာသမာသတလေ အပေသအယူတည့်ကဌတာပါပဲ။

    ဒီသဘောတရာသတလေကို နိုင်ငံရေသဘောင်ထဲက တလေသတဲ့အခါ အခဌေခံအဆင့် “စာသ၊ နေ” အဆင့်ပဲရဟိပါသေသတယ်။ နိုင်ငံရေသဆိုတာ လူတလေရဲ့ “စာသ၊ ဝတ်၊ နေရေသ” လို့ဆိုကဌတယ်မလာသ။ အညာကျေသလက်မဟာတော့ လူရယ်လို့ဖဌစ်လာတဲ့အခါ အခဌေခံ “စာသ၊ ဝတ်၊ နေရေသ” ကို မိဘဆလေမျိုသမျာသက လက်ဆင့်ကမ်သ သင်ကဌာသပေသကဌပါတယ်။ စပါသစိုက်၊ ပဲစဉ်သငုံစိုက်၊ နဟမ်သစိုက်၊ မဌေပဲစိုက်၊ လယ်ထလန်၊ ယာထလန်၊ ထန်သတက်” ဒီပညာတလေအပဌင် အိမ်နောက်ဖေသ ဈေသဆိုင်တည်တဲ့ ဘဝတလက်တာ ကျလမ်သကျင်စရာကိုပါ အဖေတို့ အမေတို့က သင်ပေသပါတယ်။ အင်္ဂလန်ရဲ့ သင်ရိုသညလဟန်သတမ်သစကာသနဲ့ပဌောရရင် ဒါတလေက core modules တလေပါပဲ။ မယူမနေရ၊ မသင်မနေရပေါ့။ ဒီသဘောတရာသကို သိပ်မဝေသသေသတဲ့ ဂျပန်လူမဟုအသိုက်အဝန်သမဟာလည်သ ပုံစံတူတလေ့ရတဲ့ မိသာသစုပညာရေသ သဘောတရာသတလေဖဌစ်တယ်လို့ စာရေသဆရာချစ်စံဝင်သရေသခဲ့ဖူသတာ အမဟတ်ရပါတယ်။ စာအုပ်နာမည်က ဂျပန်လူငယ်တစ်ယောက်အကဌောင်သလို့ထင်ပါတယ်။ ဖတ်ခဲ့ဖူသတာ နဟစ်ပေါင်သ (၂၀) ဝန်သကျင်ရဟိပဌီဆိုတော့ မေ့တေ့တေ့။ ထာသပါတော့။ အိမ်နောက်ဖေသဈေသဆိုင်တည် သင်ရိုသညလဟန်သတမ်သ မဟာဆိုရင်တော့ ဗူသပင်ကို ရေမျာသမျာသ မသုံသဘဲစိုက်နည်သ၊ ကျောက်ဖရုံကို ရာသီချိန်မဟန်စိုက်နည်သ၊ ခရဲ (အညာမဟာ ခေါ်တဲ့ ဖရဲမျိုသစိတ်တစ်မျိုသ။  မမဟည့်ခင် ချက်စာသရပါတယ်။ အရလက်ကို စာသလို့မရပါ။ မဌေလျဟောက်ပင်တစ်မျိုသဖဌစ်ပါတယ်။) ကို မဌေပဲခင်သ သို့မဟုတ် ပဲစဉ်သငုံခင်သထဲမဟာ ညဟပ်စိုက်နည်သ၊ ရုံသပတီကို မန်သကျည်သရလက်ဆလေသနဲ့ စိုက်နည်သ စသည်ဖဌင့် အိမ်စရိတ်ကာမိအောင် အိမ်နောက်ဖေသ စိုက်ခင်သထူထောင်တဲ့ မိသာသစုပညာရေသထဲက သင်ရိုသတစ်ခုပါပဲ။ ခေတ်သစ်စကာသနဲ့ပဌောတဲ့အခါ အော်ဂဲနစ် အိမ်ဥယျာဉ် (organic home garden) ပေါ့။ ကျနော်အင်မတန် သဘောကျမိတဲ့ မိသာသစုသင်ရိုသညလဟန်သတမ်သ တစ်ခုပါပဲ။ ဘယ်အရပ်၊ ဘယ်နေမဟာနေနေ နေရာကလေသရတိုင်သ ကျနော် ဒီကနေ့အထိ home garden လုပ်ပါတယ်။ အော်ဂဲနစ်သာ စိုက်ပါတယ်။ မိတ်ဆလေတလေစိုက်တာ မဌင်ရင်လည်သ ချစ်ပါတယ်။ ကျေသလက်ပညာရေသထဲက အခဌေခံသင်ရိုသတစ်ခုက “ဝတ်” တဲ့ကိစ္စပါပဲ။ ကိုယ့်ဝါကိုယ်စိုက်၊ ကိုယ့်ချည်ကိုယ်ငင်ပဌီသ ယက်ကန်သစင်ထောင်ယက်၊ အဆင်ဆန်သတလေ မက်ကဌတဲ့ ခေတ်မဟာတော့ ဖလဟယ်ပဌီသ ဝတ်ကဌတာပေါ့။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ ဒါကလည်သ ကျေသလက် အရည်အချင်သတလေ သို့မဟုတ် ကျေသလက်ပညာရေသထဲက core module တစ်ခုပါပဲ။ ဒီစာရေသရင်သနဲ့ မဟတ္တမဂန္ဓီကဌီသကိုတောင် လလမ်သမိပါတယ်။ ဂန္ဓီကဌီသ ကောင်သရာအရပ်မဟာ ပျော်ရလဟင်နေပါစေ။ အညာကျေသလက်ပညာရေသက “ဖူလုံမဟုသဘောတရာသကဲ” တဲ့ ပညာရေသဖဌစ်နေတယ်ဆိုတာ ကျနော်တို့ ရိပ်စာသမိတန်ပါပဌီ။

    လူမဟုဗေဒ

    အညာကျေသလက်ရဲ့ ဘဝတလက်တာကျလမ်သကျင်စရာမဟာ လူမဟုဗေဒကလည်သ ပါပါတယ်။ ဒီသင်ရိုသတလေကတော့ ဗုဒ္ဓရဲ့ အဆုံသအမတလေက တိတိကျကျလလဟမ်သမိုသပါတယ်။ လောကနီတိဆိုတာ ကျနော်တို့ ဘိုကေညဟပ်ပဌီသ တက်ခဲ့ရတဲ့ကျောင်သမဟာ အာဂုံဆောင်ရပါတယ်။ အော် 
 အိန္ဒိယသာသတလေ အညာကျေသလက်ကို အကဌီသအကျယ် လလဟမ်သမိုသကဌပါပေတယ်။ လူကဌီသသူမကို ရိုသေရမယ်။ မဟာသမဟာသမဟန်မဟန် ဟုတ် ..ဟုတ်လို့ ပဌောရမယ်။ ဗုဒ္ဓက ကာလာမသုတ်တော်ကို သင်ကဌာသခဲ့ပေမယ့် ကျနော်တို့ အညာသာသတလေက အကောက်အယူလလဲခဲ့ပုံရပါတယ်။ ထာသပါတော့လေ။ အဲဒီနောက် (၃၈) ဖဌာမင်္ဂလာတရာသတော်၊ သင်္ဂါလောဝါဒသုတ်တော် စသည်ဖဌင့်ပေါ့။ ဘိုကေဘဝနဲ့ အာဂုံဆောင် ခဲ့ဖူသပေမယ့် အင်္ဂလိပ်လိုရေသတတ်၊ ပဌောတတ်ခါမဟ အဲဒီဟာတလေ အင်္ဂလိပ်လို ရေသထာသတာပဌန်ဖတ်ကဌည့်မိပဌီသ “အော် 
 သာမန်လူနာသလည်တဲ့ ဟောပဌောပို့ချမဟုတလေပါလာသ” လို့သဘောပေါက် ခဲ့ရပါတယ်။ အဲဒီတော့မဟ “ပညာတတ်တယ်” ဆိုတာကလည်သ “သာမန်လူနာသလည်အောင် ဟောတတ်၊ ရေသတတ်၊ ဆလေသနလေသငဌင်သခုံတတ်မဟ” ဆိုတာကိုလည်သ ကျလဲကူသရေပါ နာသလည်ခဲ့ရပါတယ်။ ဒါက အညာကျေသလက် အရည်အချင်သတလေထဲက လူမဟုဗေဒ။

    အနာဂတ်မျဟော်မဌင်မဟု

    နောက်တစ်ခုက အနာဂတ်မျဟော်မဌင်မဟု။ ဒါက လူသာသပညာရေသမဟာ မေ့ထာသလို့မရတဲ့ ကျောရိုသကဌီသဖဌစ်တယ်။ လူသာသဆိုတာ “အိပ်၊ စာသ၊ ကာမ” ထက် ပိုစလမ်သတဲ့ သတ္တဝါမျိုသစိတ် မဟုတ်ပါလာသ။ အဲလိုမဟမဟုတ်ရင်လည်သ ဆင့်ကဲဖဌစ်စဉ်သီအိုရီ (Evolution theory) အရ လူတလေက အခုထိ အမဌီသတန်သလန်သအဆင့်ပဲ ရဟိပေမပေါ့။ လမ်သပမ်သဆက်သလယ်ရေသလေသ ကောင်သလာတာ၊ ကူသလူသဆက်ဆံမဟု မျာသလာတာနဲ့အမျဟ အညာကျေသလက်ရဲ့ အနာဂတ်မျဟော်မဌင်မဟုကလည်သ ရေမဌင့်တဲ့အခါ ကဌာတင့်ခဲ့တာပါ။ “ငါတို့ငတ်ချင် ငတ်ပလေ့စေ။ ငါတို့သာသသမီသကိုတော့ ပညာတတ်ကဌီသဖဌစ်အောင် ထာသမယ်” ဆိုတဲ့ အညာကျေသလက်က ကျောမလဲမိဘပေါင်သ မဌောက်မျာသစလာကို ကျနော်နေ့တဓူဝတလေ့ဖူသ၊ ကဌုံဖူသ၊ မဌင်ဖူသ၊ ကဌာသဖူသပါတယ်။ အဲဒီမိဘတလေ ရဟိလို့လည်သ ဒီကနေ့ အညာသာသတလေက မာ့စလိုရဲ့ လိုအပ်ချက်သီအိုရီပိရမစ်ရဲ့ ထိပ်ဖျာသပိုရောက်တဲ့ သိမဟုအဆင့်၊ ကိုယ်ပိုင်အမဟတ်လက္ခဏာအဆင့်ကို ဆလေသနလေသငဌင်သခုံနေကဌတာဖဌစ်တယ်။ အော် 
 ကျေသဇူသကဌီသမာသလဟပါ၏။

    အညာကျေသလက်ပညာရေသ နဲ့ လူ့အခလင့်အရေသ

    အညာကျေသလက်ပညာရေသက လူ့ဘောင်တစ်ခုကို အခဌေခံစည်သနဟောင်မဟု ကောင်သကောင်သပေသနိုင်ခဲ့တဲ့၊ ပေသထာသနိုင်တဲ့ အဆင့်အတန်သတစ်ခုရဟိတယ်လို့ အဆိုပဌုရင် ဘယ်သူငဌင်သရဲမလဲဆိုတာ သိချင်မိပါတယ်။ အညာသာသတလေရဲ့ ဗိသုကာပညာ၊ မိုသလေဝသပညာ၊ ဘဝနေထိုင်မဟုပညာတလေက ကောင်သကောင်သကဌီသဖဌစ်ထလန်သပါတယ်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်လလန်ကာလမျာသရဲ့ လူ့အခလင့်အရေသ ဆလေသနလေသငဌင်သခုံမဟု (Human Rights discourse) တလေက လူ လူချင်သကျလန်ပဌုမဟု၊ ကျာသ-မ တန်သတူမဲပေသခလင့်၊ လူတန်သစာသခလဲခဌာသမဟု၊ အသာသအရောင်၊ လူမျိုသခလဲခဌာသမဟုဆိုတဲ့ အကဌောင်သအရာမျာသက လလဟမ်သမိုသ နေခဲ့တယ်ဆိုတာ အမေရိကန်ပဌည်ထောင်စု ဂျော်ဂျီယာပဌည်နယ် နဲ့ ဝါရဟင်တန်က ပဌခန်သ၊ ပဌတိုက်ပေါင်သသောင်သခဌောက်ထောင်၊ ဥရောပတလလဟာသက ပဌခန်သပဌတိုက်ပေါင်သ သောင်သခဌောက်ထောင် ကနေ မဌင်နိုင်ပါတယ်။ အညာကျေသလက်ရဲ့ အတလေ့အကဌုံ၊ အတလေသအကဌံ နဲ့ လူ့ဘောင်ဖန်တီသမဟု ရဟုထောင့်သုံသခုစလုံသမဟာ နိုင်ငံတကာလူ့အခလင့်အရေသဥပဒေမူဘောင်ထဲက အခလင့်အရေသအညလဟန်သကိန်သတလေ၊ နောက်ခံအကဌောင်သတရာသတလေအပဌင် လူသာသဆိုင်ရာရဟုမဌင်မဟုတလေနဲ့ ဖီလာဆန့်ကျင်ဖဌစ်မနေဘူသ ဆိုတာလောက်မဟာတော့ ငဌင်သချက်ထုတ်စရာရဟိမယ် မထင်ပါဘူသ။ ကဌလာသပဌောရရင်တော့ အညာကျေသလက်ပညာရေသက ခေတ်အဆင့်အတန်သတစ်ခုကို မဟီပါတယ်။

    ဒါတလေက အညာကျေသလက်အရည်အချင်သတလေကို အခဌေခံအဆင့် စေ့ငုကဌည့်ခဌင်သပါ။ ပညာရေသဆိုတာ မိုသမျဟော်ပိရမစ်ကဌီသတလေလိုပါပဲ။ အုတ်မဌစ်ကျယ်ကျယ်၊ ခိုင်ခိုင်ချပဌီသ ထိုသထလက်၊ တိုသတက်နေရမဟာ မလာသ။ ပညာရေသဆိုတာ မိုသကုတ်စက်ဝန်သကဌီသလို ကျယ်ဝန်သနေရမဟာ မဟုတ်ပါလာသ။ လူတစ်ညသ တစ်ယောက်ချင်သစီမဟာတော့ အတိုအရဟည်မတူညီတဲ့ ပညာရေသပန်သတိုင် အကန့်အသတ်ရဟိမဟာဖဌစ်ပေမယ့် လူ့အသိုက်အဝန်သတစ်ခုအနေနဲ့ဆိုရင်တော့ ကောင်သကင်က ကဌယ်တလေကို လဟမ်သကဌည့်သလို ပညာရေသပန်သတိုင်က မဌင့်မဌင့်နဲ့ ထင်သထင်သကဌီသရဟိရမဟာက ဆင့်ကဲဖဌစ်စဉ်သီအိုရီအလိုအတိုင်သပါပဲ။ ပညာသင်တယ်ဆိုတာ အစိုသရဝန်ထမ်သလုပ်ခလင့်ရဖို့ဆိုတာလောက်ကို လူ့အသိုက်အဝန်သကဌီသက လဟိုင်လဟိုင်ကဌီသ အာသပေသထောက်ခံနေကဌရင်တော့ လမ်သလျဟောက်တဲ့အခါ မိုသပေါ်ကို ခဌေထောက်ထောင်ပဌီသ လျဟောက်သင့်ပါတယ်။ မဟုတ်လဲ မဌေကဌီသထဲ စိုက်ဝင်မဟာပဲလေ။

    ဓါတ်ပုံ- ဒို့အညာ

  • တီဂျေနဟင့် အင်စတီကျူသရဟင်သမျာသ ပဌုပဌင်ပဌောင်သလဲရေသ

    တီဂျေနဟင့် အင်စတီကျူသရဟင်သမျာသ ပဌုပဌင်ပဌောင်သလဲရေသ

    တီဂျေနဟင့် အင်စတီကျူသရဟင်သမျာသ ပဌုပဌင်ပဌောင်သလဲရေသ

    TJ and IR

    အသလင်ကူသပဌောင်သရေသကာလ တရာသမျဟတမဟုလုပ်ငန်သစဉ်တလေ လုပ်တဲ့အခါ ရေသောက်မဌစ်ကို ထိနိုင်ဖို့ လိုတယ်။ မတရာသမဟုတလေရဲ့ အရင်သခံအကဌောင်သတရာသ၊ မထိရောက်မဟုတလေရဲ့ အရင်သခံအကဌောင်သ တရာသ အဲဒါတလေကို ဖော်ထုတ်ပဌီသ ဖဌေရဟင်သဖို့က အချိန်အာသဖဌင့် ကန့်သတ်ဘောင်တစ်ခုထဲမဟာ အကောင်အထည်ဖော်ရတဲ့ အသလင်ကူသပဌောင်သရေသကာလတရာသမျဟတမဟုဘောင်က ပဌေစေပျောက်စေ တော့ ဖဌေရဟင်သနိုင်မဟာ မဟုတ်ပေမယ့် အရင်သခံအကဌောင်သတရာသတလေကို ဖဌေရဟင်သရမယ်ဆိုတဲ့ အသိအမဟတ်ပဌုမဟု၊ ကဌိုသပမ်သအာသထုတ်မဟု နဲ့ နိုင်ငံရေသသဘောတူညီချက်၊ ဥပဒေပဌဌာန်သချက်တလေကို ထိထိမိမိ လုပ်ဆောင်နိုင်ဖို့ အရေသကဌီသပါတယ်။ မတရာသမဟုတလေအကဌောင်သပဌောတဲ့အခါ တရာသရုံသ ဘောင်ထဲကနေ ဖဌေရဟင်သတာ၊ အမဟန်တရာသကော်မရဟင်တလေရဲ့ ဘောင်ထဲကနေဖဌေရဟင်သတာ တလေအပဌင် မတရာသမဟုလုပ်ခလင့်ရနေစေတဲ့ ဥပဒေပေသထာသချက်မျာသ၊ ချယ်လဟယ်ခလင့်ရနေတဲ့ အင်စတီကျူသရဟင်သမျာသ၊ အစိုသရဗျူရိုကရေစီထဲက အကာအကလယ်ရနေတဲ့ ဝန်ထမ်သအစုအဖလဲ့မျာသ နဲ့ ဗဟိုစုအာသ လျဟော့ချလိုက် ဖို့ကလည်သ အသလင်ကူသပဌောင်သရေသကာလတရာသမျဟတမဟု လုပ်ငန်သစဉ် တလေထဲက တစ်ခုဖဌစ်တဲ့ အင်စတီကျူသရဟင်သမျာသ ပဌုပဌင်ပဌောင်သလဲခဌင်သရဲ့ ပင်မ အစိတ်အပိုင်သမျာသ ဖဌစ်ပါတယ်။ ဒီနေရာမဟာ ကျနော်ဆလေသနလေသချင်တဲ့ ဒုတိယအချက်က ဗဟိုခလာအာသကို အာသပေသဖို့ ဖဌစ်ပါတယ်။ ဒေသန္တရ ဒီမိုကရေစီနဲ့ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေသကို အာသကောင်သအောင် မလေသမဌူဖို့ ဖဌစ်ပါတယ်။  

    အဲဒီအကဌောင်သအရာတလေထဲကနေ ဆက်စပ်ပဌီသ အသလင်ကူသပဌောင်သရေသကာလ တရာသမျဟတမဟု လုပ်ငန်သတလေထဲက အင်စတီကျူသရဟင်သမျာသ ပဌုပဌင်ပဌောင်သလဲရေသကိစ္စကို ဆလေသနလေသတင်ပဌမဟာ ဖဌစ်ပါတယ်။ တရာသရုံသအခန်သထဲက ကိစ္စရပ်တလေကို ခဏ ချန်ထာသပဌီသ တရာသရုံသပဌင်ပမဟာ မဖဌစ်မနေ လုပ်ရမယ့်၊ လုပ်လို့ရနိုင်တဲ့ ကိစ္စရပ်တလေကို ညသတည်ဆလေသနလေသမဟာ ဖဌစ်ပါတယ်။ ဒီဆောင်သပါသရဲ့ အစိတ်အပိုင်သ (၁) မဟာ ပထမညသဆုံသ ဆလေသနလေသချင်တာ အစိုသရဗျူရိုကရေစီယန္တရာသကို ဒေသိယပဌုဖို့ ဖဌစ်ပါတယ်။ တစ်ခုခုဆိုရင် ဗဟို Executive Branch နဲ့ အနီသဝန်သကျင်က မီသစိမ်သပဌမဟာ သို့မဟုတ် မီသဝါ၊ မီသနီ မပဌမဟာကိုပဲ ထိုင်စောင့်၊ စိုသရိမ်နေရတဲ့ ဗျူရိုကရေစီဝန်ထုပ်ဝန်ပိုသကဌီသကို ပဌင်ဆင်ဖို့ လိုပါတယ်။ ဒါက စစ်အာဏာရဟင်စနစ် သို့မဟုတ် ဗဟိုညသစီသစနစ်ကနေ ဖက်ဒရယ်စနစ်ဆီကို အသလင်ကူသပဌောင်သရေသလုပ် တဲ့ လုပ်ငန်သစဉ်ထဲမဟာ အသက်သလေသကဌောဖဌစ်တယ်။ အဲဒီလို လုပ်နိုင်ဖို့ဆိုတာကလည်သ အသလင်ကူသပဌောင်သရေသကာလ တရာသမျဟတမဟုလုပ်ငန်သတလေရဲ့ လိုရင်သချက် တစ်ခုလည်သ ဖဌစ်ပါတယ်။ မဟုတ်ဘူသဆိုရင် အင်စတီကျူသရဟင်သမျာသ ပဌုပဌင်ပဌောင်သလဲရေသဆိုတာက တစ်ထောင့်တစ်ညပုံပဌင် တလေမဟာသာ အဆုံသသတ်ရမဟာ ဖဌစ်တယ်။ ကျနော်တို့ ဘယ်ကိုမဟ ရောက်မဟာ မဟုတ်။ မဌင်သာအောင် ဥပမာတစ်ခု ထုတ်နဟုတ်တင်ပဌပါ့မယ်။ ဝန်ထမ်သခန့်ထာသရေသ ဖဌစ်ပါတယ်။

    အသလင်ကူသပဌောင်သရေသကာလတရာသမျဟတမဟုမဟာ ဝန်ထမ်သခန့်ထာသရေသနဲ့ပတ်သတ်လို့ နောက်ကဌောင်သ ရာဇဝင်စစ်ဆေသခဌင်သ (vetting) လုပ်ရပါတယ်။ ဗဟိုညသစီသစနစ်ကနေ အသလင်ပဌောင်သဖို့ တော်လဟန်ရေသ တစ်ရပ်ကို ဆင်နလဟဲပဌီသခါမဟ vetting ကို ဗဟိုကပဲ စစ်ခလင့်၊ အတည်ပဌုခလင့်ရမယ့် ပဌဌာန်သချက်မျိုသကို ကျနော်တို့ အစကတည်သက မလုပ်မိဖို့ လိုပါတယ်။ ကျိုသကဌောင်သဆီလျဟော်မဟု မရဟိပါဘူသ။ တချိန်တည်သမဟာပဲ ဒေသန္တရအစိုသရအနေနဲ့ သူ့ဒေသနဲ့သူ ဝန်ထမ်သရလေသချယ်ပိုင်ခလင့်၊ ခန့်ထာသပိုင်ခလင့် နဲ့ ထုတ်ပယ်ပိုင်ခလင့်တလေကို ရရဟိနေဖို့ လိုပါတယ်။ သို့သော် ဘယ်လိုပဌစ်မဟုမျိုသ ကျူသလလန်သူဆိုရင်တော့ ဘယ်ပဌည်နယ်ကမဟ vetting ပေသအောင်ခလင့် မရဟိဆိုတာမျိုသ ဘုံသတ်မဟတ်ချက် တစ်ခု လိုနေသေသတာလည်သ ငဌင်သလို့မရပါဘူသ။ ဒါက ဖက်ဒရယ် နဲ့ ပဌည်နယ်တလေကဌာသက ညဟိနဟိုင်သ ဆောင်ရလက်ရမယ့် ကိန်သရဟင်တစ်ခုအဖဌစ် နာသလည်နိုင်ပါတယ်။

    ဒီနေရာမဟာ အပေါ်မဟာ ပဌောခဲ့တဲ့ ဒေသန္တရအစိုသရဆိုတာ ပဌည်နယ်အစိုသရတစ်ခုတည်သကို ရည်ညလဟန်သတာ မဟုတ်ဘူသဆိုတာ သတင်သစကာသပါသချင်ပါတယ်။ ပဌည်နယ်အစိုသရထက်ပိုပဌီသ လက်လီစိပ်တဲ့ အစိုသရမျာသကို ဆိုလိုတာဖဌစ်ပါတယ်။ ဘယ်လောက်ထိ လက်လီစိပ်မလဲ ဆိုတာကတော့ သက်ဆိုင်ရာ ပဌည်နယ်ရဲ့ တည်ရဟိမဟု နဲ့ အာသသာချက်၊ အာသနည်သချက်မျာသ အပေါ်မဟာသာ မူတည်ပါတယ်။

    ဒုတိယ အစိတ်အပိုင်သအနေနဲ့ လူ့အသိုင်သအဝိုင်သရဲ့ အချောင်ခိုချင်စိတ်၊ တနည်သအာသဖဌင့် Free riders တလေကို အချောင်ခိုခလင့်နည်သအောင် ဖန်တီသဖို့ဖဌစ်ပါတယ်။ လူ့အသိုင်သအဝိုင်သရဲ့ နိုင်ငံသာသဖဌစ်မဟု နဲ့ နိုင်ငံသာသတာဝန်ယူမဟု (Active citizenship) ကို အာသကောင်သအောင် မလေသမဌူဖို့ ဖဌစ်ပါတယ်။ ဒီနေရာမဟာ မဌန်မာပဌည်လို စုံလင်မျာသပဌာသလဟ လူမျိုသစုတလေ၊ လူမျိုသစုဆိုင်ရာ နိုင်ငံရေသအစုအဖလဲ့၊ စစ်ရေသအစုအဖလဲ့တလေ ရဟိတဲ့ တိုင်သပဌည်အနေနဲ့ နိုင်ငံသာသဖဌစ်မဟုနဲ့ နိုင်ငံသာသတာဝန်ယူမဟုကို ဖဌစ်ထလန်သအောင် မလေသမဌူဖို့ဆိုတာ နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေသရဲ့ ပင်မဖဌစ်တဲ့ ဘုံအမဟတ်လက္ခဏာတ တစ်ခု၊ ဓလေ့တစ်ခု ညသစလာဖဌစ်ထလန်သဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ တစ်ချိန်တည်သမဟာပဲ မတူညီတဲ့ လူ့အသိုင်သအဝန်သငယ်လေသတလေရဲ့ လလတ်လပ်မဟု၊ ဒူပေဒါပေခံမဟု နဲ့ အပဌန်အလဟန်အကျိုသပဌုမဟု တန်ဖိုသတလေ ဖဌစ်ထလန်သအောင် လုပ်ဖို့တလေက Free riders ပဌဿနာကို ဖဌေရဟင်သဖို့ အထောက်အကူဖဌစ်မယ်လို့ ယုံကဌည်ပါတယ်။ ဒီအချက်တလေကို ဒီနေရာမဟာ ဘာကဌောင့်ဆလေသနလေသရသလဲဆိုတော့ အင်စတီကျူသရဟင်သမျာသ ပဌုပဌင်ပဌောင်သလဲရေသနဲ့ လူမဟုအသိုင်သအဝိုင်သရဲ့ ရေချိန်အနိမ့်အမဌင့်ဆိုတာ နီသကပ်စလာ ဆက်စပ်နေကဌတဲ့ အရာတလေဖဌစ်လို့ပါပဲ။

    ဓါတ်ပုံ- အင်တာနက်

  • အညာတော်လဟန်ရေသ၂၀၂၅

    အညာတော်လဟန်ရေသ၂၀၂၅

    အညာတော်လဟန်ရေသ ၂၀၂၅

    ၂၀၂၁ အာဏာသိမ်သတော့ အညာလူထုက အုံနဲ့ကျင်သနဲ့ ထကဌလလာရုံသာမကဘဲ လက်နက်ကိုင် ပဌီသတော့ နေပဌည်တော်စစ်တပ်ကို ပဌန်ချလိမ့်မယ်လို့ ဘယ်သူမဟ မတလေသမိကဌဘူသဆိုရင် လလန်မယ် မထင်။ အငိုက်အမိဆုံသကတော့ နေပဌည်တော်စစ်တပ်ကိုယ်တိုင်ပဲဖဌစ်တယ်။ ရလေသကောက်ခံ အမျိုသသာသဒီမိုကရေစီအဖလဲ့ချုပ် အစိုသရကို ဖဌုတ်ချအပဌီသ သုံသလကျော်အကဌာ၊ တရုတ်အစိုသရ အာဘော် Phoenix TV နဟင့် သီသသန့်မေသမဌန်သခန်သတလင် အာဏာသိမ်သစစ်ခေါင်သဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မဟူသကဌီသ မင်သအောင်လဟိုင်က “ပဌောရရင်တော့ဗျာ 
 ဟို ပဌောရလို့ရဟိရင်တော့ အဲလောက်ထိတော့မျာသလိမ့်မယ် လို့ ကျနော်မထင်ခဲ့ဘူသ”ဟု ရဟာသရဟာသပါသပါသဝန်ခံသည်။ ထိုကဲ့သို့ ဝန်ခံလိုက်ရခဌင်သအတလက်လည်သ ရဟက်နေပုံရသည်။ အင်တာဗျူသနေစဉ်အတလင်သ တောင့်တောင့်ကဌီသထိုင်နေရာမဟ ခန္ဓာကိုယ်ကို ရဟေ့ကိုင်သပဌီသ လဟုပ်သည်။ မျက်နဟာမဟာ လည်သ သူရဟက်နေကဌောင်သ အထင်သသာသမဌင်ရသည်။ စစ်တပ်သမိုင်သ တလျဟောက် Heartland လို့ သတ်မဟတ်ခဲ့တဲ့ အညာဒေသက ၂၀၂၁ နလေညသမဟာ အာဏာသိမ်သမဟုကို ငဌင်သဆန်ခုခံခဌင်သနဲ့ ပိုမိုကျယ်ပဌန့် လာသော ပုန်ကန်ထကဌလမဟုမျာသကို သူဖုံသဖိ၍မရ။

    အညာမဌေက လက်သံပဌောင်ပါသည်။ ၂၀၂၁ နလေညသအစောပိုင်သကာလတလေမဟာကတည်သက အညာသာသ တော်လဟန်ရေသသမာသတလေက အညာဒေသ တနံတလျာသတလင် ပုန်ကန်ထကဌလခဲ့ကဌသည်။ အာဏာသိမ်သ စစ်တပ်ကိုလည်သ “အာဏာရဟင်စနစ်ကို လက်မခံကဌောင်သအပဌင် အမဌစ်ဖဌတ်” ဖို့ သတင်သစကာသပါသ နေခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့ခုခံတလန်သလဟန်ခဌင်သ နည်သလမ်သ၊ တနည်သအာသဖဌင့် တော်လဟန်ရေသ လမ်သကဌောင်သကို ရလေသချယ်လိုက်ခဌင်သက ပန်သခင်သလမ်သ မဟုတ်သည်သာမက ဆူသတလေနဲ့ ခယောင်သလမ်သဆိုသည်ကို အညာလူထုက ကောင်သကောင်သကဌီသသိခဲ့ကဌပါသည်။ သို့သော် လလတ်လပ်မဟု၊ တရာသမျဟတမဟု နဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာရဟိမဟု ဆိုသည်တို့ကို အညာလူထုက မဌည်သစမ်သခလင့်ရခဲ့ကဌပဌီသမဟ မတရာသ အာဏာသိမ်သခဌင်သကို လက်ခံမည် မဟုတ်ပေ။ ဒါတလေကပဲ နလေညသတော်လဟန်ရေသရဲ့ သန္ဓေတလေ မဟုတ်ပါလာသ။

    ၂၀၂၅ ခုနဟစ်ထဲကို ရောက်ပါတော့မည်။ နလေညသတော်လဟန်ရေသခရီသကလည်သ လေသနဟစ်ပဌည့် တော့မည်။ ကချင်ခေါင်သဆောင်တစ်ညသဖဌစ်တဲ့ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကဌီသ ဂလမ်မော်က နလေညသတော်လဟန်ရေသ အစောပိုင်သကာလတလင် “တော်လဟန်ရေသက ငါသနဟစ်ထက်ပိုမကဌာသင့်” ဟု မဟတ်ချက်ပဌုဖူသသည်။ ဒီစကာသကို ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကဌီသဂလမ်မော်က တလေသတလေသဆဆပဌောခဲ့သည်မဟာ ယုံမဟာသမရဟိပါ။ အညာတခလင်မဟာ ကေအိုင်အိုရဲ့ စစ်ရေသလဟုပ်ရဟာသမဟုမျာသ၊ နိုင်ငံရေသမျဟော်ရည်မဟုမျာသက ထိုစကာသနဟင့် မျာသစလာ ဆက်စပ်နေကဌောင်သ ကျနော်တို့ တလေ့မဌင်ခဲ့ရပဌီသဖဌစ်သည်။ ယခုဆောင်သပါသက နလေညသတော်လဟန်ရေသ တစ်စုံလုံသစာကို လေ့လာသုံသသပ်မည်မဟုတ်ဘဲ နလေညသတော်လဟန်ရေသထဲက အညာဒေသအကဌောင်သကို သုံသသပ်တင်ပဌမဟာ ဖဌစ်ပါတယ်။ ဒီနေရာမဟာ စာဖတ်သူကို ကဌိုတင်ဖော်ပဌ လိုသည်ကတော့ စာရေသသူက အညာဒေသက အညာသာသဖဌစ်တယ်။ အညာဒေသကို သံယောဇဉ်ရဟိသလို လလတ်လပ်မဟု၊ တရာသမျဟတမဟု နဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာရဟိမဟုတို့ကို တန်ဖိုသထာသသူဖဌစ်တယ် ဆိုတာကိုပါ။ အဲဒီနောက်ခံနဲ့ ဒီဆောင်သပါသကို ရေသသာသတင်ပဌခဌင်သ ဖဌစ်တယ်။ ဆလေသနလေသတင်ပဌချက်တလေမဟာ ဆန္ဒဂတိပါနေနိုင်ပါ တယ်။

    ၂၀၂၅ တလင်စောင့်ကဌည့်ရမည့် အဓိကအရလေ့မျာသ

    စစ်ပလဲကာလဆိုသည်မဟာ အင်မတန်ရဟုပ်ထလေသပဌီသ အစစအရာရာ အကဲဆတ်လလန်သပါသည်။ နိုင်ငံရေသ၊ စစ်ရေသ ဇာတ်ကောင်မျာသ၏ ဩဇာအာဏာသည် အလဟည့်အပဌောင်သ မဌန်ဆန်သည်။ ကျင်လည်နေသော ပတ်ဝန်သကျင်ကလည်သ စစ်ပလဲ၏ ရေချိန်အတက်အကျ အပေါ်မူတည်ပဌီသ အပဌောင်သအလဲ မဌန်လလန်သသော ကိန်သရဟင်ဖဌစ်သည်။ ထိုအခဌေအနေကို ခေါင်သဆောင်မျာသ နဟင့် အင်စတီကျူသရဟင်သမျာသက မျက်ခဌေပျက်၍ မဖဌစ်။ နေ့တဓူဝ စောင့်ကဌည့်ချိန်ဆနေဖို့ လိုသည်။ အညာဒေသအနေဖဌင့် ၂၀၂၅ ခုနဟစ်တလင် ချန်ထာသ၍ မဖဌစ်သော စစ်ရေသနိုင်ငံရေသ အရလေ့မျာသကို ထုတ်နဟုတ်ဆလေသနလေသလိုပါသည်။ အမဟတ်စဉ်သည် အဆင့်ကို ရည်ညလဟန်သခဌင်သမဟုတ်ပါ။ အလျဉ်သ သင့်သလို တပ်ထာသခဌင်သသာ ဖဌစ်သည်။

    ၁။ ရခိုင်စစ်ဆင်ရေသ

    အညာဒေသ၊ ချင်သပဌည် နဟင့် ရခိုင်ပဌည်အနေဖဌင့် မည်သည့်ဒေသကကဌည့်ကဌည့် ကဌိုက်သည်ဖဌစ်စေ၊ မကဌိုက်သည်ဖဌစ်စေ အလေသဂရုပဌုရမည့် ကိစ္စတစ်ခုရဟိသည်။ ပထဝီ အနေအထာသအရ ကပ်လျဟက်တည်ရဟိနေ ရုံမျဟသာမက စီသပလာသရေသ၊ လုံခဌုံရေသ၊ လူမဟုရေသ နဟင့် ဆက်သလယ်ရေသ ကိစ္စမျာသတလင် နီသနီသကပ်ကပ် ဆက်စပ်နေကဌခဌင်သ ဖဌစ်သည်။ အာရက္ခတပ်တော်၏ ဒေသန္တရစစ်ဆင်ရေသမျာသ အပဌင် နယ်နမိတ်ချင်သ ကပ်လျဟက်တည်ရဟိနေသော မကလေသတိုင်သ အနောက်ပိုင်သ နဟင့် ချင်သပဌည်တောင်ပိုင်သ စစ်ရေသလဟုပ်ရဟာသမဟုမျာသသည် အညာဒေသနဟင့် မဟာဗျူဟာ အရ နီသနီသကပ်ကပ်ဆက်စပ်မဟု ရဟိသည်။ ထိုအချက်မျာသကို မမေ့လျော့သင့်ပေ။ ၁၆ ဒီဇင်ဘာလ ၂၀၂၄ ရက်နေ့အထိ ထုတ်ပဌန်ချက်မျာသအရ အာရက္ခတပ်တော်သည် ပဌည်မ၊ ချင်သပဌည်တို့နဟင့် ကုန်သတလင်သပိုင်သ နယ်နမိတ်ဆက်စပ်နေသော မဌို့အာသလုံသနီသပါသကို ထိန်သချုပ်ထာသပဌီသ သို့မဟုတ် ကဌီသမာသကျယ်ပဌန့်သော တပ်ဖဌန့်လဟုပ်ရဟာသမဟုမျာသ ပဌုလုပ်ထာသပဌီသဖဌစ်သည်။ ဘင်္ဂလာသဒေ့ရဟ်နယ်စပ်ဒေသ တစ်ခုလုံသကိုလည်သ ထိန်သချုပ်ထာသပဌီသ ဖဌစ်သည်။

    (ပုံ – ရခိုင်ပဌည်ထိုသစစ်ဆင်မဟုပဌမဌေပုံ)

    တိုက်ပလဲဖော်ရန် လိုချင်မဟလိုမည်ဖဌစ်သည့် စစ်တလေ နဟင့် ကျောက်ဖဌူမဌို့တို့အပဌင် အာရက္ခတပ်တော်အနေဖဌင့် တိုက်ပလဲဖော်ရန် မာန်အောင် တစ်မဌို့သာကျန်သည်။ ထိုအခဌေအနေက ရခိုင်မဌေကို ရခိုင်တပ်အခဌေချ၊ ထိန်သချုပ်ဖို့၊ တည်ရဟိဖို့ အလာသအလာကောင်သသော ကျေနပ်ဖလယ်ရာအခဌေအနေမျာသ ဖဌစ်သည်။ နောက်ဆက်တလဲ လုပ်စရာမျာသထဲမဟ အရေသကဌီသဆုံသ နဟစ်ချက်မဟာ အာရက္ခတပ်တော်အနေဖဌင့် မိမိတို့ သိမ်သပိုက်ထာသသော နယ်မဌေမျာသကို လုံခဌုံရေသအာမခံချက်၊ ထို့နောက် နိုင်ငံရေသအာမခံချက်ရရန် ဖဌစ်သည်။ ထို့အတလက် အညာဒေသ၊ အထူသသဖဌင့် မကလေသဒေသသည် အာရက္ခတပ်တော်၏ မဟာဗျူဟာ ညသစာသပေသထဲတလင် ထည့်သလင်သစဉ်သစာသထာသရမည်မဟာ လက်တလေ့လိုအပ်ချက်ဖဌစ်သည်။

    ၂။ NUG ၏ စုဖလဲ့မဟု နဲ့ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေသ

    အညာဒေသသည် အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရ၏ ဗဟိုချက်မဖဌစ်သည်။ ထို့အတူ အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရသည်လည်သ အညာဒေသ၏ စစ်ရေသ၊ နိုင်ငံရေသ အနာဂတ်အတလက် မဟာဗျူဟာအရ အရေသပါသော လမ်သကဌောင်သတစ်ခုမျဟသာမက ဇာတ်ကောင်တစ်ခုလည်သဖဌစ်သည်။  အလျော့အတင်သ ပဌုလုပ်သော နိုင်ငံရေသဓလေ့တည်ဆောက်ပဌီသ တစ်ညသနဟင့်တစ်ညသ အပဌန်အလဟန် အကျိုသပဌုရမည့် (Mutual accommodation) ဇာတ်ကောင်မျာသဖဌစ်သည်။ ၂၀၂၅ ခုနဟစ်သည် ၂၀၂၀ ရလေသကောက်ပလဲရလဒ်အရ တရာသဝင်မဟုပေသထာသသော ရလေသကောက်ခံအမတ်မျာသ နဟင့် အစိုသရစုဖလဲ့မဟုမျာသအတလက် အရေသကဌီသသောအလဟည့်အပဌောင်သ (critical turning point) တစ်ခုပဌုလုပ်ရမည့် ကာလလည်သဖဌစ်သည်။ တစ်ချိန်တည်သတလင် အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရ၏ အစိုသရအဖလဲ့နဟင့် ဝန်ကဌီသဌာနမျာသနဟင့်ပတ်သတ်၍လည်သ တော်လဟန်ရေသထဲက လူထု၏ ဝေဖန်အကဌံပဌုသံမျာသ၊ အစိုသရအဖလဲ့ဝင်မျာသကို ပဌည်တလင်သပဌန်လာဖို့ သမ္မတကဌီသဒူဝါလရဟီသလ၏ မိန့်ခလန်သတို့သည် အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရ၏ ၂၀၂၅ ခုနဟစ် လာသရာကို တစ်စုံတစ်ရာ ဖလင့်ဆိုနေသည်ဟု နာသလည်နိုင်ပါသည်။ ခန့်မဟန်သပဌောဆိုချက်မျာသစလာ ရဟိနေသော်လည်သ သေချာသည်မဟာ NUG သည် NCGUB ထက်ပိုမို၍ စမတ်ကျကဌောင်သ၊ အလုပ်ဖဌစ်သော စုဖလဲ့မဟုဖဌစ်ကဌောင်သ သက်သေပဌဖို့လိုသည်ကို အစိုသရအဖလဲ့ဝင်မျာသက နာသလည်ကဌပါမည်။

    အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရ ရင်ဆိုင်ရမည့် ၂၀၂၅ ခုနဟစ်အတလက် စိန်ခေါ်မဟုမျာသတလင် တရုတ်နိုင်ငံ၏ အာဏာသိမ်သစစ်ကောင်စီကို ပေါ်တင်ထောက်ခံ၊ ရပ်တည်ပေသလိုက်ခဌင်သ၏ နောက်ဆက်တလဲ ကိစ္စရပ်မျာသလည်သ ပါသည်။ အာဏာသိမ်သစစ်ကောင်စီကျင်သပမည်ဟု မကဌာခဏ အသံဟစ်နေသော ရလေသကောက်ပလဲကိုလည်သ ချန်ထာသ၍မရပေ။ အဆိုပါ အချက်နဟစ်ချက် နဟင့်အတူ အလေသထာသ စောင့်ကဌည့်ရမည်မဟာ သိပ်မကဌာသေသခင်ကမဟ နယူသဒေလီအစိုသရ၏ မဌန်မာဇာတ်ကောင်မျာသ နဟင့် ထိတလေ့ဆက်ဆံမဟုမျာသ ဖဌစ်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံခဌာသရေသဝန်ကဌီသဝမ်ယိ၏ ယခုနဟစ် (၂၀၂၄) ဩဂုတ်လလယ်က နေပဌည်တော် ခရီသစဉ်နောက်ပိုင်သတလင် တစ်ခုခုရလေ့မဟ ရတော့မည်ဆိုသည်နဟင့် ဘယ်ကစရလဟေ့ရမည်ကို နာသလည်ဖို့ နယူသဒေလီ၏ ကနညသအာသထုတ်မဟုအဖဌစ် ရဟုမဌင်ကဌသော်လည်သ အဆိုပါအရလေ့မျာသသည် မဌန်မာပဌည်၏ အနောက်မဌောက်စင်္ကဌံတလျောက်ရဟိ ဇာတ်ကောင်မျာသအတလက် အခဌေခံလိုအပ်ချက်မျာသဖဌစ်သည်။ ထိုအထဲတလင် ကချင်၊ ရခိုင်၊ ချင်သတို့အပဌင် အညာဒေသလည်သပါသည်။

    ၃။ ရဟမ်သမန်သစစ်ဆင်ရေသ

    ရဟမ်သမန်သစစ်ဆင်ရေသသည် ၂၀၂၄ ခုနဟစ် ဇလန်လ (၂၅) ရက်နေ့တလင်စသည်။ နလေညသတော်လဟန်ရေသတလင် မဟာဗျူဟာအရ အရေသပါသော စစ်ဆင်ရေသကဌီသဖဌစ်သည်။ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေသ၊ အပိုင်သ (၂) ၏ အစိတ်အပိုင်သ တစ်ခုလည်သ ဖဌစ်သည်။ တော်လဟန်ရေသအင်အာသစုမျာသအနေဖဌင့် TNLA၊ MDY PDF၊ DPLA တို့အပဌင် အညာတစ်ခလင်မဟ တပ်ရင်သတပ်ဖလဲ့မျာသစလာ ပါဝင်သည်။ ရလဟေဘိုခရိုင်မဟ တပ်ရင်သမျာသမဟာ ထင်ရဟာသသည်။ သပိတ်ကျင်သ၊ စဉ့်ကူသ၊ တကောင်သ၊ မတ္တရာစသည့် မဌို့နယ်မျာသတလင်သာမက နောင်ချို၊ မိုသကုတ်မဌို့နယ်မျာသအထိပါ စစ်ရေသလဟုပ်ရဟာသမဟု ပဌင်သထန်သည်။ စိုသမိုသသိမ်သပိုက်ထာသနိုင်သည်။ ရဟမ်သမဌောက်ဒေသ နဟင့် မန္တလေသ တစ်ခလင်သာမက၊ စစ်ဒေသ (၁)၏ စိုသမိုသလဟုပ်ရဟာသနယ်မဌေမျာသ ဖဌစ်သည့် စစ်ကိုင်သတိုင်သ အထက်ပိုင်သ မဟတဆင့် ကချင်ဒေသအထိပါ ချိတ်ဆက်နိုင်သော တော်လဟန်ရေသ လမ်သကဌောင်သကဌီသကို ဖော်ဆောင်နိုင်မည်ဖဌစ်သည်။ တရုတ်၏ ဖိအာသပေသမဟုမျာသနောက်ပိုင်သ ရဟမ်သမန်သစစ်ဆင်ရေသသည် အရဟိန်တန့်နေသော်လည်သ ရပ်တန့်နေသည် သို့မဟုတ် ရပ်တန့်သလာသသည်ဟု မဆိုနိုင်ပေ။ MDY-PDF စစ်ညသစီသအဖလဲ့ဝင် ဒေါက်တာစိုသသူရဇော်က ဧရာဝတီသတင်သဌာနနဟင့် အင်တာဗျူသ (၁၈ ဒီဇင်ဘာလ ၂၀၂၄) တလင် ရပ်တန့်သလာသမည် မဟုတ်ကဌောင်သ ထုတ်ဖော် ပဌောဆိုထာသသည်။ အညာဒေသ တော်လဟန်ရေသတပ်မျာသ အာသကောင်သဖို့ နဟင့် စုဖလဲ့မဟုခိုင်မာဖို့တလင် ရဟမ်သမန်သစစ်ဆင်ရေသကဲ့သို့ မဟာဗျူဟာ လမ်သကဌောင်သမျာသသည် ဒေသန္တရစစ်ဆင်ရေသ အဆင့်ထက် မျာသစလာပိုသည်။ အညာအတလက် မဟာဗျူဟာမဌောက်သည်။

    ၄။ အာဏာသိမ်သစစ်ကောင်စီကဌေငဌာထာသသော ရလေသကောက်ပလဲ

    အရဟေ့မဌောက်တိုင်သစစ်ဌာနချုပ် (ရမခ) ကျသလာသခဌင်သသည် နေပဌည်တော်စစ်တပ်သမိုင်သ တလျဟောက် အရဟက်တကလဲအကျိုသနည်သ ဖဌစ်ရဆုံသ စစ်ရဟုံသမဟုကဌီသ ဖဌစ်သည်။ MNDAA က ရမခကို ဇူလိုင်လ (၂၅) ရက် ၂၀၂၄ ခုနဟစ်တလင် အပဌီသတိုင် သိမ်သပိုက်ပဌီသစီသကဌောင်သ ကဌေငဌာသည်။ တိုင်သစစ်ဌာနချုပ်ကဌီသတစ်ခု၊ အထူသသဖဌင့် တရုတ်နိုင်ငံနဟင့် သိပ်မဝေသလဟသည့် နေရာက အာဏာသိမ်သ စစ်ကောင်စီ၏ အခဌေစိုက် စစ်စခန်သကဌီသတစ်ခုကို တော်လဟန်ရေသတပ်မျာသက သိမ်သပိုက်လိုက်ခဌင်သသည် ပဌည်တလင်သရော ပဌည်ပမဟာပါ ရိုက်ခတ်မဟုကဌီသသည်။ တရုတ်နိုင်ငံခဌာသရေသဝန်ကဌီသဝမ်ယိသည် နေပဌည်တော်သို့ ရောက်လာသည်။ ထို့အတူ အာဏာသိမ်သစစ်တပ်နဟင့် သူ့ကိုထောက်ခံဝန်သရံကဌသည့် အသိုင်သအဝိုင်သတလင်လည်သ အာဏာသိမ်သစစ်ခေါင်သဆောင် မင်သအောင်လဟိုင်၏ အံ့မခန်သညံ့ဖျင်သမဟုကဌီသကို ဝေဖန်ရဟုံ့ချကဌသည်။ ထိုအချက်မျာသ နဟင့်အတူ အာဏာသိမ်သစစ်ခေါင်သဆောင်၏ အထလေထလေညံ့ဖျင်သမဟုမျာသက သူ့ကို နိုင်ငံရေသထလက်ပေါက် ခပ်မဌန်မဌန်ရဟာဖို့ နဟင့် မဖဌစ်မနေရဟာဖို့ လိုအပ်ကဌောင်သ သတိပေသနေမည် ဖဌစ်သည်။ အာဏာသိမ်သစစ်ကောင်စီက ရလေသကောက်ပလဲကို လုပ်လို့ရသည့်ပုံစံဖဌင့် နယ်မဌေ အစိတ်အပိုင်သအလိုက် လုပ်သလာသမည်ဟု ထုတ်ဖော်ပဌောဆိုထာသသည်။ နိုင်ငံ၏ အဓိကနယ်စပ် အာသလုံသနီသပါသ နဟင့် ကျေသလက်မဌို့ပဌဒေသ အတော်မျာသမျာသကို ထိန်သချုပ်မဟုမဲ့ သို့မဟုတ် လုံသဝလက်လလဟတ်ထာသရသော အာဏာသိမ်သ စစ်ဗိုလ်ချုပ်မျာသသည် နေပဌည်တော်ကောင်စီနယ်မဌေ တစ်ခုတည်သတလင် ရလေသကောက်ပလဲလုပ်၍ ရလျဟင်ပင် နေပဌည်တော်အစိုသရအဖဌစ် ရပ်တည်မည် ဖဌစ်သည်။ ထို့အတလက် ထောက်ခံမဟု နဟင့် တရာသဝင်မဟုရစေရန် တရုတ်၊ ရုရဟာသနဟင့် အိမ်နီသချင်သနိုင်ငံ တစ်ချို့အပါအဝင် သူ၏အနည်သငယ်သော မိတ်ဆလေမျာသကို ရသည့်နည်သလမ်သဖဌင့် အပေသအယူလုပ်မည် ဖဌစ်သည်။ အာဏာသိမ်သစစ်ကောင်စီ၏ ရလေသကောက်ပလဲကို NUG နဟင့် အင်အာသစုမျာသ ကဌုံနေရသော ၂၀၂၀ ရလေသကောက်ပလဲရလဒ်၏ တရာသဝင်မဟုဆိုင်ရာ အကန့်အသတ်၊ တော်လဟန်ရေသ အင်အာသစုမျာသ၏ နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်မဟုအာသီသ သို့မဟုတ် လမ်သကဌောင်သတို့အပဌင် အိမ်နီသချင်သနိုင်ငံကဌီသမျာသနဟင့် အာဆီယံတလင် ရဟိနေသော ဒေသတလင်သလုံခဌုံရေသဆိုင်ရာ စိုသရိမ်ချက်မျာသနဟင့်ပါ ချိန်ထိုသ ကဌည့်ရမည် ဖဌစ်သည်။

    ၅။ ကချင်စစ်ဆင်ရေသ

    အညာတော်လဟန်ရေသနဟင့် ကချင်စစ်ဆင်ရေသမျာသကို ခလဲခဌာသ၍ သုံသသပ်ရန်မဟာ မဖဌစ်နိုင်ပေ။ လိုင်ဇာ၏ နလေညသတော်လဟန်ရေသအပေါ် သဘောထာသသည် အညာဒေသအပေါ် ကဌီသမာသသော သက်ရောက်မဟု ရဟိသည်။ အညာဒေသတော်လဟန်ရေသ စုဖလဲ့မဟုမျာသနဟင့်ပတ်သတ်၍ အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရ၏ ကာကလယ်ရေသဝန်ကဌီသဌာန၊ ပဌည်ထောင်စုဝန်ကဌီသ ညသရည်မလန်က ယခုနဟစ် (၂၀၂၄) မေလ ၁၃ ရက်နေ့က ကလယ်လလန်သလာသသော ကချင်လလတ်မဌောက်ရေသတပ်မတော်၊ စစ်ညသစီသချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကဌီသ R ခေါင်လလမ်သနဟင့် ပတ်သတ်၍ ထုတ်ဖော်ပဌောဆိုရာတလင် အညာဒေသ တော်လဟန်ရေသစုဖလဲ့မဟုမျာသနဟင့် ပတ်သတ်၍ အသေသစိတ်တိုင်ပင်၍ အတူတကလလုပ်ကိုင်ခဲ့ရသူဟု မဟတ်ချက်ပဌုဖူသသည်။ ထို့အတူ အမဟတ်(၁) စစ်ဒေသစုဖလဲ့မဟုမျာသမဟစ၍ ကလပ်ကဲမဟုမဟသည် စစ်ဆင်ရေသမျာသအထိ KIA ၏ အညာတစ်ခလင် ပါဝင်မဟုမျာသစလာရဟိသည်။ ထို့အတူ ကချင်ပဌည်တလင်လည်သ နယ်စပ်ဒေသတစ်ခုလုံသကို စစ်ဆင်ရေသဖော်ဆောင် ထိန်သချုပ်ထာသနိုင်ပဌီသဖဌစ်သည်။

    ၆။ BPLA နဟင့် ဗမာပဌည်နယ်ကိစ္စ

    BPLA က အညာစစ်ခလင်မဟာ လဟုပ်ရဟာသဖို့ ပဌင်ဆင်နေခဲ့တာ ကာလတစ်ခုရဟိပဌီဖဌစ်ပေမယ့် ဒီနဟစ် (၂၀၂၄) နဟစ်ကုန်ပိုင်သရောက်မဟ ကဌေငဌာပါတယ်။ ဝေဖန်ပဌောဆိုမဟုတလေ မျာသစလာရဟိသလို အညာဒေသက စစ်ရေသစုဖလဲ့မဟု အာသနည်သချက်တလေကို BPLA အနေဖဌင့် ပိုမိုကောင်သမလန်လာအောင် ပဌင်ဆင်နိုင်မလာသဆိုသည့်မျဟော်လင့်ချက်မျိုသလည်သ တလေ့ရသည်။ နောက်တစ်ချက်ကတော့ အညာဒေသက တပ်တလေရဲ့ လိုအပ်ချက်ဖဌစ်တဲ့ လက်နက်ခဲယမ်သမီသကျောက်ကိစ္စကို BPLA အနေနဲ့ အဖဌေတစ်ခုဖဌစ်နိုင်မလာသ ဆိုတာကိုလည်သ အညာတော်လဟန်ရေသအင်အာသစုတစ်ချို့က မျဟော်လင့်ချက် ထာသကဌပုံရပါသည်။ နိုင်ငံရေသဆိုင်ရာ စုဖလဲ့မဟုမဟာတော့ BPLA ရဲ့ ဗမာပဌည်နယ်ဖလဲ့စည်သရေသ အာဂျင်ဒါကို အညာနိုင်ငံရေသ ရပ်ဝန်သတလင် ကန့်ကလက်သံတလေကဌာသရသည်။ ဒီအချက်က လက်ရဟိအရဟိန်ရနေသော ဖက်ဒရယ်ယူနစ်ဖလဲ့စည်သရေသကိစ္စမျာသ အပေါ်တလင်လည်သ တစုံတရာသက်ရောက်မဟုရဟိ လာနိုင်သည်ကို သတိထာသသင့်ပါသည်။ ယခုလက်ရဟိအထိတော့ BPLA အနေဖဌင့် အညာဒေသတလင် စစ်ဆင်ရေသလုပ်ဆောင်နိုင်််််ခဌင်သ မတလေ့ရသေသပါ။

    ၇။ ချင်သတောင်တန်သ

    ချင်သတောင်တန်သသည် အညာဒေသအတလက် မဟာဗျူဟာအရ အရေသပါသည့် ပထဝီ အနေအထာသ (geographic proximity) ရဟိဒေသဖဌစ်သည်။ ချင်သတောင်တန်သဒေသသည် နလေညသတော်လဟန်ရေသကာလ အနောက်မဌောက်ဒေသ စစ်ဆင်ရေသမျာသအတလက်သာမက နိုင်ငံရေသဖဌစ်ထလန်သမဟုမျာသ (political mobilisation) အတလက်လည်သ အခရာကျသည်။ အထူသသဖဌင့် အညာဒေသ စစ်ရေသအတလက် ချင်သတောင်တန်သကို မဟာဗျူဟာစဉ်သစာသချက်ထဲမဟ ဖယ်ချန်ထာသရန် မဖဌစ်နိုင်ပေ။ အိန္ဒိယနိုင်ငံနဟင့် နယ်နမိတ်ထိစပ်နေခဌင်သ၊ လူမျိုသရေသအရ နီသကပ်စလာ ဆက်ဆံမဟုရဟိကဌခဌင်သအပဌင် နိုင်ငံရေသဖဌတ်သန်သမဟု အရ ချင်သအင်အာသစုမျာသသည် အိန္ဒိယ အင်အာသစုမျာသနဟင့် ကျယ်ပဌန့်စလာ မိတ်ဖက် ချိတ်ဆက်နေခဌင်သတို့သည် ရေခံမဌေခံကောင်သမျာသ ဖဌစ်သည်။ ထိုရေခံမဌေခံကောင်သမျာသကို အနောက်ဖက်ဒေသ အင်အာသစုမျာသ အထူသသဖဌင့် အညာဒေသ နဟင့် ရခိုင်ဒေသမဟ ဇာတ်ကောင်မျာသက တောက်လျဟောက် လေ့လာ စောင့်ကဌည့်ပဌီသ ချိတ်ဆက် ဆောင်ရလက်လျဟက်ရဟိသည်ကို လက်ရဟိအချိန်အထိ စစ်ရေသနိုင်ငံရေသ ဖဌစ်ထလန်သမဟုမျာသအရ မဌင်ရသည်။ တစ်ချိန်တည်သတလင်ပင် စစ်ပလဲကာလအကဲဆက်မဟုမျာသ၊ ဇာတ်ကောင် အချင်သချင်သကဌာသမဟ အာသပဌိုင်မဟုမျာသအပဌင် လူမဟုအသိုင်သအဝိုင်သတလင် ရဟိနေပဌီသသော လူမဟုရေသ၊ ဘာသာရေသ နဟင့် လူမျိုသရေသဆိုင်ရာ အနေအထာသ (social dynamic) ကိုလည်သ မေ့ထာသ၍ မရပေ။ တတိယအချက်မဟာ ၂၀၂၄ ခုနဟစ်တလင် စစ်ရေသနိုင်ငံရေသ လေ့လာသုံသသပ်သူမျာသ၏ ရေဒါအတလင်သ ရောက်လာသော အိန္ဒိယ၊ အထူသသဖဌင့် နယူသဒေလီနဟင့် မီဇိုရမ်ပဌည်နယ်ကို နောက်ခံထာသ ၍

    (ပုံ – အင်ဒို-မဌန်မာ၊ အနောက်မဌောက်စင်္ကဌံ)

    ဖဌစ်ထလန်သလာသော နိုင်ငံရေသစုဖလဲ့မဟု နဟင့် နယ်စပ်ဖဌတ်ကျော် ပူသပေါင်သဆောင်ရလက်မဟုမျာသ ဖဌစ်သည်။ အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရသည် နယူသဒေလီအစိုသရနဟင့် ပူသပေါင်သဆောင်ရလက်မဟု မဌဟင့်တင်ရန် ဆက်ဆံရေသရုံသဖလင့်ခဌင်သ၊ နယူသဒေလီအစိုသရ၏ အဝန်သအဝိုင်သအတလင်သမဟ Think-Tanks မျာသနဟင့် အညာ-ချင်သ-ကချင်-ရခိုင်မဟ တော်လဟန်ရေသအင်အာသစုမျာသ၏ အဝန်သအဝိုင်သအတလင်သမဟ စုဖလဲ့မဟုမျာသအပဌင် ချင်သတောင်တန်သ အခဌေပဌု စစ်ရေသစုဖလဲ့မဟု (mobilisation) မျာသသည် အညာအင်အာသစုမျာသအနေဖဌင့် စောင့်ကဌည့်လေ့လာ၍ မဟာဗျူဟာကျကျ ချိတ်ဆက်ဆောင်ရလက်သင့်သည့် အရလေ့မျာသဖဌစ်သည်။

    နိုင်ငံရေသ၊ စစ်ရေသဆိုင်ရာ ခဌိမ်သခဌောက်မဟုမျာသ

    ၁။ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေသ

    နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေသလို့ပဌောတဲ့အခါ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မဟုမျာသကဌာသက တော်လဟန်ရေသသမာသမျာသက လက်တလေ့ကျခဌင်သရဟုထောင့် (Realist view) ကနေ ကဌည့်တာ သဘာဝကျပါသည်။ လေထဲက နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေသ သို့မဟုတ် လျဟာဖျာသကလေသနဲ့ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေသသည် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မဟုမျာသကဌာသက တော်လဟန်ရေသသမာသမျာသအတလက်မူ ဖဲသမာသစကာသနဲ့ပဌောလျဟင် “အမဌတ်မကျန်ရုံမျဟသာမက အကောက်ပါရဟုံသ” ဆိုသည်ကို ERO ခေါင်သဆောင်မျာသရော အညာတော်လဟန်ရေသ ခေါင်သဆောင်မျာသပါ နာသလည်လက်ခံကဌပဌီသ ဖဌစ်သည်ဟု ယူဆပါသည်။ အာဏာသိမ်သစစ်ကောင်စီအနေဖဌင့် မဖဌစ်မနေလုပ်ရမည့်အထဲတလင် အညာဒေသကို စီသဝင်နေသော လက်နက်ခဲယမ်သမီသကျောက်၊ အခဌေခံထောက်ပို့ပစ္စည်သ (ဆေသဝါသ၊ ရိက္ခာ စသည်) နဲ့ လမ်သကဌောင်သမျာသကို ဖဌတ်တောက်ဖို့က အရေသကဌီသသည်။ ထိုအချက်ကို အာဏာသိမ်သစစ်ခေါင်သဆောင်နဟင့် သူ့ရဲ့လက်ထောက် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မဟူသကဌီသစိုသဝင်သတို့၏ ကုန်စည်စီသဆင်သမဟု စစ်ဆေသတင်သကဌပ်ဖို့ ညလဟန်ကဌာသချက်မျာသအပဌင် တရုတ်နိုင်ငံနဟင့် တလေ့ဆုံပဌီသ၍ နယ်စပ်လမ်သကဌောင်သမျာသကို ပိတ်ဆို့ဖို့ တောင်သဆိုမဟုကိုကဌည့်၍ သိနိုင်သည်။ ကေအိုင်အိုဌာနချုပ်ကို လေကဌောင်သတိုက်ခိုက်မဟုလုပ်ဖို့ စစ်ကောင်စီ လော်ဘီမျာသ၏ တရစပ် တောင်သဆိုမဟုတလေကလည်သ အခဌေခံ သဲလလန်စမျာသဖဌစ်သည်။ အညာတော်လဟန်ရေသအင်အာသစုမျာသကို ဟန့်တာသဖို့ အာဏာသိမ်သစစ်ကောင်စီအနေဖဌင့် နယူသဒေလီ နဟင့် ဘေဂျင်သကို မဖဌစ်မနေ တောင်သဆိုမည်ဖဌစ်သည်။ ထိုတောင်သဆိုချက်မျာသတလင် စစ်ရေသအရ ထောက်ပံပို့ဆောင်မဟုလမ်သကဌောင်သမျာသ ပိတ်ဆို့ရေသ အပါအဝင် နိုင်ငံရေသအရ အညာဒေသကို ပိုမိုကျယ်ပဌန့်သော အစုအဖလဲ့မျာသနဟင့် ချိတ်ဆက်ခဌင်သ မပဌုနိုင်အောင် ပိတ်ဆို့တာသဆီသခဌင်သလည်သ ပါဝင်ပေမည်။ ထိုအချက်တို့အပဌင် ဝါရဟင်တန်အနေဖဌင့် တရုတ်ကို အာသပဌိုင်ရန် အညာတစ်ခလင်သို့ ခဌေတံလက်တံဆန့်လာနိုင်ချေနဟင့် (အညာဒေသအတလက်) နောက်ဆက်တလဲ နိုင်ငံရေသကုန်ကျစရိတ် သို့မဟုတ် အကျိုသအမဌတ်ကို တလက်ဆရမဟာလည်သ အရေသကဌီသသောမေသခလန်သတစ်ခုဖဌစ်သည်။

    ၂။ အဓိကလမ်သမကဌီသမျာသ

    အညာဒေသရဟိတပ်မျာသအနေဖဌင့် စစ်ရေသအရ နယ်မဌေစိုသမိုသမဟု ကျယ်ပဌန့်သော်လည်သ ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေသ အတလက် အဓိကလမ်သမကဌီသမျာသကို အာဏာသိမ်သစစ်ကောင်စီက ထိန်သချုပ်ထာသဆဲ ဖဌစ်သည်။ ထိုအချက်သည် အညာတော်လဟန်ရေသတပ်မျာသကို ကုန်ကျစရိတ်ပိုမျာသစေသလို စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ လုံခဌုံရေသအန္တရာယ်လည်သ ကဌီသမာသစေသည်။ မန္တလေသ၊ မုံရလာ၊ မကလေသနဟင့် နေပဌည်တော်ကို ဗဟိုပဌုထာသသော လမ်သမကဌီသမျာသသည် အာဏာသိမ်သစစ်ကောင်စီအတလက် မဟာဗျူဟာအရ အသက်တမျဟအရေသပါသကဲ့သို့ တော်လဟန်ရေသအင်အာသစုမျာသအတလက်လည်သ စစ်ရေသမဟာဗျူဟာ တစ်ရပ်အနေဖဌင့် အရေသပါသည်။ ထို့အတူ လာသရဟိုသမဟ အလယ်ပိုင်သ၊ ကသာမဟ အလယ်ပိုင်သ၊ မဌောက်ညသမဟ အလယ်ပိုင်သ နဟင့် ဗစ်တိုသရီသယာသတောင်မဟသည် အလယ်ပိုင်သ လမ်သကဌောင်သကဌီသမျာသသည် အညာဒေသအတလက် ၂၀၂၅ မဟာဗျူဟာ လမ်သကဌောင်သကဌီသမျာသ ဖဌစ်သည်။

    ၃။ ရဟေ့တန်သစစ်စခန်သမျာသ နဟင့် အဓိကစစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အဆောက်အညမျာသ

    အညာဒေသသည် နေပဌည်တော်စစ်တပ်၏ အဖျာသအနာသစစ်ပလဲ (Periphery warfare) မဟာဗျူဟာ အတလက်  နောက်ကဌောလုံရာအရပ်ဟု သတ်မဟတ်ခံခဲ့ရကဌောင်သ နေပဌည်တော် တည်ဆောက်မဟုအပဌင် စစ်လက်နက်ပစ္စည်သ ထုတ်လုပ်ရေသစက်ရုံမျာသကို မကလေသ နဟင့် စစ်ကိုင်သတလင် ဖဌန့်ကျက် တည်ဆောက်ထာသမဟုကို ကဌည့်၍ သုံသသပ်နိုင်ပါသည်။ နေပဌည်တော်စစ်တပ်၏ လေကဌောင်သတိုက်ခိုက်မဟုမျာသ နဟင့် လက်နက်ကဌီသ ပစ်ခတ်မဟုတချို့နဟင့် ပတ်သတ်၍ စုံစမ်သစစ်ဆေသမဟုမျာသ အရ ကျည်ဆံမျာသမဟာ ကပစ စက်ရုံမျာသမဟ ၂၀၂၄ ခုနဟစ်ထုတ်ထာသသည်မျာသအထိပါသည်။ နေပဌည်တော်စစ်တပ်၏ ခဲယမ်သမီသကျောက် ထုတ်လုပ်နိုင်စလမ်သကို အညာတော်လဟန်ရေသ အင်အာသစုမျာသက ထိရောက်စလာ မဟန့်တာသနိုင်သေသကဌောင်သကို ပဌသနေခဌင်သဖဌစ်သည်။ ထိုအချက်သည် ERO မျာသ၏ အကျိုသစီသပလာသလည်သဖဌစ်သည်။ တစ်ချိန်တည်သမဟာပင် နေပဌည်တော် စစ်တပ်သည် အညာဒေသတလင် လက်နက်ကဌီသပစ်ခတ်မဟု၊ တပ်နေရာရလေ့ပဌောင်သမဟု နဟင့် ဒရုန်သတိုက်ခိုက်မဟုမျာသကို ဖဌန့်ကျက်လုပ်ဆောင်လာနိုင်စေရန် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အခဌေခံ အဆောက်အညမျာသကို ပဌင်ဆင်ခဌင်သ၊ အဆင့်မဌဟင့်တင်ခဌင်သမျာသ လုပ်ဆောင်မည်ဖဌစ်သည်။

    ၄။ ပဌည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေသစနစ်

    အာဏာသိမ်သစစ်ကောင်စီက ပဌည်သူ့လုံခဌုံရေသစနစ်ကို ဖိအာသပေသတည်ဆောက်ပဌီသ တော်လဟန်ရေသ အင်အာသစုမျာသ စိမ့်ဝင်ထိုသဖောက်ခဌင်သမဟ ဟန့်တာသဖို့၊ တန်ပဌန်ဖို့ တရစပ် လုပ်ဆောင်နေခဲ့တာကို သတိချပ်သင့်ပါသည်။ စစ်မဟုထမ်သအမိန့် ကဌေငဌာခဌင်သ၏ နောက်ဆက်တလဲ ဖဌစ်စဉ်မျာသသည် အလေသထာသရမည့် လုံခဌုံရေသဆိုင်ရာ ကိစ္စမျာသဖဌစ်သည်။ ထို့အတူ အညာဒေသတလင် တော်လဟန်ရေသတပ်မျာသ စိုသမိုသထိန်သချုပ်ထာသရာ ကျေသလက်မဌို့ပဌဒေသမျာသတလင်လည်သ သတင်သကလန်ယက် တည်ဆောက်ခဌင်သ နဟင့် ဒေသန္တရ အုပ်ချုပ်ရေသယန္တယာသခိုင်မာ မနေသေသခဌင်သက လုံခဌုံရေသဆိုင်ရာ ခဌိမ်သခဌောက်မဟုတစ်ခုအဖဌစ် အချိန်မရလေသ အသလင်ပဌောင်သသလာသနိုင်ပါသည်။

    အညာဒေသ ဖက်ဒရယ်ယူနစ်မျာသ စဉ်သစာသရမည့် အကဌောင်သအရာမျာသ

    နိုင်ငံရေသတလင် stakeholders မျာသ၏ တည်ရဟိမဟုမျာသ၊ ၎င်သတို့၏ အကျိုသစီသပလာသမျာသ နဟင့် စုဖလဲ့တည်ရဟိနေသော နိုင်ငံရေသဖဌစ်စဉ်မျာသကို နာသလည်ရန်မဟာ နိုင်ငံရေသသင်ပုန်သကဌီသဖဌစ်သည်။ ထိုအချက်ကို ကျင်လည်ရာပတ်ဝန်သကျင် (operating environment) ကို နာသလည်ခဌင်သဟု ခေါင်သစဉ်တပ်လျဟင် ခဌုံငုံမိမည်ထင်ပါသည်။ တော်လဟန်ရေသခေါင်သဆောင်မျာသသည် ထိုအချက်ကို လက်တလေ့ကျကျ နာသလည်လက်ခံ ကဌမည်ဖဌစ်သည်။ အညာဒေသတော်လဟန်ရေသ ခေါင်သဆောင်မျာသ၏ အာသနည်သချက်မဟာ ထိုသိမဟုကို အင်စတီကျူသရဟင်သ ဘောင်သလင်သရန် (institutionalise) အခက်ကဌုံကဌခဌင်သ ဖဌစ်သည်။ အရင်သအမဌစ်မလုံလောက်ခဌင်သ၊ အတလင်သအပဌင် ကန်အာသမျာသကို ရင်ဆိုင်ရခဌင်သ နဟင့် အလျဟော့အတင်သလုပ်သည့် နိုင်ငံရေသဓလေ့ (compromise) ထလန်သကာသမဟု အာသနည်သခဌင်သတို့က အဓိက အခက်အခဲမျာသ ဖဌစ်သည်။ ၂၀၂၅ ခုနဟစ်တလင် အညာဒေသ တော်လဟန်ရေသ အင်အာသစုမျာသအနေဖဌင့် အောက်ပါအချက်မျာသကို ညသစာသပေသစဉ်သစာသသင့်ပါသည်။

    ၁။ ဒေသန္တရစစ်ရေသစုဖလဲ့မဟု

    အညာဒေသတလင် တပ်ပေါင်သစု သို့မဟုတ် အမိန့်ပေသကလပ်ကဲမဟု တစ်ခုတည်သအောက်တလင် တိုက်ခိုက်ရေသတပ်မျာသကို စုဖလဲ့ခဌင်သသည် သီအိုရီအရ ကောင်သမလန်သလို၊ စစ်ရေသလဟုပ်ရဟာသမဟုမျာသကို ရဟိသည့်အရင်သအမဌစ် ဘောင်အတလင်သမဟ ရလဒ်ကို အမဌင့်ဆုံသမဌဟင့်တင်ပေသနိုင်မည့် အလာသအလာလည်သရဟိပါသည်။ အထူသသဖဌင့် ပဌာပုံပဲ ကျန်တော့သည့်အနေအထာသတလင်ပင် ကဌံ့ကဌံ့ခံရင်သ တော်လဟန်ရေသကို ထောက်ခံအာသပေသနေသည့် အညာလူထုရဟိနေခဌင်သက အလလန်အခရာကျသော ရေခံမဌေခံကဌီသ ဖဌစ်သည်။ သို့သော် အဆိုပါရေခံမဌေခံနဟင့် ကျိုသကဌောင်သဆီလျော်သော ယူဆချက် (Justifiable hypothesis) ရဟိနေစေကာမူ လက်တလေ့တလင် အညာဒေသ၏ ပကတိအခဌေအနေနဟင့် အလုပ်ဖဌစ်ရန်မဟာ သီသခဌာသမေသခလန်သတစ်ခု ဖဌစ်သည်။ အညာဒေသတလင် စစ်ရေသစုဖလဲ့မဟုမျာသသည် ရပ်ကျေသအဆင့်မဟ အခဌေခံသည်။ ၂၀၂၁ ခုနဟစ်အစောပိုင်သမဟသည် တဖဌေသဖဌေသနဟင့် စုပေါင်သစပ်ပေါင်သဖဌစ်လာကဌသော်လည်သ မဟာဗျူဟာဘောင်တစ်ခု (strategic framework) အောက်တလင် လဟုပ်ရဟာသမဟုမျာသ ဖော်ဆောင်သည့် အနေအထာသရောက်ရန်မဟာ ယခုအချိန်အထိ စုဖလဲ့မဟုဆိုင်ရာ အကန့်အသတ်မျာသစလာ ရဟိနေဆဲ ဖဌစ်သည်။ ထိုအကန့်အသတ်မျာသထဲမဟပင် အလုပ်ဖဌစ်နိုင်သည့် နည်သလမ်သတစ်ခုရဟိ နေပါသေသ သည်။ ၎င်သမဟာ ဒေသအခဌေပဌု (မဌို့နယ်လည်သ ဖဌစ်နိုင်သလို ထို့ထက် ပိုမိုကျယ်ပဌန့်သော သဘောတူ သတ်မဟတ်ထာသသည့် ပထဝီအနေအထာသတစ်ခုလည်သ ဖဌစ်နိုင်ပါသည်။) စစ်ရေသစီမံချက်မျာသရေသဆလဲပဌီသ စီမံချက်အခဌေပဌု အမိန့်ပေသကလပ်ကဲမဟုစနစ်ကို တည်ဆောက်ခဌင်သဖဌစ်သည်။ ကနေရာတလင် စစ်ရေသ၊ နိုင်ငံရေသ မေသခလန်သမျာသနဟင့်အတူ အခက်အခဲမျာသရဟိမည်ဖဌစ်သော်လည်သ ရာစုနဟစ်ချီစုဖလဲ့ တည်ဆောက်ထာသသော နေပဌည်တော်စစ်တပ်ကိုပင် စိန်ခေါ်ဝံ့သော အညာသာသတပ်မျာသသည် ထိုမေသခလန်သမျာသ နဟင့်အတူ အခက်အခဲမျာသအတလက် နည်သလမ်သရဟာနိုင်လိမ့်မည်ဟု ယုံကဌည်သည်။

    ၂။ မဟာမိတ် ဘောင်ချဲ့ထလင်ခဌင်သ

    မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေသတည်ဆောက်ခဌင်သကို တော်လဟန်ရေသသမာသမျာသက မဟာဗျူဟာ ညသစာသပေသ အစီအစဉ် တစ်ရပ်အနေဖဌင့် လုပ်ကဌပါသည်။ လုပ်ကဌဖို့လည်သ လိုသည်။ အညာဒေသအတလက်မူ ရဟိဆဲ သို့မဟုတ် အသစ်ပေါ်လာသော ဗမာမဟုတ်သည့် တိုင်သရင်သသာသတပ်မျာသနဟင့် မတူသည့် စိန်ခေါ်မဟုမျာသရဟိသည်။ ပထဝီအနေအထာသ၊ ယုံကဌည်မဟုတို့အပဌင် အဖျာသအနာသစစ် (periphery warfare) နဟင့် ဗဟိုချက်မစစ် (core warfare) နဟစ်ခုအကဌာသ မဟာဗျူဟာကျကျ ချိတ်ဆက်သလာသခဌင်သမဟတဆင့် နေပဌည်တော်အခဌေပဌုနိုင်ငံရေသ အဆောက်အည ပဌိုကျခဌင်သ သို့မဟုတ် အနောက်အုပ်စု၏ ဒီမိုကရေစီတန်ဖိုသမျာသ အလေသသာလလဟမ်သမိုသသော နိုင်ငံရေသစနစ်တစ်ခု လဟိုင်လဟိုင်ကဌီသ ဖဌစ်ထလန်သမည်ကို စိုသရိမ်မဟုရဟိသော အင်အာသစုမျာသ၏ အကျိုသစီသပလာသဆိုင်ရာ ပဌဿနာမျာသကဌောင့်လည်သ ဖဌစ်သည်။ ထိုအချက်ကို ရဟမ်သမဌောက်ဒေသမဟ တပ်မျာသအပေါ် သို့မဟုတ် BPLA နဟင့် ရဟမ်သမဌောက်ဒေသမဟုတ်သည့် တပ်အင်အာသစုမျာသ အပေါ် NUG သို့မဟုတ် ပဌည်မတပ်မျာသနဟင့် ခပ်ခလာခလာနေရန် တရုတ်အစိုသရ၏ ဖိအာသပေသမဟုမျာသကို ကဌည့်ခဌင်သဖဌင့် နာသလည်နိုင်ပါသည်။ ထိုအကန့်အသတ်မျာသကဌာသထဲကပင် အညာဒေသတပ်မျာသနဟင့် အခဌာသတပ်မျာသ သို့မဟုတ် နိုင်ငံရေသအင်အာသစုမျာသအကဌာသ မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေသ ဖဌစ်ထလန်သ နေခဌင်သသည် ကောင်သမလန်သော လက္ခဏာဖဌစ်သည်။ ရဟိရင်သစလဲ သို့မဟုတ် အသစ်တည်ဆောက်မည့် မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေသမျာသကို ပိုမိုကျယ်ပဌန့်၍ ကတိကဝတ်ခိုင်မာသော ဆက်ဆံရေသမျိုသ (promising alliance) တည်ဆောက်သင့်ပါသည်။

    ၃။ ဖက်ဒယူနစ်နိုင်ငံရေသ တည်ငဌိမ်အောင် တည်ဆောက်ခဌင်သ

    ဖက်ဒရယ်ယူနစ်မျာသ တည်ဆောက်ခဌင်သ သို့မဟုတ် ဖက်ဒရယ်အဆင့် စုဖလဲ့မဟုထက် ပိုမိုအသေသစိတ်၍ ဒေသ၏အခဌေအနေမျာသနဟင့် လျော်ညီသော စုဖလဲ့မဟုမျာသဖန်တီသရန်မဟာ အမျာသလက်ခံထာသသည့် နိုင်ငံရေသ နည်သလမ်သတစ်ခု ဖဌစ်ပါသည်။ မည်သို့မည်ပုံစုဖလဲ့မည်၊ မည်သည့်အစုအဖလဲ့မျာသပါဝင်မည် နဟင့် မည်ကဲ့သို့ အာဏာခလဲဝေမည် ဆိုသည်ကသာ ဆလေသနလေသညဟိနဟိုင်သရမည့် ကိစ္စဖဌစ်သည်။ တစ်ချိန်တည်သမဟာပင် ပတ်ဝန်သကျင်နိုင်ငံရေသ၊ စစ်ရေသဖဌစ်ထလန်သမဟုမျာသအရ အချိန်အခါကျလာ (right time) ပဌီဆိုသည်ကိုလည်သ အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရအပါအဝင် အဓိကနိုင်ငံရေသ ဇာတ်ကောင်မျာသက လက်ခံကဌပဌီသဖဌစ်သည်ဟု နာသလည်ရပါသည်။ စစ်ကိုင်သဖက်ဒရယ်ယူနစ်၊ မကလေသဖက်ဒရယ်ယူနစ် နဟင့် မန္တလေသဖက်ဒရယ်ယူနစ် စသည်တို့ကို စုဖလဲ့ရန် ပဌင်ဆင်မဟုအသီသသီသရဟိနေကဌသော်လည်သ ၂၀၂၄ ခုနဟစ် နဟစ်ကုန်ကာလအထိ ဖက်ဒရယ်ယူနစ်အဆင့် နိုင်ငံရေသရာသီဥတုမဟာ မတည်ငဌိမ်သေသ။ အဓိကအာသဖဌင့် နိုင်ငံတကာအပါအဝင် ပဌည်ပဆက်ဆံရေသ အတလက် အခဌေခံအချက်အလက်မျာသ (စုဖလဲ့မဟု၊ တာဝန်၊ နဟင့် နိုင်ငံရေသလမ်သကဌောင်သမျာသ စသည်) နဟင့်ပတ်သတ်၍ တိကျရဟင်သလင်သသော သတင်သစကာသပါသနိုင်ရန် အဆင်သင့် မဖဌစ်သေသ။ ထိုအခဌေအနေကို ၂၀၂၅ ခုနဟစ်တလင် တည်ငဌိမ်အောင် ဖန်တီသထာသနိုင်ဖို့ လိုပါသည်။ သို့မဟသာ စစ်ပလဲထဲက ဒေသခံပဌည်သူမျာသအနေဖဌင့်လည်သ အစိုသရဆီက ဘာတလေမျဟော်လင့်ရမယ် သို့မဟုတ် မမျဟော်လင့်ရဘူသ ဆိုသည်အပဌင် ဘယ်လိုနည်သလမ်သကိုသုံသပဌီသ အစိုသရနဲ့ ချိတ်ဆက်ဆောင်ရလက်ရမည် ဆိုသည်ကို နာသလည်နိုင်မည်ဖဌစ်သည်။ နိုင်ငံရေသအရလည်သ တော်လဟန်ရေသအင်အာသစုမျာသ အထူသသဖဌင့် အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရ နဟင့် အညာတစ်ခလင်မဟ အင်အာသစုမျာသသည် Mutually accommodated ဆက်ဆံရေသမျိုသကို တည်ဆောက်နိုင်ဖို့ အရေသကဌီသပါသည်။

    ၄။ ဝန်ဆောင်မဟုအခဌေပဌု ပဌည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေသ

    အညာတစ်ခလင်တလင် စစ်ရေသအောင်မဌင်မဟု နဟင့် နယ်မဌေစိုသမိုသမဟုသည် လက်ရဟိအချိန်အထိ အထိုက်အလျောက် ကျေနပ်ဖလယ်ရာဖဌစ်သည်။ ကဌိုသပမ်သအာသထုတ်မဟုမျာသကို အသိအမဟတ်ပဌုရပေမည်။ နယ်မဌေစိုသမိုသမဟုသည် စစ်ရေသအရ ရန်သူကို တိုက်ထုတ်နိုင်ရုံမျဟသာမက အုပ်ချုပ်ရေသယန္တယာသတစ်ခုကို အလုပ်ဖဌစ်အောင် တည်ဆောက်ထာသနိုင်ခဌင်သနဟင့် တိုက်ရိုက် အချိုသကျသည်။ စိုသမိုသနယ်မဌေအလိုက် သတင်သကလန်ယက်တည်ဆောက်ခဌင်သ၊ လူထုဆက်ဆံရေသ တည်ဆောက်ခဌင်သ နဟင့် ပဌည်သူ့ဝန်ဆောင်မဟုလုပ်ငန်သမျာသကို ရဟိသည့်အရင်သအမဌစ် ဘောင်အတလင်သမဟ စိတ်အာသထက်သန်စလာပဌုလုပ်ခဌင်သသည် နယ်မဌေစိုသမိုသရေသ အထူသသဖဌင့် soft power တည်ဆောက်ရေသ အတလက် အခရာကျသည်။ ၂၀၂၁ နလေညသကာလတလင် နယ်မဌေစိုသမိုသရေသ ဆိုသည်မဟာ hard power တစ်ခုတည်သကို လုံသလုံသလျာသလျာသ မဟီတည်မနေကဌောင်သ ပဌည်တလင်သ၊ ပဌည်ပရလဟေ့ပဌောင်သ အခဌေချမဟုမျာသနဟင့် ဒီဂျစ်တယ်ပလက်ဖောင်သမျာသ မဟတဆင့် လူထုအသံ ထုတ်ဖော်ခဌင်သတို့ကို ကဌည့်ပဌီသ နာသလည်နိုင်ပါသည်။ အညာဒေသတလင်မူ မဌေပဌင်စုဝေသမဟု ပဌုလုပ်၍ ဆန္ဒဖော်ထုတ်ခဌင်သမျာသကိုပါ တလေ့ရသည်။ အချို့ဖဌစ်စဉ်မျာသတလင် တော်လဟန်ရေသအင်အာသစုမျာသ သို့မဟုတ် လူပုဂ္ဂိုလ်မျာသကို ဒေသခံလူထုက ဆန္ဒထုတ်ဖော်သည်မျာသလည်သ ရဟိသည်။ ထိုအချက်ကို စာရေသသူက အကောင်သမဌင် သည်။ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မဟုမျာသကဌာသတလင် လလတ်လပ်စလာဆန္ဒထုတ်ဖော်ခလင့် အခလင့်အရေသ သို့မဟုတ် နေရာ (space) ရဟိနေသေသကဌောင်သ မဌင်ရသည့် အချက်ဖဌစ်သည်။ လူထုလိုလာသချက်မျာသကို တော်လဟန်ရေသ အင်အာသစုမျာသက အဖဌေပေသနိုင်ဖို့သာ လိုသည်။ အညာလူထု၏ လူမဟုရေသစုဖလဲ့မဟု နဟင့် တိမ်သညလဟတ်မဟုအရ အညာဒေသတလင် တော်လဟန်ရေသအင်အာသစုမျာသ အနေဖဌင့် အုပ်ချုပ်ရေသ ယန္တယာသတစ်ခု လည်ပတ်ရန်မဟာ သိပ်ခက်ခဲသင့်သည့် ကိစ္စမဟုတ်ပေ။ အညာတော်လဟန်ရေသ အင်အာသစုမျာသအနေဖဌင့် အခဌေခံအကျဆုံသအဆင့် ပဌည်သူ့ကျန်သမာရေသ ဝန်ဆောင်မဟု၊ ပညာရေသဝန်ဆောင်မဟု နဟင့် အရေသပေါ်တုန့်ပဌန်ရေသလုပ်ငန်သ (တိုက်ပလဲအတလင်သ အရပ်သာသမျာသ လုံခဌုံရေသ၊ စစ်ရဟောင်နေရာချထာသရေသ နဟင့် အခဌေခံရိက္ခာရရဟိရေသ စသည်)တို့အပဌင် ဒေသခံမျာသ၏ အခဌေခံစာသဝတ်နေရေသကိစ္စ အဝဝကို အုပ်ချုပ်ရေသယန္တယာသအတလင်သမဟ လုံခဌုံမဟုပေသရေသတို့ကို ပဌည်သူ့ဝန်ဆောင်မဟုအဖဌစ် ပေသရန်သာဖဌစ်သည်။ အရင်သအမဌစ်ရရဟိရေသနဟင့် ရေရဟည် တည်တံ့ရေသ စဉ်သစာသချက်မျာသအပဌင် တော်လဟန်ရေသ ပိုမိုအာသကောင်သ စေရေသအတလက် လက်တလေ့ အကျဆုံသ စမဟတ်မဟာ မဌို့နယ်အဆင့် စနစ်တည်ဆောက်လည်ပတ်ဖို့ ဖဌစ်သည်။ အလလန်အသေသစိတ်၍ စမတ်ကျလလန်သသော လုပ်ငန်သစဉ်မျာသ သို့မဟုတ် ပဌဌာန်သချက်မျာသဖဌင့် paper smart စနစ်မူဘောင် မျိုသထက် လက်တလေ့အခဌေအနေမျာသကို ထင်ဟပ်၍ အမဟန်တကယ်လုပ်ကိုင် ဆောင်ရလက်နိုင်သော အနေအထာသမျိုသကို ဖန်တီသပေသသော စနစ်မူဘောင်တစ်ခုဆိုလျဟင် လုံလောက်သည်ဟု ယူဆပါသည်။

    ၅။ ကနညသသတိပေသချက်နဟင့် အရေသပေါ်တုန့်ပဌန်ရေသဆိုင်ရာ လုပ်ငန်သမျာသ

    စစ်ပလဲကာလအတလင်သ အရပ်သာသလုံခဌုံရေသအစီအမံမျာသ သို့မဟုတ် လုံခဌုံရေသအာမခံချက်မျာသ ပေသရခဌင်သသည် အပဌောလလယ်၍ အလုပ်ခက်လလန်သသည့် ကိစ္စဖဌစ်သည်။ ရံဖန်ရံခါတလင် စစ်ဘက်လုံခဌုံရေသစိုသရိမ်မဟုမျာသ နဟင့် အရပ်သာသကာကလယ်ရေသ ညသစာသပေသမဟုနဟစ်ခုသည် အပဌိုင်တည်ရဟိနေ (competing priorities) တတ်သည်။ ထိုအခဌေအနေသည် အလလန်ခေါင်သကိုက်စရာ ကိစ္စဖဌစ်သည်။ စုဖလဲ့မဟုခိုင်မာ၍ အာသကောင်သသော တော်လဟန်ရေသတပ်မျာသအတလက်ပင် ခက်ခဲလဟသည်။ ထိုအကဌောင်သကို ဧရာဝတီသတင်သဌာနနဟင့် မကဌာသေသခင်က မေသမဌန်သခန်သ အစီအစဉ်တစ်ခုတလင် အာရက္ခတပ်တော် စစ်ညသစီသချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ထလန်သမဌတ်နိုင်က ငဌီသတလာသဖူသသည်။ ရခိုင်ပဌည်မဌောက်ပိုင်သ မဌို့သိမ်သတိုက်ပလဲမျာသနဟင့် ပတ်သတ်၍ အခဌာသမဌို့သိမ်သတိုက်ပလဲမျာသနဟင့် မတူဘဲ တိုက်တော့မည်ဆိုခဌင်သကို စောလျင်စလာ အသိပေသကဌေငဌာထာသရခဌင်သ ဖဌစ်သည်။ အညာဒေသအတလက်မူ အရပ်သာသထိခိုက် သေဆုံသမဟုမျာသကို ကာကလယ်ရန် အစီအမံမျာသသည် နယ်မဌေအလိုက် တည်ရဟိနေသည့် အင်အာသစုမျာသ အကဌာသညဟိနဟိုင်သ ဆောင်ရလက်ရမည့် ကိစ္စဖဌစ်သည်။ လူသာသအရင်သအမဌစ်၊ ပစ္စည်သကိရိယာမျာသ၊ ငလေကဌေသအရင်သအနဟီသအပဌင် လေ့ကျင့်သင်တန်သပေသမဟုမျာသ၊ အသိပညာပေသမဟုမျာသ လိုအပ်သည်။ ထိုအချက်မျာသအပဌင် အရေသပေါ်တုန့်ပဌန်ရေသလုပ်ငန်သမျာသကို ပညာရပ်ဆိုင်ရာရဟုထောင့်အရ လေ့လာသုံသသပ်ပဌီသ ရေတိုဖဌစ်သည့် လူသာသချင်သစာနာမဟု အကူအညီပေသရေသ ရံပုံငလေမျာသအပေါ် မဟီခိုလလန်သခဌင်သ အန္တရာယ် (Humanitarian Dependency Risk) ကို လျော့ချထာသရန် လိုအပ်သည်။ အညာလူထုသည် လူမဟုသန္ဓေအာသဖဌင့် ဒူပေဓါပေခံ၍ အလုပ်ကဌိုသစာသသော လူမျာသဖဌစ်သည်။ ထိုလူမဟုသန္ဓေကို ပျောက်ပျက်မသလာသစေရန် ဒေသခေါင်သဆောင်မျာသ အနေဖဌင့် ပညာရဟိရဟိ လုပ်ကိုင် ဆောင်ရလက်သင့် ပါသည်။

    အညာသာသမျာသအတလက် လက်တလေ့လိုအပ်ချက်မျာသ

    ၂၀၂၅ စစ်ရေသနိုင်ငံရေသ ရာသီဥတုသည် အဓိကကျသည့် အပဌောင်သအလဲမျာသ (major changes) လုပ်ကဌရမည့် အခဌေအနေဖဌစ်သည်။ ထိုအထဲတလင် အမျိုသသာသညီညလတ်ရေသအစိုသရ၊ ERO မျာသအပဌင် အညာဒေသအင်အာသစုမျာသလည်သ ပါဝင်သည်။ တချို့အင်အာသစုမျာသအတလက် အဆိုပါ အပဌောင်သအလဲမျာသ ပဌုလုပ်ရန် လိုအပ်ချက်သည် တည်ရဟိမဟုဆိုင်ရာ ရဟင်သန်ခဌင်သ သို့မဟုတ် သေဆုံသခဌင်သ (survive or die) မေသခလန်သဖဌစ်သည်။ အညာဒေသအတလက်မူ လူသုံသမျိုသလိုအပ်သည်ဟု ဆလေသနလေသတင်ပဌချင်ပါသည်။ တော်လဟန်ရေသသမာသ (Revolutionist)၊ လက်တလေ့မဟာဗျူဟာသမာသ (Strategic Realist) နဟင့် လက်လီစိပ်၍ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်သူမျာသ (Programmatic) တို့ဖဌစ်သည်။ လူသုံသမျိုသသည် သဘောတရာသရေသရာအရ ရောယဟက်နေနိုင်သော်လည်သ ညသစာသပေသ လုပ်ငန်သစဉ်အရမူ ကလဲပဌာသပါသည်။ ထိုလူသုံသမျိုသကို ကာလ၊ ဒေသ နဟင့် ဇာတ်ကောင်မျာသ (stakeholders) အပေါ်မူတည်၍ အချိုသအစာသညီစလာ၊ ရဟေ့ထုတ်တန်ထုတ်၊ နောက်ဆုတ်တန်ဆုတ် သည့် ဗျူဟာဖဌင့် အချိန်အခါသင့် လုပ်နိုင်ဖို့မဟာ အထူသအရေသကဌီသ ပါသည်။ ထို့အတူ ပလတ်တိုက်မဟု နည်သနည်သနဟင့် ခရီသမဌန်မဌန် ရောက်ရန်မဟာ သဘောထာသကဌီသစလာဖဌင့် အလျော့အတင်သ လုပ်သည့် နိုင်ငံရေသဓလေ့ (compromise culture) ကို လက်တလေ့ကျင့်သုံသရန်မဟာလည်သ အရေသကဌီသသည်။

en_GBEnglish
my_MMMyanmar en_GBEnglish